دستورالعمل عيب يابي خطاي MULTI PLICATIVE MIXTURE دنا و سورن
اگر پشت فرمان خودروی دنا یا سورن (مجهز به موتورهای EF7 توربو یا تنفس طبیعی) نشسته‌اید و ناگهان با روشن شدن چراغ چک، افت شتاب، افزایش مصرف سوخت یا کارکرد نامنظم موتور مواجه شده‌اید، احتمالاً دستگاه دیاگ خطایی با عنوان «Multiplicative Mixture» یا همان «سوخت سفارشی/ترکیب چندبرابری» را نشان داده است.
این خطا یکی از کدهای نسبتاً پیچیده در ایسیوهای مدرن (مانند بوش ME7.4.9 یا ایسیوهای ایرانی زیمنس و کروز) است که به سیستم سوخت‌رسانی و نسبت دقیق هوا به سوخت (A/F Ratio) مربوط می‌شود. در این مقاله تخصصی از سری مقالات عیب‌یابی خودرو، قصد داریم به زبان ساده اما فنی، علت بروز این خطا در خودروهای دنا و سورن و روش‌های اصولی برطرف کردن آن را بررسی کنیم.
خطای Multiplicative Mixture چیست و چه مفهومی دارد؟
ایسیو (ECU) خودرو برای اینکه احتراق بهینه‌ترین حالت را داشته باشد، باید همواره نسبت هوا به سوخت را در عدد استوکیومتری (حدود ۱۴.۷ قسمت هوا به ۱ قسمت بنزین) نگه دارد. برای این کار، ایسیو از دو نوع اصلاح‌کننده (Trim) استفاده می‌کند:
- مدار بسته کوتاه (Additive Trim): مربوط به دور آرام و بار کم موتور.
- مدار بسته بلند (Multiplicative Trim): مربوط به دورهای بالاتر و حالت بار متوسط تا زیاد موتور.
خطای Multiplicative Mixture زمانی ثبت می‌شود که ایسیو برای جبران کمبود یا اضافه بودن سوخت (یا هوا) در دورهای مختلف، مجبور شده باشد محاسبات پاشش سوخت را بیش از حد استاندارد (مثلاً بیشتر یا کمتر از ۱۰ الی ۱۵ درصد) تغییر دهد.
این خطا معمولاً به دو صورت ظاهر می‌شود:
- Rich (غنی): سوخت زیاد است یا هوا کم است.
- Lean (رقیق): هوا زیاد است (نشتی هوا) یا بنزین کم می‌رسد.
علائم بروز خطای Multiplicative Mixture در دنا و سورن
پیش از اینکه خودرو را به دیاگ وصل کنید، موتور نشانه‌هایی از وجود مشکل در ترکیب سوخت و هوا بروز می‌دهد:
- روشن شدن چراغ چک (Check Engine)
- افت کشش و شتاب ثانویه (به‌ویژه در مدل‌های سورن و دنا توربو)
- لرزش و کپ کردن موتور در زمان شروع به حرکت یا تعویض دنده
- افزایش محسوس مصرف سوخت
- بوی نامطبوع از اگزوز (در حالت ترکیب غنی)
- کله کردن یا تأخیر در پاسخگویی پدال گاز
مهم‌ترین دلایل خطای Multiplicative Mixture در موتورهای EF7 (دنا و سورن)
خانواده موتورهای EF7 (مخصوصاً نسخه توربوشارژ) نسبت به تغییرات هوای ورودی و فشار سوخت بسیار حساس هستند. شایع‌ترین دلایل این خطا عبارتند از:
۱. نشتی هوا در مسیر مکش (Vacuum Leak)
شایع‌ترین دلیل خطای ترکیب رقیق (Lean)، ورود هوای اندازه‌گیری نشده به موتور است.
- شل شدن یا پاره شدن لوله‌های وکیوم
- ترک خوردگی لوله اینترکولر یا بست‌های آن در دنا و سورن توربو
- خرابی واشرهای منیفولد هوا
- عمل نکردن صحیح دریچه گاز برقی
۲. خرابی یا کثیفی سنسور اکسیژن (Oxygen Sensor)
سنسور اکسیژن بالا (پیش از کاتالیزور) وظیفه سنجش اکسیژن دود خروجی را دارد. اگر این سنسور نیم‌سوز شود، اطلاعات غلط به ایسیو ارسال کرده و ایسیو را به اشتباه می‌اندازد تا پاشش سوخت را به هم بریزد.
۳. ضعف در سیستم سوخت‌رسانی (افت فشار بنزین)
اگر پمپ بنزین ضعیف شده باشد، فیلتر بنزین کیپ باشد یا رگولاتور فشار سوخت خراب عمل کند، میزان بنزین ارسالی به انژکتورها کم شده و خطای Mixture ثبت می‌شود.
۴. کثیفی یا گرفتگی انژکتورها
اگر سوزن‌های انژکتور پاشش مناسبی نداشته باشند (اصطلاحاً اوریفیس آن‌ها گرفته باشد)، سوخت به صورت پودر وارد سیلندر نشده و احتراق ناقص رخ می‌دهد.
۵. کیفیت پایین بنزین
بنزین‌های بی‌کیفیت و با اکتان پایین، سرعت احتراق را تغییر داده و سنسور اکسیژن و ایسیو را دچار خطا در محاسبه نسبت سوخت می‌کنند.
دستورالعمل گام‌به‌گام عیب‌یابی خطای Multiplicative Mixture
برای تعمیرکاران و صاحبان خودروی دنا و سورن، روند عیب‌یابی باید به ترتیب زیر انجام شود تا از تعویض قطعات سالم و هزینه‌های اضافی جلوگیری گردد:
گام اول: پارامترخوانی با دستگاه دیاگ
خودرو را به دیاگ تخصصی ایران‌خودرو وصل کنید. به بخش پارامترها بروید و موارد زیر را بررسی کنید:
- Long Term Fuel Trim (LTFT) یا همان ضریب انطباقی: اگر این عدد منفی باشد یعنی سوخت زیاد است (Rich) و اگر مثبت باشد یعنی هوا زیاد است (Lean).
- ولتاژ سنسور اکسیژن بالایی: بررسی کنید که آیا سنسور به موقع نوسان می‌کند یا روی یک عدد ثابت مانده است.
گام دوم: تست دود برای تشخیص نشتی هوا (Smoke Test)
با استفاده از دستگاه دودزا، مسیر منیفولد هوا، لوله‌های بین فیلتر هوا، توربوشارژر، اینترکولر و منیفولد را بررسی کنید. کوچک‌ترین روزنه‌ای باعث ورود هوای اضافی و خطای Mixture خواهد شد.
گام سوم: بررسی فشار سوخت
با گیج فشارسنج، فشار بنزین سر ریل انژکتور را در حالت دور آرام و زیر بار اندازه‌گیری کنید. فشار استاندارد باید بین ۳ تا ۳.۵ بار باشد. در صورت افت فشار، فیلتر بنزین و پمپ بنزین را چک کنید.
گام چهارم: شست‌وشو و تست انژکتورها
سوزن‌های انژکتور موتور EF7 باید روی دستگاه اولتراسونیک تست شده و میزان پاشش و زاویه پودر شدن آن‌ها بررسی و در صورت نیاز سرویس شوند.
گام پنجم: بررسی و تمیز کردن سنسور اکسیژن و مپ سنسور (MAP Sensor)
سنسور اکسیژن را بازدید کنید. گاهی نشست دوده روی سنسور اکسیژن یا مپ سنسور (سنسور فشار هوای منیفولد) مانع از عملکرد صحیح آن‌ها می‌شود. در صورت خرابی قطعی سنسور اکسیژن، آن را با نمونه اورجینال تعویض کنید.
گام ششم: ریست اددتیو / مموری ایسیو
پس از برطرف کردن ایراد فیزیکی (تعویض قطعه معیوب یا رفع نشتی هوا)، حتماً باید با دستگاه دیاگ، خطاهای موجود را پاک کرده و اصطلاحاً Adaptation (انطباقی‌های ایسیو) یا خطاهای حافظه موقت را ریست کنید تا ایسیو با تنظیمات جدید کار را آغاز کند. در غیر این صورت ممکن است چراغ چک مجدداً روشن شود.
نکات پیشگیرانه برای جلوگیری از بروز مجدد خطا
- از بنزین سوپر یا مکمل‌های اکتان باکیفیت و استاندارد استفاده کنید.
- فیلتر هوا و فیلتر بنزین را در دوره‌های کوتاه‌تری (حداکثر هر ۱۰ هزار کیلومتر) تعویض کنید.
- از سلامت لوله‌های توربو در مدل‌های سورن و دنا توربو اطمینان حاصل کنید.
نتیجه‌گیری
خطای Multiplicative Mixture در دنا و سورن یک هشدار هوشمند از سوی ایسیو برای محافظت از موتور است. نادیده گرفتن این خطا می‌تواند در درازمدت به سوپاپ‌ها، کاتالیزور و توربوشارژر آسیب جدی وارد کند. پیشنهاد می‌شود در صورت مواجهه با این خطا، از دستکاری‌های سلیقه‌ای پرهیز کرده و با استفاده از دستورالعمل بالا، خودرو را به یک تعمیرکار متخصص موتورهای EF7 نشان دهید.