صدای قیژ هنگام چرخاندن فرمان برقی
به گزارش سایت تعمیر خودرو، سیستم فرمان برقی (EPS) یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌ها در صنعت خودروهای مدرن است که رانندگی را بسیار نرم‌تر، راحت‌تر و کم‌مصرف‌تر کرده است. برخلاف سیستم‌های هیدرولیک قدیمی که از روغن و پمپ هیدرولیک استفاده می‌کردند، سیستم فرمان برقی از یک موتور الکتریکی و سنسورهای دقیق برای چرخش چرخ‌ها بهره می‌برد.
با این حال، مانند هر قطعه مکانیکی و الکترونیکی دیگری، این سیستم نیز ممکن است دچار استهلاک و ایراد شود. یکی از شایع‌ترین نشانه‌های بروز مشکل در این سیستم، شنیده شدن صدای قیژ، ناله یا اصطکاک هنگام چرخاندن غربیلک فرمان است.
در این مقاله جامع، به بررسی علت‌های اصلی صدای قیژ هنگام چرخاندن فرمان برقی، نحوه تشخیص و روش‌های رفع آن می‌پردازیم.
چرا فرمان برقی صدای قیژ می‌دهد؟ (۶ علت اصلی)
اگر هنگام چرخاندن فرمان (چه در حالت درجا و چه هنگام حرکت) صدای ناخوشایند «قیژ» یا سایش دو قطعه روی هم را می‌شنوید، مشکل معمولاً به یکی از دلایل زیر مربوط می‌شود:
۱. خرابی یا استهلاک کوپلینگ فرمان (فرمان نوسانی یا منگنه ای)
یکی از رایج‌ترین دلایل صدای قیژ یا تق‌تق در سیستم فرمان برقی (به‌ویژه در خودروهای هیوندای، کیا و برخی خودروهای ایرانی و چینی)، خراب شدن قطعه‌ای کوچک به نام کوپلینگ چرخ‌دنده فرمان برقی (Coupling) است. این قطعه ستاره‌ای‌شکل که از جنس ستاره‌های ستاره‌ای پلاستیکی یا کائوچویی است، بین موتور برقی و ستون فرمان قرار می‌گیرد تا ضربات را جذب کند. با گذشت زمان و بر اثر گرمای موتور، این قطعه خرد یا له شده و باعث اصطکاک قطعات فلزی و ایجاد صدای قیژ یا لق زدن فرمان می‌شود.
۲. خشک شدن و عدم روان‌کاری چرخ‌دنده‌ها و جعبه‌فرمان
در سیستم EPS، توان موتور الکتریکی از طریق چرخ‌دنده‌ها و شفت به جعبه‌فرمان منتقل می‌شود. این قطعات نیاز به گریس مخصوص دارند. اگر گریس فابریک کارخانه به مرور زمان خشک شود، از بین برود یا کیفیت خود را از دست دهد، چرخ‌دنده‌ها بدون روانکار روی هم می‌لغزند و صدای قیژ یا سایش ایجاد می‌کنند.
۳. آسیب‌دیدگی بلبرینگ‌های موتور الکتریکی فرمان
داخل موتور برقی فرمان، بلبرینگ‌هایی وجود دارند که چرخش روان شفت را تضمین می‌کنند. نفوذ رطوبت، گرد و غبار یا کارکرد بالا می‌تواند باعث خرابی و ساچمه‌زدگی این بلبرینگ‌ها شود. در این حالت، با چرخاندن فرمان، صدای ناله یا قیژ بلندی از زیر غربیلک یا کاپوت شنیده می‌شود.
۴. خرابی اسپیرال فرمان (نوار ایربگ / کابل فنری)
در پشت غربیلک فرمان، قطعه‌ای چرخشی به نام اسپیرال (Clock Spring) قرار دارد که ارتباط الکتریکی ایربگ، بوق و دکمه‌های روی فرمان را برقرار می‌کند. اگر این نوار دچار تاخوردگی، شکستگی یا خشکی شود، هنگام چرخاندن فرمان صدای قیژ‌مانند پلاستیکی یا ساییدگی از داخل اتاق و درست پشت غربیلک شنیده خواهد شد.
۵. مشکلات سیستم تعلیق و جلوبندی (سیبک‌ها و گردگیرها)
گاهی اوقات منشا صدا خود سیستم فرمان برقی نیست، اما صدا هنگام چرخاندن فرمان شنیده می‌شود!
- خشک شدن سیبک فرمان یا سیبک طبق: اگر پاره شدن گردگیر سیبک‌ها باعث خروج گریس و ورود خاک شود، سیبک‌ها هنگام چرخاندن فرمان صدای قیژ شدیدی ایجاد می‌کنند.
- خرابی بلبرینگ بالای کمک‌فنر: چرخش فرمان باعث حرکت پایه‌های کمک‌فنر می‌شود. اگر بلبرینگ سرکمک خشک یا خراب باشد، صدای اصطکاک و قیژ ساطع می‌کند.
۶. افت ولتاژ یا اختلال در سیستم برق خودرو
موتور فرمان برقی مصرف برق بسیار بالایی دارد (گاهی تا ۶۰ آمپر). اگر دینام خودرو ضعیف باشد یا باتری عمر خود را کرده باشد، موتور برقی ولتاژ کافی دریافت نکرده و تحت فشار کار می‌کند. این فشار غیرعادی می‌تواند منجر به لرزش و ایجاد صدای humming یا قیژ ضعیف در موتور برقی شود.
جدول عیب‌یابی سریع صدای فرمان برقی
| محل شنیده شدن صدا | نوع صدا | احتمال‌ترین علت |
|---|---|---|
| داخل اتاق (پشت غربیلک) | قیژ پلاستیکی یا سایش خفیف | خرابی اسپیرال فرمان یا بوش ستون فرمان |
| زیر پای راننده (ستون فرمان) | قیژ فلزی همراه با تق‌تق | خرد شدن کوپلینگ لاستیکی موتور برقی |
| زیر کاپوت / نزدیکی چرخ‌ها | قیژ سنگین هنگام چرخاندن چرخ‌ها | خشکی سیبک‌های جلوبندی یا جعبه‌فرمان |
| در حالت درجا (همراه با سنگینی) | صدای ناله یا قیژ برقی | افت ولتاژ باتری یا خرابی موتور برقی فرمان |
آیا رانندگی با فرمان برقی دارای صدای قیژ خطرناک است؟
پاسخ کوتاه: بله، نباید آن را نادیده بگیرید.
اگرچه ممکن است فرمان در روزهای اول همچنان کار کند، اما نادیده گرفتن صدای قیژ می‌تواند تبعات زیر را داشته باشد:
- سفت شدن ناگهانی فرمان: اگر موتور برقی یا چرخ‌دنده‌ها کاملاً گیر کنند (قفل شوند)، فرمان در حین رانندگی ناگهانی سفت شده و کنترل خودرو از دست می‌رود.
- افزایش هزینه تعمیرات: تعویض یک کوپلینگ ارزان‌قیمت در مراحل اولیه، مانع از خراب شدن کامل موتور برقی یا چرخ‌دنده‌های گران‌قیمت جعبه‌فرمان می‌شود.
روش‌های رفع و تعمیر صدای قیژ فرمان برقی
- تعویض کوپلینگ فرمان برقی: این کار نیازمند باز کردن ستون فرمان و موتور EPS است. با تعویض این قطعه لاستیکی و گریس‌کاری مجدد، مشکل صدا در اکثر خودروها کاملاً برطرف می‌شود.
- تزریق گریس مخصوص EPS: سیستم فرمان برقی نباید با هر گریسی روان‌کاری شود. باید از گریس‌های پایه لیتیوم یا گریس‌های مخصوص قطعات الکترومکانیکی استفاده کرد.
- تعویض بلبرینگ‌ها یا موتور فرمان: در صورت آسیب‌دیدگی موتور برقی، باید توسط تعمیرکار متخصص فرمان برقی، موتور بازسازی یا تعویض گردد.
- سرویس جلوبندی: در صورتی که صدا از سیبک‌ها باشد، تعویض گردگیر و شارژ گریس یا تعویض کامل سیبک مشکل را حل می‌کند.
نتیجه‌گیری
صدای قیژ هنگام چرخاندن فرمان برقی یک هشدار جدی از سمت سیستم هدایت خودرو است. شایع‌ترین علت آن استهلاک قطعات مصرفی مثل کوپلینگ پلاستیکی، خشک شدن چرخ‌دنده‌ها یا آسیب به اجزای جلوبندی است. توصیه می‌شود با مشاهده اولین نشانه‌های صدا، خودرو را به یک تعمیرگاه معتبر نشان دهید تا از بروز خطرات جانی و هزینه‌های سنگین‌تر جلوگیری کنید.
همچنین، اگر در حین رانندگی با مشکل سفتی ناگهانی فرمان یا نقص فنی در سیستم تعلیق و برق خودرو مواجه شدید و امکان حرکت نداشتید، می‌توانید در هر ساعت از شبانه‌روز از خدمات مکانیک سیار و امداد جاده‌ای در اصفهان جهت عیب‌یابی و رفع نقص خودرو در محل استفاده کنید.