علت تقه زدن گیربکس در 206 اتومات | بررسی فنی + دلایل شایع
به گزارش سایت تعمیر خودرو، یکی از آزاردهنده‌ترین مشکلاتی که مالکان پژو ۲۰۶ اتوماتیک (تیپ ۶ و برخی مدل‌های تیپ ۵ سفارشی) با آن مواجه می‌شوند، تقه زدن گیربکس یا همان ضربه زدن در هنگام تعویض دنده‌ها است. گیربکس‌های اتوماتیک پژو ۲۰۶ که با نام فنی AL4 شناخته می‌شوند، با وجود تکنولوژی هوشمند، حساسیت بالایی نسبت به نگهداری و سرویس‌های دوره‌ای دارند.
تقه زدن گیربکس ۲۰۶ اتوماتیک نه تنها لذت رانندگی را کاهش می‌دهد، بلکه در صورت نادیده گرفته شدن می‌تواند آسیب‌های سنگین و هزینه‌بری به قطعات داخلی گیربکس وارد کند. در این مقاله تخصصی، به بررسی دقیق فنی و دلایل شایع تقه زدن گیربکس ۲۰۶ اتوماتیک و راه‌های رفع آن می‌پردازیم.
گیربکس AL4 پژو ۲۰۶ چگونه کار می‌کند؟
برای درک بهتر علت تقه زدن، ابتدا باید بدانید که این گیربکس از نوع هیدروالکترومکانیکی است. یعنی تعویض دنده‌ها از طریق فشار روغن (سیستم هیدرولیک) که توسط یک کامپیوتر هوشمند (TCU) و شیرهای برقی (سولنوئید) کنترل می‌شود، صورت می‌گیرد. هرگونه اختلال در فشار روغن، زمان‌بندی ارسال سیگنال‌ها یا فرسودگی قطعات مکانیکی، مستقیماً خود را به صورت ضربه یا “تقه” نشان می‌دهد.
دلایل فنی و شایع تقه زدن گیربکس ۲۰۶ اتوماتیک
تقه زدن گیربکس اتوماتیک ۲۰۶ معمولاً به یکی از دلایل زیر رخ می‌دهد:
۱. خرابی یا ضعیف شدن شیرهای برقی (Solenoid Valves)
شاید بتوان گفت شایع‌ترین علت تقه زدن گیربکس ۲۰۶، خرابی شیرهای برقی (به ویژه شیر برقی تنظیم فشار روغن) است.
- وظیفه شیر برقی: این قطعات وظیفه مجاری عبور روغن و تنظیم دقیق فشار هیدرولیک پشت کلاچ‌ها را بر عهده دارند.
- علت خرابی: به مرور زمان و به دلیل داغ شدن بیش از حد روغن یا ورود ذرات معلق فلزی، بوبین این شیرها ضعیف شده یا مجرای آن‌ها مسدود می‌شود. این امر باعث افت ناگهانی یا افزایش ناگهانی فشار روغن شده و تعویض دنده با ضربه شدید (تقه) همراه خواهد بود. معمولاً خرابی شیر برقی با روشن شدن چراغ S و * (اسنو و اسپرت) روی پشت آمپر و رفتن گیربکس به دنده ۳ اضطراری (Safe Mode) همراه است.
۲. کثیفی، کهنگی یا کمبود روغن گیربکس
روغن گیربکس اتوماتیک (ATF) نقشی حیاتی در انتقال قدرت، خنک‌کاری و روانکاری قطعات دارد.
- کاهش سطح روغن: به دلیل تسطیح اشتباه یا نشتی روغن از اورینگ‌ها و کاسه‌نمدهای گیربکس رخ می‌دهد. کمبود روغن باعث عدم تامین فشار کافی برای درگیر شدن کلاچ‌ها شده و تقه ایجاد می‌کند.
- از بین رفتن خاصیت روغن: روغن گیربکس ۲۰۶ (معمولاً ESSO LT 71141 یا روغن‌های با گرید مشابه) عمر مفیدی دارد (حدود ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر). روغن کهنه هیدروستاتیک لازم را ایجاد نکرده و به دلیل از دست رفتن گرانروی (غلظت)، باعث تقه زدن در هنگام گرم شدن خودرو می‌شود.
۳. خرابی یا کثیفی بلوک هیدرولیک (ساعت گیربکس)
“ساعت گیربکس” مغز هیدرولیکی سیستم است که کانال‌های متعددی برای هدایت روغن دارد.
- اگر داخل روغن براده‌های فلزی (ناشی از استهلاک صفحات) وجود داشته باشد، این براده‌ها مسیرهای باریک ساعت را مسدود می‌کنند.
- انسداد مسیرها مانع از عبور روان روغن شده و سوپاپ‌های ساعت به درستی حرکت نمی‌کنند؛ نتیجه این اتفاق ضربه‌های ناگهانی به خصوص در ترافیک‌های سنگین و هنگام تعویض دنده از ۱ به ۲ است.
۴. افزایش دمای گیربکس (داغ کردن روغن)
گیربکس AL4 به شدت به دما حساس است. در بالای رادیاتور خودرو، یک مبدل حرارتی (رادیاتور گیربکس) قرار دارد که روغن گیربکس را با آب رادیاتور خنک می‌کند.
- اگر رادیاتور گیربکس یا مسیرهای آب رسوب گرفته باشند، دمای روغن به شدت بالا می‌رود (بیش از ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد).
- با بالا رفتن دما، روغن شل شده و فشار هیدرولیک افت می‌کند. در این حالت، خودرو به خصوص در ترافیک شهری شروع به تقه زدن‌های شدید می‌کند.
۵. مشکلات نرم‌افزاری و بهم خوردن تنظیمات کامپیوتر گیربکس (TCU)
گاهی اوقات منشا مشکل سخت‌افزاری نیست. کامپیوتر گیربکس بر اساس فرسودگی قطعات، سبک رانندگی شما را “کالیبره” می‌کند.
- قطع شدن باتری برای مدت طولانی، نوسانات برق یا آپدیت نبودن نرم‌افزار کامپیوتر گیربکس می‌تواند هماهنگی بین دور موتور و تعویض دنده را به هم بزند و نیاز به “شیرونیزه کردن” یا تعریف مجدد (Configuration) با دستگاه دیاگ تخصصی (پژو کلون یا لکسیا) داشته باشد.
۶. فرسودگی باندها و صفحات داخلی گیربکس
در داخل گیربکس، باندهای ترمز و صفحات کلاچ متعددی وجود دارند. با بالا رفتن کارکرد خودرو (معمولاً بالای ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار کیلومتر)، این صفحات ساییده شده و اصطکاک لازم را از دست می‌دهند. در این حالت تعویض دنده با هرزگردی موتور (گاز هرز خوردن) و سپس یک تقه شدید همراه است.
۷. خرابی دسته موتورها (مشکل غیر گیربکسی اما مشابه!)
گاهی اوقات راننده احساس می‌کند گیربکس تقه می‌زند، اما موتور و گیربکس از نظر فنی سالم هستند. خرابی یا پارگی دسته موتور پایین (زیر باتری یا دسته موتور دو دوس شاتونی) باعث می‌شود که ضربه ناشی از تغییر دور موتور مستقیماً به اتاق منتقل شود و احساسی شبیه به تقه زدن گیربکس ایجاد کند.
جدول عیب‌یابی سریع تقه زدن گیربکس ۲۰۶
| زمان بروز تقه | دلیل احتمالی اول | دلیل احتمالی دوم | راه حل پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| تقه زدن در زمان سرد بودن خودرو | کیفیت پایین روغن / کمبود روغن | کثیفی ساعت گیربکس | تعویض روغن و شستشوی ساعت |
| تقه زدن بعد از گرم شدن خودرو (ترافیک) | داغ شدن روغن / خرابی رادیاتور گیربکس | فرسودگی شیر برقی‌ها | تعویض شیر برقی / سرویس سیستم خنک‌کننده |
| تقه شدید همراه با چشمک زدن S و * | خرابی شیر برقی تنظیم فشار (اصلی) | افت شدید فشار هیدرولیک | دیاگ و تعویض شیرهای برقی BorgWarner |
| تقه زدن هنگام تغییر وضعیت از N به D یا R | خرابی دسته موتورها | بالا بودن دور آرام موتور (استپر موتور) | تعویض دسته موتور / تنظیم دور موتور |
راه‌های پیشگیری و رفع مشکل تقه زدن گیربکس ۲۰۶
برای اینکه گیربکس اتوماتیک ۲۰۶ شما به این مشکل دچار نشود یا در صورت بروز، هزینه کمتری پرداخت کنید، اقدامات زیر را انجام دهید:
- تعویض منظم روغن گیربکس: هر ۴۰ هزار کیلومتر روغن گیربکس را ترجیحاً با دستگاه تمام اتوماتیک (تخلیه کامل) تعویض کنید. از روغن‌های اصلی و استاندارد استاندارد AL4 استفاده کنید.
- بروزرسانی نرم‌افزاری: در صورت مشاهده تقه‌های ریز، ابتدا به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید تا کامپیوتر گیربکس را با دیاگ آپدیت و کالیبره کند.
- تعویض به موقع شیر برقی‌ها: اگر دستگاه دیاگ خطای pressure regulation fault را نشان داد، معطل نکنید و شیر برقی‌ها را تعویض کنید. استفاده از شیر برقی‌های تقویت‌شده (برند بورگ وارنر اصلی) مشکل را برای طولانی‌مدت حل می‌کند.
- شستشوی رادیاتور گیربکس: سالی یک‌بار مطمئن شوید مجرای آب خنک‌کننده گیربکس باز است. در صورت نیاز، نصب رادیاتور گیربکس بزرگتر (موسوم به رادیاتور پژو ۲۰۷ یا رادیاتورهای تقویت‌شده زنجیری) توصیه می‌شود.
- گرم کردن اصولی خودرو: در روزهای سرد زمستانی، قبل از حرکت اجازه دهید خودرو چند دقیقه کار کند تا دمای روغن گیربکس به دمای کاری مناسب برسد.
نتیجه‌گیری
تقه زدن گیربکس در پژو ۲۰۶ اتوماتیک یک زنگ خطر جدی است. خوشبختانه در بیشتر مواقع این مشکل با تعویض شیرهای برقی، شستشوی ساعت و یا تعویض روغن حل می‌شود و نیازی به باز کردن کامل گیربکس و هزینه‌های گزاف تراشکاری و تعویض قطعات سخت‌افزاری نیست؛ مشروط بر اینکه با دیدن اولین نشانه‌ها و تقه‌ها، به یک تعمیرگاه تخصصی گیربکس اتوماتیک مراجعه کنید.