علت کار نکردن فن تیبا
سیستم خنک‌کننده خودرو یکی از حیاتی‌ترین بخش‌ها برای سلامت موتور است. در میان قطعات این سیستم، فن رادیاتور نقش بسیار مهمی در کاهش دمای مایع خنک‌کننده دارد. خودروی تیبا (صندوق‌دار و هاچ‌بک) نیز مانند هر خودروی دیگری ممکن است با مشکل کار نکردن فن روبه‌رو شود. بالا رفتن آمپر آب و کار نکردن فن تیبا، در صورت بی‌توجهی، می‌تواند منجر به آسیب‌های سنگینی مانند سوختن واشر سرسیلندر و حتی گیج شدن موتور شود.
در این مقاله جامع از سری مقالات آموزشی خودرو، قصد داریم به بررسی صفر تا صد علت کار نکردن فن تیبا (دور تند و دور کند)، روش‌های عیب‌یابی و راهکارهای رفع این مشکل بپردازیم. با ما همراه باشید.
سیستم فن تیبا چگونه کار می‌کند؟
قبل از اینکه به سراغ علت‌ها برویم، بهتر است بدانید سیستم فن تیبا چطور فعال می‌شود. در خودروی تیبا، سنسور دمای آب (فشنگی آب) دمای مایع خنک‌کننده را اندازه‌گیری کرده و اطلاعات را به ایسیو (ECU) می‌فرستد. ایسیو با توجه به دمای موتور، دستور روشن شدن فن را در دو حالت صادر می‌کند:
- دور کند: معمولاً در دمای حدود ۹۲ درجه سانتی‌گراد روشن می‌شود.
- دور تند: در دمای حدود ۹۷ درجه سانتی‌گراد یا هنگام روشن کردن کولر وارد مدار می‌شود.
هرگونه اختلال در این مسیر، باعث کار نکردن فن تیبا خواهد شد.
مهم‌ترین علت‌های کار نکردن فن تیبا
خراب شدن فن تیبا معمولاً به دلیل نقص در بخش‌های الکتریکی یا مکانیکی اتفاق می‌افتد. در ادامه اصلی‌ترین دلایل این مشکل را بررسی می‌کنیم:
۱. سوختن فیوز فن (اولین و ساده‌ترین علت)
جعبه فیوز تیبا داخل کاپوت قرار دارد. فیوزها وظیفه محافظت از مدار در برابر نوسانات جریان برق را بر عهده دارند. اگر جریان بیش از حد از مدار فن عبور کند، فیوز می‌سوزد تا به موتور فن آسیبی نرسد.
- راه حل: جعبه فیوز داخل موتور را باز کنید و فیوز مربوط به فن (دور کند یا تند) را بررسی کنید. در صورت قطع بودن سیمِ داخل فیوز، آن را با یک فیوز هم‌آمپر و باکیفیت تعویض کنید.
۲. خرابی رله‌های فن (رله دور کند و دور تند)
رله‌ها مانند کلیدهای الکترونیکی عمل می‌کنند که جریان برق قوی را به فن می‌رسانند. تیبا دارای رله‌های مجزا برای دور کند و دور تند است که در جعبه فیوز کالسکه ای (داخل کاپوت) قرار دارند. خرابی، خال زدن یا چسبیدن پلاتین‌های داخل رله مانع از رسیدن برق به موتور فن می‌شود.
- راه حل: رله‌ها را تست کنید. معمولاً با جابجا کردن رله فن با رله بوق (در صورت هم‌شکل بودن) می‌توان فهمید ایراد از رله است یا خیر.
۳. خرابی سنسور دمای آب (فشنگی آب)
فشنگی آب وظیفه ارسال دمای موتور به ایسیو را دارد. اگر این سنسور خراب شود، اطلاعات نادرستی به ایسیو می‌فرستد (مثلاً دمای موتور را پایین‌تر از حد واقعی گزارش می‌دهد). در نتیجه، ایسیو دستور روشن شدن فن را صادر نمی‌کند.
- نشانه خرابی: آمپر آب پشت آمپر به درستی نمایش داده نمی‌شود یا با وجود داغ بودن موتور، فن روشن نمی‌شود.
۴. سوختن یا نیم‌سوز شدن موتور فن
خودِ الکتروموتور فن دارای زغال‌ها و سیم‌پیچی داخلی است. به مرور زمان، زغال‌های موتور فن تمام می‌شوند یا سیم‌پیچ آن به دلیل کارکرد زیاد می‌سوزد.
- روش تست: سوکت فن را جدا کرده و با دو رشته سیم، جریان مستقیم از قطب‌های مثبت و منفی باتری به فن وصل کنید. اگر فن روشن نشد، موتور فن سوخته است و باید تعویض شود.
۵. ایراد در سیم‌کشی و سوکت‌ها
سیم‌کشی خودروی تیبا به دلیل قرار گرفتن در معرض حرارت موتور و رطوبت، ممکن است دچار پوسیدگی، قطعی یا ذوب‌شدگی شود. همچنین شل شدن یا اکسید شدن سوکت اتصال فن به سیم‌کشی اصلی نیز از دلایل شایع کار نکردن فن است.
۶. قفل کردن ترموستات
اگر ترموستات خودرو قفل کند و بسته بماند، آب گرم درون موتور به سمت رادیاتور جریان پیدا نمی‌کند. در این حالت، سنسور دمای آبِ روی رادیاتور دمای پایینی را حس می‌کند در حالی که موتور به شدت داغ شده است. این امر مانع از بکار افتادن فن در زمان مناسب می‌شود.
علت کار نکردن دور تند فن تیبا چیست؟
گاهی اوقات دور کند فن کار می‌کند، اما با بالا رفتن شدید دما یا روشن کردن کولر، دور تند فعال نمی‌شود. علت کار نکردن دور تند فن تیبا معمولاً مربوط به موارد زیر است:
- خراب شدن رله دور تند
- ایراد در سنسور فشار گاز کولر (فشار سه‌راهی کولر)؛ چرا که روشن شدن کولر مستقیماً دور تند فن را فعال می‌کند.
- سوختن مقاومت فن (مقاومت پیش‌ساز)
علائم کار نکردن فن تیبا چیست؟
به عنوان یک راننده باید به نشانه‌های زیر دقت کنید تا قبل از آسیب جدی به موتور، متوجه خرابی فن شوید:
- بالا رفتن غیرعادی آمپر آب: عبور خط آمپر از وسط و نزدیک شدن به محدوده قرمز.
- روشن شدن چراغ چک خودرو: در برخی موارد خرابی سنسورها یا سیستم فن باعث روشن شدن چراغ چک می‌شود.
- خروج بخار از زیر کاپوت: نشانه جوش آوردن شدید خودرو.
- شنیده نشدن صدای فن: در حالت عادی، صدای کارکرد فن تیبا (به خصوص دور تند) کاملاً شنیده می‌شود؛ سکوت مطلق فن در دمای بالا زنگ خطر است.
- گرم شدن باد کولر: در صورت کار نکردن فن، کولر خودرو دیگر خنک نخواهد کرد.
هنگام کار نکردن فن و داغ شدن موتور تیبا چه کنیم؟ (اقدامات اضطراری)
اگر در جاده یا خیابان متوجه شدید آمپر آب بالا رفته و فن کار نمی‌کند، اقدامات زیر را به ترتیب انجام دهید:
- خودرو را متوقف کنید اما خاموش نکنید! خاموش کردن ناگهانی موتور داغ ممکن است باعث چسبیدن رینگ و پیستون (سوختن کامل موتور) شود.
- بخاری خودرو را با دور تند روشن کنید: این کار بخشی از گرمای موتور را به داخل اتاق هدایت کرده و به خنک شدن موتور کمک می‌کند.
- روی رادیاتور آب بریزید: کاپوت را با احتیاط باز کنید و روی دیواره رادیاتور (و نه روی موتور داغ!) آب بریزید تا دما کاهش یابد.
- هرگز درب رادیاتور یا منبع انبساط را باز نکنید: فشار آب جوش بسیار بالا است و باعث سوختگی شدید شما خواهد شد.
- اتصالات فشنگی و رله را چک کنید: ضربه ملایم به رله‌ها یا تکان دادن سوکت سنسور دمای آب گاهی به طور موقت فن را راه می‌اندازد.
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
علت کار نکردن فن تیبا می‌تواند از یک فیوز کوچک ۵ هزار تومانی تا سوختن موتور فن چند صد هزار تومانی متغیر باشد. بررسی دوره‌ای سیستم خنک‌کننده، تعویض به موقع آب رادیاتور و استفاده از ضد یخ مناسب، بازدهی سیستم فن را افزایش داده و از استهلاک زودرس قطعات مصرفی مانند رله‌ها و موتور فن جلوگیری می‌کند.
اگر با بررسی فیوزها و رله‌ها مشکل برطرف نشد، حتماً در اولین فرصت به یک تعمیرکار برق خودرو (باتری‌ساز) مراجعه کنید تا با دستگاه دیاگ، سیستم را عیب‌یابی کند.
سوالات متداول شما:
- آیا شستشوی موتور می‌تواند علت خرابی فن تیبا باشد؟
بله، نفوذ آب به داخل سوکت‌ها، رله‌ها یا موتور فن در حین کارواش یا موتورشویی می‌تواند باعث ایجاد اتصال کوتاه و سوختن این قطعات شود. - دمای نرمال روشن شدن فن تیبا چند درجه است؟
دور کند فن تیبا معمولاً در دمای ۹۲ درجه و دور تند در دمای ۹۷ درجه سانتی‌گراد فعال می‌شود.
به نظر شما بهترین برند رله و موتور فن برای تیبا چیست؟ تجربیات خود را در بخش نظرات با ما و دیگر دارندگان تیبا به اشتراک بگذارید!