چگونه پمپ ترمز موتور را هواگیری کنیم
سیستم ترمز موتور سیکلت، حیاتیترین بخش برای حفظ امنیت شما در جاده است. فرقی نمیکند که یک موتور برونشهری سنگین سوار میشوید یا یک اسکوتر شهری کوچک؛ در هر صورت، ترمزها باید در ۱۰۰ درصد مواقع بدون نقص کار کنند.
یکی از رایجترین مشکلات سیستم ترمز هیدرولیک، نفوذ هوا به داخل مدار ترمز است که منجر به شل شدن اهرم ترمز (حالت اسفنجی) و کاهش شدید قدرت ترمزگیری میشود. در این مقاله جامع از سری آموزشهای فنی، به شما یاد میدهیم که چگونه پمپ ترمز موتور را هواگیری کنیم تا ترمزهایی هارد، حساس و کاملاً ایمن داشته باشید.
چرا سیستم ترمز موتور سیکلت هوا میگیرد؟
پیش از اینکه به سراغ مراحل عملی برویم، بهتر است بدانید چرا این اتفاق میافتد. روغن ترمز یک مایع غیرقابل تراکم است. وقتی شما اهرم ترمز را فشار میدهید، این فشار از طریق روغن به پیستونهای کالیپر و سپس لنتها منتقل میشود.
اما هوا برخلاف روغن، قابل تراکم است. اگر حتی مقدار کمی هوا وارد سیستم شود، با فشردن ترمز، به جای انتقال نیرو به لنتها، هوا فشرده میشود و ترمز به اصطلاح “خالی” میکند.
مهمترین دلایل ورود هوا به سیستم ترمز:
- پایین رفتن سطح روغن در مخزن ترمز و مکش هوا به داخل سیستم.
- وجود نشتی در شیلنگها، واشرها یا اتصالات.
- داغ شدن بیش از حد روغن ترمز (که باعث تبخیر و ایجاد حباب هوا میشود).
- تعویض قطعات سیستم ترمز مانند لنت، شیلنگ یا خود پمپ ترمز.
علائم نیاز به هواگیری ترمز موتور سیکلت
اگر موتور شما یک یا چند مورد از علائم زیر را دارد، زمان هواگیری ترمز فرا رسیده است:
- حس اسفنجی در اهرم (دستگیره ترمز): وقتی ترمز را میگیرید، دستگیره نرم است و تا انتها (چسبیده به فرمان) عقب میرود.
- کاهش قدرت ترمزگیری: برای متوقف کردن موتور باید فشار بسیار زیادی به اهرم وارد کنید.
- ترمزگیری با تاخیر: ترمز بلافاصله عمل نمیکند و بعد از چند ثانیه یا چند بار پمپ کردن سفت میشود.
ابزار و وسایل مورد نیاز برای هواگیری ترمز
قبل از شروع کار، ابزار زیر را تهیه کنید تا در حین کار دچار وقفه نشوید:
- روغن ترمز تازه: (حتماً به دفترچه راهنمای موتور یا نوشته روی درپوش مخزن ترمز دقت کنید؛ معمولاً DOT 3، DOT 4 یا DOT 5.1 است. هرگز روغن ترمزهای مختلف را با هم مخلوط نکنید!)
- شیلنگ پلاستیکی شفاف: با قطر داخلی مناسب که به راحتی روی پیچ هواگیری چفت شود.
- آچار آلن یا آچار رینگی: (معمولاً سایز ۸ یا ۱۰ میلیمتر برای باز کردن پیچ هواگیری).
- یک ظرف شیشهای یا پلاستیکی تمیز: برای تخلیه روغن کهنه.
- پیچگوشتی چهارسو: برای باز کردن درپوش مخزن روغن ترمز.
- دستمال نخی تمیز و مایع تمیزکننده: روغن ترمز به شدت خورنده است و رنگ بدنه موتور را نابود میکند.
- دستکش کار و عینک ایمنی.
مراحل گامبهگام هواگیری پمپ ترمز موتور سیکلت (روش سنتی دستی)
این روش، استانداردترین و مطمئنترین راه برای هواگیری ترمز اکثر موتور سیکلتها است. مراحل زیر را با دقت دنبال کنید:
مرحله اول: آمادهسازی موتور سیکلت
موتور را روی جک وسط یا یک تکیهگاه صاف و تراز قرار دهید. فرمان موتور را طوری بچرخانید که مخزن روغن ترمز (که روی فرمان قرار دارد) کاملاً صاف و افقی باشد تا در هنگام باز کردن درپوش، روغن بیرون نریزد. دور تا دور مخزن و فلاپهای اطراف آن را با پارچه یا پلاستیک بپوشانید تا در صورت ترشح روغن، رنگ موتور آسیب نبیند.
مرحله دوم: باز کردن درپوش مخزن روغن ترمز
با استفاده از پیچگوشتی مناسب، پیچهای درپوش مخزن ترمز را باز کنید. درپوش فلزی، واشر پلاستیکی و دیافراگم لاستیکی داخلی را به آرامی بردارید و در جای تمیزی قرار دهید. سطح روغن داخل مخزن را بررسی کنید؛ اگر سطح روغن پایین است، کمی روغن ترمز تازه به آن اضافه کنید تا پر شود.
مرحله سوم: اتصال شیلنگ به پیچ هواگیری کالیپر
پیچ هواگیری (Bleed Valve) روی کالیپر ترمز (بخش پایینی چرخ) قرار دارد که یک درپوش لاستیکی کوچک روی آن است. درپوش را بردارید. ابتدا آچار رینگی را روی پیچ قرار دهید، سپس یک سر شیلنگ شفاف را محکم روی نوک پیچ هواگیری وصل کنید. سر دیگر شیلنگ را داخل ظرف پلاستیکی قرار دهید. (نکته حرفهای: برای جلوگیری از بازگشت هوا، کمی روغن ترمز ته ظرف بریزید و سر شیلنگ را داخل روغن نگه دارید).
مرحله چهارم: فرآیند پمپ کردن و هواگیری (بخش اصلی)
این مرحله نیاز به هماهنگی دارد. طبق الگوی زیر عمل کنید:
- پمپ کنید: اهرم ترمز روی فرمان را ۵ تا ۶ بار به آرامی فشار دهید و رها کنید تا فشار در سیستم ایجاد شود.
- نگه دارید: در آخرین بار، اهرم ترمز را با تمام قدرت تا انتها فشرده نگه دارید و اصلاً رها نکنید.
- پیچ را باز کنید: در حالی که اهرم را نگه داشتهاید، با دست دیگر و با استفاده از آچار، پیچ هواگیری روی کالیپر را نیم دور (به سمت چپ) باز کنید. خواهید دید که مخلوطی از روغن و حبابهای هوا از طریق شیلنگ خارج میشود و اهرم ترمز زیر دست شما خالی میشود (نرم میشود و به فرمان میچسبد). اصلاً دست خود را از روی اهرم برندارید!
- پیچ را ببندید: قبل از اینکه اهرم ترمز را رها کنید، ابتدا پیچ هواگیری را کاملاً سفت کنید.
- اهرم را رها کنید: حالا میتوانید اهرم ترمز را رها کنید.
مرحله پنجم: تکرار فرآیند و کنترل سطح مخزن
مرحله چهارم را آنقدر تکرار کنید تا دیگر هیچ حباب هوایی در شیلنگ شفاف مشاهده نشود و فقط روغن ترمز خالص و بدون حباب خارج گردد.
هشدار بسیار مهم: در حین تکرار این فرآیند، مدام سطح روغن داخل مخزن روی فرمان را چک کنید. اگر مخزن خالی شود، دوباره هوا وارد سیستم خواهد شد و باید تمام مراحل را از اول شروع کنید. همواره مخزن را با روغن تازه تغذیه کنید.
مرحله ششم: تنظیم نهایی و بستن درپوشها
وقتی از خروج کامل هوا مطمئن شدید، پیچ هواگیری روی کالیپر را به طور کامل سفت کنید (مراقب باشید هرز نشود). شیلنگ را جدا کرده و درپوش لاستیکی پیچ را بزنید. سطح روغن ترمز داخل مخزن فرمان را تا خط نشانه (Max) پر کنید. واشر لاستیکی و درپوش را تمیز کرده و سر جای خود ببندید.
روش جایگزین: هواگیری با استفاده از سرنگ (هواگیری معکوس)
اگر پمپ ترمز شما به شدت هوا گرفته و روش سنتی زمانبر است، روش هواگیری معکوس با سرنگ معجزه میکند.
- یک سرنگ بزرگ (مثلا ۶۰ سیسی) را با روغن ترمز تازه پر کنید.
- شیلنگ متصل به سرنگ را به پیچ هواگیری کالیپر وصل کنید.
- پیچ هواگیری را نیم دور باز کنید.
- با فشار دادن پیستون سرنگ، روغن را از پایین به سمت بالا (مخزن روی فرمان) تزریق کنید. از آنجا که حبابهای هوا به طور طبیعی تمایل به صعود دارند، این روش هوا را با سرعت بسیار بالاتری از سیستم خارج میکند.
- قبل از سرریز شدن مخزن روی فرمان، روغن اضافی را با سرنگ دیگری بکشید. در پایان پیچ را ببندید.
اشتباهات رایج در هواگیری ترمز موتور سیکلت
- رها کردن اهرم ترمز قبل از بستن پیچ هواگیری: این کار باعث مکش معکوس هوا به داخل کالیپر میشود.
- استفاده از روغن ترمز کهنه یا مانده در گالن باز: روغن ترمز به شدت جاذب رطوبت هوا است. همیشه از قوطی روغن ترمزی استفاده کنید که تازه باز شده است.
- سفت کردن بیش از حد پیچ هواگیری: پیچهای کالیپر معمولاً آلومینیومی یا آلیاژی هستند و سفت کردن بیش از حد باعث بریدن پیچ یا گشاد شدن رزوه کالیپر میشود.
- پاک نکردن روغن ترمز از روی فلاپها: اگر قطرهای روغن روی بخشهای رنگی موتور ریخت، بلافاصله آن را با آب و کف فراوان بشویید.
نتیجهگیری و تست نهایی
پس از اتمام کار، چند بار ترمز را فشار دهید. اهرم ترمز باید بسیار سفت و حساس شده باشد و با کمی فشار عمل کند. قبل از وارد شدن به اتوبان یا ترافیک، موتور را در یک کوچه خلوت با سرعت بسیار پایین تست کنید تا مطمئن شوید ترمز به درستی عمل میکند.
هواگیری پمپ ترمز موتور سیکلت کار سختی نیست و با کمی دقت و حوصله در خانه قابل انجام است. این کار نه تنها هزینههای تعمیرگاه را از دوش شما برمیدارد، بلکه به شما این اطمینان را میدهد که سواری ایمن و لذتبخشی خواهید داشت. اگر پس از چند بار هواگیری همچنان ترمز شما سفت نشد، احتمالاً واشرهای داخلی پمپ ترمز (لوازم پمپ) خراب شدهاند و نیاز به تعویض دارند.