جعبه فیوز ال نود
۹۰ (L90) یا همان تندر ۹۰، به استهلاک پایین، دوام بالا و سیستم برقی نسبتاً ساده و در عین حال حساس معروف است. با این حال، حتی در جانسختترین خودروها نیز اختلالات برقی امری طبیعی است. در ۹۰ درصد مواقع، قطع شدن ناگهانی شیشهبالابر، ضبط، بوق، چراغها یا راهنما به دلیل یک مشکل ساده رخ میدهد: سوختن فیوز!
شناخت جعبه فیوز ال نود به شما این امکان را میدهد که بدون نیاز به مراجعه به تعمیرگاه و صرف هزینههای اضافی، خودتان در چند دقیقه مشکل برقی خودرو را عیبیابی و برطرف کنید. در این راهنمای جامع از مجله تخصصی خودرو، قصد داریم تمامی فیوزهای داخل اتاق و موتور ال ۹۰ را همراه با جدول، رنگبندی، آمپراژ و نقشه دقیق معرفی کنیم.
جعبه فیوز چیست و چه وظیفهای در ال ۹۰ دارد؟
سیستم برق خودرو مانند شبکه جریان خون است و فیوزها نقش سوپاپهای اطمینان را ایفا میکنند. فیوز یک قطعه کوچک حفاظتی است که از یک سیم فلزی باریک درون یک پوسته بلاستیکی مقاومت بالا تشکیل شده است.
اگر به هر دلیلی (مانند اتصالی، ورود آب یا نوسان برق) جریان مصرفی یک قطعه بیشتر از حد مجاز شود، سیم داخل فیوز میسوزد (قطع میشود) تا جریان برق قطع شده و از آسیب دیدن قطعات گرانقیمت مانند ECU، موتور شیشهبالابر، کمپرسور کولر یا حتا آتشسوزی سیمکشی خودرو جلوگیری شود.
در خودروی تندر ۹۰ (شامل مدلهای E0, E1, E2, پارس تندر و ساندرو) دو جعبه فیوز اصلی وجود دارد:
- جعبه فیوز داخل اتاق (داشبورد): مربوط به قطعات رفاهی، روشنایی داخل، ضبط، شیشهبالابرها و بوق.
- جعبه فیوز داخل موتور (کاپوت): مربوط به قطعات حیاتی، فن کولر، سیستم ABS، پمپ بنزین و استارت.
۱. جعبه فیوز داخل اتاق ال ۹۰ (کابین)
این جعبه فیوز دقیقاً در سمت چپ داشبورد (سمت راننده) قرار دارد. برای دسترسی به آن، کافی است درب سمت راننده را باز کرده و درپوش پلاستیکی روی بدنه جانبی داشبورد را با دست یا یک ابزار مسطح اهرم کرده و بیرون بکشید. پشت این درپوش، راهنمای تصویری و گیره مخصوص تعویض فیوز قرار گرفته است.
[ محل قرارگیری جعبه فیوز داخل اتاق ال ۹۰ ]
+---------------------------------------------------+
| |
| داشبورد سمت راننده (با باز کردن درب راننده) |
| [ درپوش جانبی داشبورد ] ---> [ جعبه فیوز ] |
| |
+---------------------------------------------------+
جدول کامل فیوزهای داخل اتاق تندر ۹۰ (با شرح دقیق وظایف)
در جدول زیر، تمامی فیوزهای جعبه فیوز داخل اتاق به همراه شماره، کد استاندارد، آمپراژ مجاز و قطعه مرتبط آورده شده است:
| شماره فیوز | آمپراژ (A) | رنگ فیوز | وظیفه و قطعه مرتبط |
|---|---|---|---|
| F01 | 20 | زرد | برفپاککن جلو، پمپ شیشهشور |
| F02 | 5 | قهوهای | صفحه آمپر (جوشسنج/دور موتور)، یونیت فرمان برق/ECU |
| F03 | 10 | قرمز | چراغهای ترمز (استپ عقب) |
| F04 | 10 | قرمز | چراغ راهنما، فلاشر، سوکت دیاگ (OBD) |
| F05 | 5 / 10 | قهوهای/قرمز | سیستم گیربکس اتوماتیک (در مدلهای اتومات) |
| F06 | 5 | قهوهای | سیستم ایموبلایزر (ضد سرقت)، چراغهای هشدار آمپر |
| F07 | 15 | آبی | چراغ دنده عقب، سنسور دنده عقب |
| F08 | 10 | قرمز | سیستم کیسه هوا (ایربگ) |
| F09 | 10 | قرمز | چراغ نور پایین سمت چپ |
| F10 | 10 | قرمز | چراغ نور پایین سمت راست |
| F11 | 10 | قرمز | چراغ نور بالا سمت چپ |
| F12 | 10 | قرمز | چراغ نور بالا سمت راست |
| F13 | 30 | سبز | شیشهبالابر برقی درهای عقب (در صورت وجود) |
| F14 | 30 | سبز | شیشهبالابر برقی درهای جلو |
| F15 | 10 | قرمز | سیستم ترمز ABS |
| F16 | 15 | آبی | گرمکن صندلیها (در برخی تیپها) |
| F17 | 15 | آبی | بوق خودرو |
| F18 | 10 | قرمز | چراغ کوچک سمت چپ جلو و چراغ کوچک سمت راست عقب |
| F19 | 10 | قرمز | چراغ کوچک سمت راست جلو و چراغ کوچک سمت چپ عقب |
| F20 | 7.5 | قهوهای روشن | چراغ مهشکن عقب |
| F21 | 5 | قهوهای | آینههای جانبی برقی و گرمکن آینهها |
| F22 | – | – | رزرو |
| F23 | – | – | رزرو |
| F24 | 5 | قهوهای | فرمان هیدرولیک / یونیت مالتیپلکس |
| F25 | – | – | رزرو |
| F26 | – | – | رزرو |
| F27 | 20 | زرد | سیستم تهویه مطبوع (فن کولر و بخاری) |
| F28 | 15 | آبی | فندک خودرو، پخش/رادیو (تغذیه سوئیچ) |
| F29 | 15 | آبی | سیستم قفل مرکزی، چراغ سقفی، ضبط (تغذیه مستقیم باتری) |
| F30 | 20 | زرد | گرمکن شیشه عقب |
| F31 | 15 | آبی | چراغ مهشکن جلو |
| F32 | 30 | سبز | رزرو / تجهیزات سفارشی |
نکته بسیار مهم: در برخی سریهای تولیدی پارس خودرو و ایران خودرو، ممکن است جابهجاییهای بسیار جزئی در جایگاه فیوزها وجود داشته باشد. همواره جدول چسباندهشده روی پشت درپوش جعبه فیوز خودروی خود را با این جدول تطبیق دهید.
۲. جعبه فیوز داخل موتور ال ۹۰ (کاپوت)
جعبه فیوز دوم در سمت راست محفظه موتور (سمت راننده)، در کنار باتری و مخزن روغن ترمز قرار دارد. این جعبه فیوز حاوی فیوزهای سنگین (Maxi Fuses) و رلههای اصلی خودرو است. برای باز کردن آن باید زبانه پلاستیکی روی درپوش مشکیرنگ را فشار داده و درب آن را بردارید.
فیوزهای اصلی محفظه موتور (موتوری)
فیوزهای این بخش به دلیل جریان بالایی که از خود عبور میدهند، ابعاد بزرگتری دارند.
- فیوز MF1 (آمپراژ ۶۰A – مشکی/زرد): فیوز اصلی برق کابین و سوئیچ اصلی خودرو.
- فیوز MF2 (آمپراژ ۵۰A – قرمز): سیستم ترمز ضد قفل (پمپ ABS).
- فیوز MF3 (آمپراژ ۲۹A/30A): سیستم مدیریت موتور (ECU) و رله اصلی برق.
- فیوز MF4 (آمپراژ ۴۰A – نارنجی): فن خنککننده رادیاتور (دور کند و دور تند).
- فیوز MF5 (آمپراژ ۶۰A – مشکی): مربوط به سیستم فرمان هیدرولیک و پمپهای اصلی.
- فیوز MF6 (آمپراژ ۳۰A): سیستم سوخترسانی و پمپ بنزین.
رلههای موجود در جعبه فیوز موتور ال ۹۰
رلهها در واقع کلیدهای الکترومغناطیسی هستند که جریانهای قوی را کنترل میکنند. مهمترین رلههای ال ۹۰ عبارتند از:
- رله پمپ بنزین (Fuel Pump Relay): وظیفه ارسال برق به پمپ بنزین داخل باک. (در صورت خراب شدن، خودرو استارت میخورد اما روشن نمیشود).
- رله کمپرسور کولر (A/C Relay): درگیر کردن کلاچ کمپرسور کولر.
- رله دور کند فن رادیاتور: روشن کردن فن در دمای پایینتر.
- رله دور تند فن رادیاتور: روشن کردن فن در دماهای بالا یا هنگام روشن بودن کولر.
- رله اصلی سیستم تزریق (ECU Main Relay): تامین برق یونیت موتور.
راهنمای رنگبندی استاندارد فیوزها بر اساس آمپر
برای تشخیص سریع آمپراژ فیوزها بدون نیاز به خواندن عدد روی آنها، صنعت خودرو از یک کدگذاری رنگی استاندارد استفاده میکند. این جدول رنگبندی در ال ۹۰ به شرح زیر است:
+---------------------------------------------------+
| کد رنگی استاندارد فیوزهای خودرو (Standard Fuses) |
+---------------------------------------------------+
| کرم / قهوهای روشن -----> 5 Ampere |
| قهوهای تیره -----> 7.5 Ampere |
| قرمز -----> 10 Ampere |
| آبی -----> 15 Ampere |
| زرد -----> 20 Ampere |
| سفید / شفاف -----> 25 Ampere |
| سبز -----> 30 Ampere |
| نارنجی -----> 40 Ampere (Maxi) |
+---------------------------------------------------+
علائم سوختن فیوز در خودروی تندر ۹۰
چگونه بفهمیم مشکل از فیوز است و قطع شدن یک سیستم ناشی از خرابی خود قطعه یا سیمکشی نیست؟ به نشانههای زیر دقت کنید:
- از کار افتادن ناگهانی یک قطعه تک: به عنوان مثال، اگر هر دو شیشهبالابر همزمان از کار بیفتند، به احتمال ۹۰٪ فیوز شماره F14 سوخته است. اما اگر فقط شیشه سمت راننده کار نکند، مشکل میتواند از کلید یا کلکتور موتور شیشه باشد.
- قطع شدن قطعات هممسیر: اگر فندک و ضبط خودرو همزمان خاموش شوند، قطعاً فیوز F28 سوخته است، چرا که برق هر دو از این فیوز تامین میشود.
- تغییر رنگ یا بوی سوختگی جزئی: در برخی موارد ممکن است بوی خفیف پلاستیک سوخته از سمت چپ داشبورد استشمام شود.
- تغییر ظاهری فیوز: با خارج کردن فیوز و نگاه کردن به بدنه شفاف آن، مشاهده خواهید کرد که سیم قوسدار وسط آن قطع شده یا برعکس بدنه آن سیاه شده است.
آموزش گامبهگام نحوه تست و تعویض فیوز ال ۹۰
تعویض فیوز یکی از سادهترین کارهای فنی است که هر رانندهای باید آن را بداند. برای انجام این کار مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید:
ابزار مورد نیاز:
- گیره مخصوص فیوزکش (معمولاً پشت درپوش جعبه فیوز ال ۹۰ یا روی جعبه فیوز موتور موجود است).
- فیوز یدک با آمپراژ مشابه.
- فازمتر خودرو یا مولتیمتر (اختیاری برای تست سریع).
گام اول: ایمنی را رعایت کنید
خودرو را در جای امنی پارک کرده، ترمز دستی را بکشید. سوئیچ خودرو را کاملاً ببندید و کلید را از سوئیچ خارج کنید. هرگز در زمانی که سوئیچ باز است یا موتور روشن است اقدام به تعویض فیوز نکنید.
گام دوم: یافتن فیوز مربوطه
با استفاده از جدول بالا یا نقشه پشت درپوش، جایگاه فیوز مربوط به قطعهای که از کار افتاده را پیدا کنید (مثلاً فیوز F17 برای بوق).
گام سوم: خارج کردن فیوز
با استفاده از گیره پلاستیکی موجود در جعبه فیوز، فیوز مورد نظر را به آرامی و مستقیم به سمت بیرون بکشید. از انبردست فلزی یا چاقو استفاده نکنید زیرا ممکن است پایه فیوز بپرد یا اتصالی ایجاد شود.
[ شکل ظاهری فیوز سالم در برابر فیوز سوخته ]
فیوز سالم (ارتباط برقرار) فیوز سوخته (ارتباط قطع شده)
+---------+ +---------+
| | | | | | | |
| |---| | | | \ / | | <--- سیم قطع شده
| | | | | | | |
+--+---+--+ +--+---+--+
| | | |
گام چهارم: بررسی سالم بودن فیوز
فیوز را رو به نور بگیرید. اگر رشته سیم نازک پلاتینی داخل آن ناپیوسته یا سوخته باشد، فیوز خرابی است. اگر سیم سالم بود، باید به سراغ عیبیابی قطعه یا سیمکشی بروید.
گام پنجم: جایگزینی فیوز جدید
یک فیوز دقیقاً با همان آمپراژ جایگزین کنید. فیوز را در جایگاه خود قرار داده و با شست دست فشار دهید تا کاملاً جابندازد.
مهمترین خطاها و اشتباهات خطرناک در تعویض فیوز!
متاسفانه برخی از رانندگان با نادیده گرفتن اصول اولیه برق خودرو، خسارات سنگینی به سیمکشی ال ۹۰ وارد میکنند. به نکات زیر توجه ویژه داشته باشید:
۱. استفاده از فیوز با آمپر بالاتر (اشتباه مهلک!)
اگر فیوز ۱۰ آمپری سوخته است، هرگز از فیوز ۱۵ یا ۲۰ آمپری استفاده نکنید!
- علت: فیوز با آمپر بالاتر در صورت بروز اتصالی نمیسوزد، در نتیجه جریان اضافه وارد سیمکشی شده، روکش سیمها ذوب میشود و خطرات جدی مانند آتشسوزی کامپیوتر (ECU) یا تمام داشبورد را به همراه دارد.
۲. میانبر زدن با سیم مسی یا ورق آلومینیوم
یکی از خطرناکترین کارهایی که رانندگان در جاده انجام میدهند، پیچیدن سیم مسی دور پایههای فیوز سوخته است. این کار دقیقاً مانند حذف سیستم ایمنی است و میتواند در چند ثانیه تمام درختچه سیمکشی ال ۹۰ را بسوزاند.
۳. بیتوجهی به سوختن مکرر یک فیوز
اگر یک فیوز را تعویض کردید و به محض روشن کردن قطعه یا استارت زدن، فیوز دوباره سوخت، به هیچ عنوان دوباره فیوز را تعویض نکنید. این مسئله نشاندهنده یک اتصالی شدید در مدار، خرابی قطعه مصرفکننده (مثلاً قفل شدن موتور شیشهبالابر) یا ساییدگی سیم به بدنه خودرو است. خودرو را به یک برقکار مجرب نشان دهید.
رایجترین مشکلات برقی ال ۹۰ و فیوزهای مربوط به آنها
در این بخش، داغترین چالشهای برقی رانندگان تندر ۹۰ را دستهبندی کردهایم تا در کوتاهترین زمان ممکن مشکل خود را پیدا کنید:
۱. فندک و پخش ال ۹۰ کار نمیکند
- علت اصلی: معمولاً پرتاب شدن شیء فلزی (مانند سکه یا کلید) داخل سوکت فندک باعث اتصالی میشود.
- فیوز مربوطه: فیوز F28 (15 آمپر – آبی) در جعبه فیوز داخل کابین.
۲. شیشهبالابرهای جلو از کار افتادهاند
- علت اصلی: فشار آمدن به موتور شیشهبالابر در اثر گیر کردن شیشه یا خراب بودن لاستیکهای دور شیشه.
- فیوز مربوطه: فیوز F14 (30 آمپر – سبز) در جعبه فیوز داخل کابین.
۳. چراغهای ترمز عقب روشن نمیشوند
- علت اصلی: خرابی استپ زیر پدال ترمز یا سوختن فیوز.
- فیوز مربوطه: فیوز F03 (10 آمپر – قرمز) در جعبه فیوز داخل کابین.
۴. بوق ال ۹۰ کار نمیکند
- علت اصلی: قطعی در دسته راهنما (مشکل شایع ال ۹۰) یا سوختن فیوز.
- فیوز مربوطه: فیوز F17 (15 آمپر – آبی) در جعبه فیوز داخل کابین.
۵. ماشین استارت میخورد اما روشن نمیشود
- علت اصلی: عدم ارسال سوخت به ریل سوخترسانی یا نرسیدن برق به ECU.
- قطعه مربوطه: رله پمپ بنزین یا فیوز MF6 در جعبه فیوز داخل موتور.
۶. فن رادیاتور روی دور کند یا تند کار نمیکند
- علت اصلی: خرابی مقاومت فن، رلهها یا فیوز خنککننده.
- فیوز مربوطه: فیوز MF4 (40 آمپر) و رلههای فن در جعبه فیوز داخل موتور.
چکلیست و راهنمای نگهداری جعبه فیوز تندر ۹۰
برای جلوگیری از بروز مشکلات ناگهانی برقی در جاده و مسافرت، توصیه میشود موارد زیر را رعایت کنید:
- همراه داشتن انبر فیوز و جعبه فیوز یدک: همیشه یک مجموعه فیوز یدک (از هر آمپر ۲ عدد) درون داشبورد خودرو داشته باشید. قیمت این مجموعهها بسیار ناچیز است اما میتواند شما را از ماندن در جاده نجات دهد.
- جلوگیری از ورود آب به جعبه فیوز موتور: هنگام کارواش و موتورشویی ال ۹۰، حتماً روی جعبه فیوز داخل موتور و ECU را با پلاستیک بپوشانید. نفوذ آب باعث سولفاته شدن پایهها و اتصالی میشود.
- عدم نصب لوازم جانبی پرمصرف روی سیمکشی فابریک: نصب زنونهای غیراستاندارد، سیستمهای صوتی بسیار قوی یا هدلایتهای بدون رله مجزا، فشار مضاعفی به جعبه فیوز وارد کرده و باعث ذوب شدن پایه فیوزها میشود. برای لوازم جانبی حتماً سیمکشی مستقیم از باتری همراه با فیوز بینراهی مجزا بكشيد.
- تمیزکاری مقطعی پایهها: در صورتی که احساس کردید پایه فیوزها دچار گرد و غبار یا سولفاته شدهاند، در حالت سوئیچ بسته، آنها را با اسپری کنتاکتشور خشک (کاسپین یا ناهید) تنظیف کنید.
سوالات متداول (FAQ)
۱. جعبه فیوز ال ۹۰ کجاست؟
ال ۹۰ دارای دو جعبه فیوز است؛ یکی در داخل کابین (سمت چپ داشبورد، روبروی درب راننده) و دیگری در داخل موتور (کنار باتری خودرو).
۲. فیوز فندک ال ۹۰ کدام است و چند آمپر دارد؟
فیوز فندک ال ۹۰ با کد F28 شناخته میشود، ۱۵ آمپر (رنگ آبی) است و در جعبه فیوز داخل اتاق قرار دارد.
۳. چرا فیوز شیشهبالابر ال ۹۰ مدام میسوزد؟
این اتفاق معمولاً به دلیل سفت شدن مکانیزم ریل شیشه، خشک شدن لاستیکهای کانال شیشه یا نیمسوز شدن موتور شیشهبالابر رخ میدهد که باعث کشیدن جریان برق بیش از حد مجاز میشود.
۴. آیا فیوزهای ال ۹۰ با ساندرو و پارس تندر یکی هستند؟
بله، ساختار برقی، جعبه فیوزها و شمارهگذاری فیوزها در ال ۹۰، پارس تندر، تندر وانت و رنو ساندرو کاملاً یکسان و مشابه است.
۵. آیا فیوزها تاریخ انقضا دارند؟
خیر، فیوزها قطعات مکانیکی یا شیمیایی نیستند و تاریخ انقضا ندارند. آنها تنها در صورت عبور جریان اضافی، حرارت بالا یا اکسید شدن پایهها دچار آسیب میشوند.
جمعبندی
جعبه فیوز ال ۹۰ قلب تپنده کنترل جریان در سیستم الکتریکی این خودروی فرانسوی-ایرانی است. همانطور که در این مقاله مشاهده کردید، عیبیابی و تعویض فیوزها فرآیندی بسیار ساده است که نیازی به دانش پیچیده برق خودرو ندارد.
با همراه داشتن یک جدول نقشه فیوز ال ۹۰ و یک انبر به همراه چند فیوز یدک در خودرو، میتوانید با آرامش خاطر بیشتری به رانندگی در شهر و جاده بپردازید و در صورت بروز هرگونه قطعی برق، در کمتر از ۵ دقیقه مشکل خودروی خود را برطرف کنید. فراموش نکنید که مهمترین اصل در تعویض فیوز، رعایت دقیق آمپراژ مجاز و عدم استفاده از روشهای غیر ایمن است.