اگر ترموستات قفل کرد چه کنیم
سیستم خنککننده خودرو یکی از حیاتیترین بخشهای موتور است که وظیفه دارد دمای پیشرانه را در حد ایدهآل نگه دارد. در قلب این سیستم، قطعهای کوچک اما بسیار مهم به نام «ترموستات» قرار دارد. ترموستات مانند یک دروازهبان عمل میکند؛ وقتی موتور سرد است، مسیر آب به سمت رادیاتور را میبندد تا موتور زودتر گرم شود و وقتی دما بالا رفت، باز میشود تا آب خنک جریان پیدا کند.
اما گاهی اوقات این قطعه بنا به دلایلی گیر میکند یا اصطلاحاً «قفل میکند». قفل کردن ترموستات میتواند خطرات جدی برای موتور خودرو (از جمله سوختن واشر سرسیلندر) به همراه داشته باشد. در این مقاله قصد داریم بررسی کنیم که چرا ترموستات قفل میکند، چه علائمی دارد و در صورت مواجهه با این مشکل دقیقاً چه باید بکنیم.
ترموستات چگونه قفل میکند؟ (دو حالت مختلف)
قفل شدن ترموستات معمولاً به دو شکل رخ میدهد که هر کدام علائم خاص خود را دارند:
- قفل شدن در حالت بسته: ترموستات باز نمیشود. در نتیجه، آب موتور نمیتواند به سمت رادیاتور برود تا خنک شود. این حالت بسیار خطرناک است و به سرعت باعث جوش آوردن خودرو میشود.
- قفل شدن در حالت باز: ترموستات بسته نمیشود. در این حالت، آب دائماً در جریان است و موتور خودرو دیر گرم میشود (یا در هوای سرد، آمپر آب همیشه پایین میماند). این حالت خطر جدی برای سوختن واشر سرسیلندر ندارد، اما مصرف سوخت را بالا میبرد و به موتور آسیب میزند.
از کجا بفهمیم ترموستات قفل کرده است؟ (علائم خرابی)
شناسایی زودهنگام خرابی ترموستات میتواند شما را از پرداخت هزینههای سنگین تعمیر موتور نجات دهد. مهمترین نشانهها عبارتند از:
- بالا رفتن ناگهانی آمپر آب (جوش آوردن): اگر آمپر آب به سرعت بهเขต قرمز رسید، اما رادیاتور ماشین شما سرد است یا ولرم است، نشاندهنده قفل شدن ترموستات در حالت بسته است.
- بخاری سرد: اگر در فصل سرما بخاری ماشین را روشن کردید اما باد سرد یا ولرم وزید، یکی از دلایل آن میتواند خرابی ترموستات باشد.
- تغییرات غیرعادی دمای موتور: مثلاً در ترافیک آمپر بالا میرود و با حرکت کردن به شدت پایین میآید.
- دیر گرم شدن خودرو: اگر صبحها موتور خودرو مدت زیادی طول میکشد تا به دمای نرمال برسد، ترموستات در حالت باز قفل کرده است.
اگر در حال رانندگی ترموستات قفل کرد چه کنیم؟ (اقدامات اضطراری)
اگر در جاده یا خیابان متوجه شدید آمپر آب چسبانده و ترموستات قفل کرده است، خونسردی خود را حفظ کنید و مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
۱. خودرو را متوقف کنید
در اولین فرصت ماشین را در کنار جاده یا جای امن پارک کنید. به هیچ وجه با موتور جوشآورده به رانندگی ادامه ندهید، چرا که ممکن است موتور اصطلاحاً «قفل کند» یا واشر سرسیلندر بسوزاند.
۲. موتور را خاموش نکنید (بلافاصله!)
این یک اشتباه رایج است. اگر موتور به شدت داغ است، خاموش کردن ناگهانی آن میتواند باعث گیرپاژ کردن پیستونها شود (چون آب جریان ندارد و بلوک سیلندر و سرسیلندر با نرخهای مختلف سرد میشوند). بهتر است خودرو را درجا روشن بگذارید، کولر را خاموش کنید و بخاری را روی بالاترین درجه گرما و دور فن بالا قرار دهید. بخاری مانند یک رادیاتور دوم عمل میکند و به تخلیه گرمای موتور کمک میکند.
۳. اجازه دهید موتور کمی خنک شود
پس از چند دقیقه کار کردن با بخاری روشن، موتور را خاموش کایند و کاپوت را بالا بزنید تا هوا جریان پیدا کند. حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه صبر کنید.
۴. درب رادیاتور یا مخزن انبساط را باز نکنید!
این خطرناکترین کاری است که میتوانید انجام دهید. سیستم خنککننده تحت فشار است و آب بسیار داغ ممکن است به صورت فورانی بیرون بپاشد و سوختگیهای شدید ایجاد کند. اگر مجبور به اضافه کردن آب شدید، صبر کنید تا موتور کاملاً سرد شود و سپس با استفاده از یک پارچه، خیلی بااحتیاط درب را به صورت نیمهباز بگذارید تا فشار تخلیه شود.
روشهای حل مشکل (تعویض یا حذف موقت ترموستات)
پس از خنک شدن خودرو، دو راه پیش رو دارید:
الف) تعویض ترموستات (بهترین راه)
ترموستات یک قطعه مصرفی و نسبتاً ارزانقیمت است. بهترین کار این است که با کمک یک مکانیک یا به صورت دستی، ترموستات خراب را باز کرده و یک ترموستات نو و باکیفیت (با درجه حرارت استاندارد سازنده خودرو، مثلاً ۷۹ یا ۸۲ درجه) جایگزین کنید. پس از آن حتماً ضضدیخ و آب رادیاتور را هواگیری کنید.
ب) درآوردن ترموستات (آیا کار درستی است؟)
بسیاری از رانندگان در مناطق گرمسیر یا هنگام خرابی ترموستات در جاده، ترجیح میدهند کلاً ترموستات را درآورند و بدون آن رانندگی کنند.
- نظر مکانیکها: حذف کامل ترموستات در درازمدت توصیه نمیشود. موتور خودرو برای عملکرد بهینه، کاهش استهلاک و کاهش مصرف سوخت باید در یک بازه دمایی مشخص (معمولاً بین ۹۰ تا ۹۵ درجه سانتیگراد) کار کند. کار کردن دائمی موتور در دمای پایین باعث افزایش سایش قطعات داخلی و افزایش مصرف سوخت میشود. بنابراین، درآوردن ترموستات تنها یک اقدام اورژانسی برای رسیدن به تعمیرگاه است.
چگونه از قفل کردن ترموستات جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه بهتر و کمهزینهتر از درمان است. برای اینکه کمتر با مشکل قفل کردن ترموستات مواجه شوید، نکات زیر را رعایت کنید:
- استفاده از ضدیخ باکیفیت: ضدیخ فقط برای جلوگیری از یخزدگی در زمستان نیست؛ وظیفه اصلی آن جلوگیری از زنگزدگی، رسوبگذاری و جوش آوردن است. رسوبات آب شهری دشمن اصلی ترموستات هستند.
- تعویض به موقع مایع خنککننده: ضدیخ خودرو باید هر سال یا هر ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر تعویض شود، زیرا خاصیت خود را از دست میدهد.
- استفاده از آب مقطر یا آب رادیاتور استاندارد: هرگز از آب لولهکشی (شیر) مستقیم در رادیاتور استفاده نکنید املاح آب باعث رسوب گرفتن ترموستات و رادیاتور میشوند.
- تعویض دورهای ترموستات: حتی اگر ترموستات سالم به نظر برسد، پیشنهاد میشود هر ۲ سال یکبار آن را تعویض کنید تا از گیر کردن ناگهانی آن جلوگیری شود.
نتیجهگیری
قفل کردن ترموستات یکی از شایعترین مشکلات خودرویی است که اگر به موقع و درست مدیریت شود، خسارت خاصی به بار نمیآورد. اما بیتوجهی به آن میتواند هزینهای سنگین برای تعمیر سرسیلندر روی دست شما بگذارد. به محض دیدن علائم بالا رفتن دما، خودرو را متوقف کرده و بهیاد داشته باشید که سلامت سیستم خنککننده، تضمینکننده سلامت قلب تپنده خودروی شماست.