چرا وقتی ماشین روشن است دنده اصلا جا نمیرود، اما وقتی خاموش است راحت جا میرود؟ (مشکل کلاچ)
حتماً برای شما یا اطرافیانتان پیش آمده است که قصد حرکت با خودرو را داشته باشید، اما وقتی ماشین خاموش است دندهها به نرمی و راحتی جا میروند، ولی به محض اینکه استارت میزنید و موتور روشن میشود، دنده ۱ یا عقب (R) اصلاً جا نمیرود و گاهی با صدای قرچقرچ و درگیری دندهها مواجه میشوید.
این یکی از رایجترین مشکلات سیستم انتقال قدرت است و اگر برای شما هم این سوال پیش آمده که «چرا ماشین روشن دنده نمیگیرد ولی خاموش میگیرد؟»، باید بدانید که مقصر اصلی در ۹۰ درصد مواقع، سیستم کلاچ است.
در این مقاله تخصصی از وبلاگ، به عنوان یک مکانیک و کارشناس خودرو، قصد داریم به زبان ساده علت این پدیده را بررسی کنیم و راه حلهای رفع آن را با هم مرور کنیم.
چرا وقتی ماشین خاموش است دندهها راحت جا میروند؟
وقتی موتور خودرو خاموش است، شفت ورودی گیربکس و چرخدندههای درون آن هیچ چرخش و نیرویی از سمت موتور دریافت نمیکنند. در نتیجه، ماهکها و دندهها به راحتی در کنار هم قرار میگیرند و شما بدون هیچ مقاومتی میتوانید دسته دنده را حرکت دهید.
اما وقتی ماشین روشن است چه اتفاقی میافتد؟
وقتی موتور روشن است، میللنگ با سرعت بالا میچرخد و این چرخش به فلایویل و سپس به صفحه کلاچ منتقل میشود. در این حالت، شفت گیربکس با سرعت در حال چرخش است.
وظیفه اصلی کلاچ این است که ارتباط بین موتور و گیربکس را موقتاً قطع کند تا شما بتوانید دنده را عوض کنید. اگر پای خود را روی پدال کلاچ فشار دهید اما دنده جا نرود، به این معناست که ارتباط موتور و گیربکس کاملاً قطع نشده است؛ در نتیجه شفت گیربکس همچنان میچرخد و دندهها به خاطر اختلاف سرعت و درگیری تحت فشار، اجازه ورود به دنده جدید را نمیدهند.
۴ علت اصلی اینکه ماشین روشن دنده نمیگیرد (مشکلات کلاچ)
اگر با این مشکل مواجه هستید، ریشه ایراد را باید در یکی از موارد زیر جستجو کنید:
۱. هوا گرفتن سیستم کلاچ (در خودروهای با کلاچ هیدرولیک)
در بسیاری از خودروهای امروزی (مانند پژو ۴۰۵، پارس، ۲۰۶ و خودروهای وارداتی)، کلاچ به صورت هیدرولیک کار میکند. اگر هوا وارد روغن کلاچ شود، پدال زیر پا اصطلاحاً «کاسه» میکند و کورس لازم برای فشار دادن دیسک و صفحه و قطع کامل نیرو ایجاد نمیشود.
- علائم: پدال کلاچ نرمتر از همیشه است یا در کف اتاق عمل میکند.
۲. خرابی پمپ کلاچ بالا یا پایین
سیستمهای هیدرولیک دارای دو پمپ (سیلندر) هستند؛ پمپ بالا که به پدال وصل است و پمپ پایین که روی گیربکس قرار دارد. اگر هر یک از این پمپها دچار نشتی روغن شوند یا کاسهنمد آنها خراب شود، فشار لازم برای حرکت دادن دوشاخه کلاچ تامین نمیشود.
۳. خرابی یا رگلاژ نبودن سیم کلاچ (در خودروهای مکانیکی)
در خودروهایی مثل پراید، تیبا و پیکان، کلاچ با سیم کار میکند. اگر سیم کلاچ شل شده باشد، پدال نمیتواند دیسک کلاچ را به اندازه کافی عقب بکشد تا صفحه از فلایویل جدا شود. گاهی اوقات با سفت کردن (رگلاژ) سیم کلاچ مشکل برطرف میشود، اما اگر سیم ریشریش یا پاره شده باشد، باید تعویض گردد.
۴. خرابی دیسک و صفحه کلاچ (پایان عمر کلاچ)
این شایعترین دلیل است. قطعات دیسک و صفحه پس از کارکرد زیاد (مثلاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر) مستهلک میشوند:
- فنرهای خورشیدی دیسک ضعیف میشوند و قدرت فشار دادن صفحه را ندارند.
- ممکن است لنتهای صفحه کلاچ تاب بردارند.
- گاهی اوقات پرههای دیسک کلاچ شکسته یا دچار خوردگی شدید میشوند. در این حالت، حتی اگر کلاچ را تا انتها فشار دهید، صفحه کلاچ کاملاً از فلایویل جدا نمیشود و گیربکس به صورت نیمهدرگیر باقی میماند.
۵. خرابی بلبرینگ کلاچ یا دوشاخه کلاچ
بلبرینگ کلاچ وظیفه دارد فشاری که پای شما روی پدال میآورد را به فنر خورشیدی دیسک منتقل کند. اگر بلبرینگ قفل شود یا دوشاخه کلاچ کج یا ترک خورده باشد، نیروی پدال به درستی به دیسک منتقل نمیشود.
عیبیابی سریع (چگونه بفهمیم کدام قطعه خراب است؟)
- آیا پدال کلاچ خیلی شل است؟ احتمالاً سیستم هوا گرفته یا پمپ کلاچ خراب است.
- آیا پدال خیلی سفت شده یا صدای جیرجیر میدهد؟ احتمال خرابی سیم کلاچ، دوشاخه یا بلبرینگ کلاچ وجود دارد.
- آیا ماشین در سرپایینی یا سربالایی بدتر دنده میگیرد؟ دیسک و صفحه کلاچ شما به پایان عمر خود رسیده است.
- آیا پدال کلاچ بالا عمل میکند (باید پا را تا آخر بالا بیاورید تا حرکت کند)؟ صفحه کلاچ تمام شده است.
آیا رانندگی با این شرایط خطرناک است؟
بله، قطعا! زور زدن برای جا زدن دنده وقتی ماشین روشن است، فشار بسیار زیادی به ماهکهای تعویض دنده، برنجیهای گیربکس و دندهها وارد میکند. این کار در کوتاهمدت باعث خوردگی دندهها و در بلندمدت باعث پیاده شدن و تعمیر اساسی گیربکس (با هزینههای بسیار بالا) خواهد شد.
راه حل چیست؟
به محض مشاهده این علامت، به یک تعمیرکار مجرب یا مکانیک مراجعه کنید. گاهی با یک رگلاژ ساده یا هواگیری سیستم کلاچ مشکل حل میشود، اما اگر عمر دیسک و صفحه تمام شده باشد، ناچار به تعویض مجموعه دیسک و صفحه خواهید بود.
نتیجهگیری
اگر ماشین شما وقتی خاموش است دنده میگیرد اما وقتی روشن است نه، نگران گیربکس اصلی نباشید؛ مشکل در ۹۰ درصد مواقع به عدم جدایی کامل صفحه از موتور (سیستم کلاچ) مربوط میشود. با رسیدگی به موقع و تعویض قطعات مصرفی مانند سیم کلاچ، پمپها یا دیسک و صفحه، میتوانید از هزینههای سرسامآور تعمیر گیربکس جلوگیری کنید.
اگر شما هم چنین تجربهای دارید، یا سوالی در خصوص سیستم کلاچ خودروی خود دارید، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند.