چه عواملی باعث خروج روغن از گیج روغن می شوند؟
تا به حال برایتان پیش آمده که کاپوت ماشین را بالا بزنید و با محفظه موتور کثیف و روغنی مواجه شوید؟ یکی از مشکلاتی که گاهی ذهن رانندگان را درگیر میکند، خروج روغن از گیج روغن (Oil Dipstick) است. گیج روغن یا همان سیخ اندازهگیری روغن، وظیفه دارد سطح روغن موتور را به ما نشان دهد؛ اما زمانی که روغن از لوله آن به بیرون نشت میکند یا بیرون میزند، زنگ خطری جدی برای سلامت موتور خودرو به صدا درآمده است.
در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به زبان ساده اما فنی بررسی کنیم که چه عواملی باعث خروج روغن از گیج روغن میشوند و برای رفع این مشکل چه باید کرد. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
چرا گیج روغن پرتاب میشود یا روغن پس میدهد؟
به زبان فیزیکی، زمانی روغن از محل گیج به بیرون پرت میشود که فشار درون کارتر موتور (Crankcase Pressure) بیش از حد مجاز افزایش یابد. موتور خودرو در حال کار است، پیستونها با سرعت بالا جابهجا میشوند و احتراق درون سیلندرها رخ میدهد. مقداری از گازهای ناشی از احتراق از کنار رینگهای پیستون رد شده و به سمت پایین (کارتر) نشت میکنند.
سیستم تهویه موتور وظیفه دارد این گازها را مدیریت کند. اگر به هر دلیلی این تعادل به هم بخورد، فشار انباشته شده راهی برای خروج پیدا نمیکند و ضعیفترین نقطه – یعنی اورینگ یا خود لوله گیج روغن – را برای بیرون زدن انتخاب میکند.
در ادامه، اصلیترین مقصران این اتفاق را زیر ذرهبین قرار میدهیم:
۱. خرابی یا گرفتگی شیر پیسیوی (PCV Valve)
شایعترین دلیل بیرون زدن روغن از گیج، خرابی یا گرفتگی سوپاپ PCV (تهویه مثبت کارتر) است. وظیفه این شیر کوچک این است که گازهای اضافی جمع شده در کارتر را به سمت منیفولد هوا هدایت کند تا دوباره بسوزند.
- اگر PCV مسدود یا خراب شود: گازها راهی برای خروج ندارند، فشار کارتر بالا میرود و روغن را به سمت بالا (لوله گیج) هل میدهد.
- راهحل: بررسی دورهای شیر PCV و تعویض بهموقع آن.
۲. فرسودگی، خرابی یا شکستگی رینگهای پیستون
رینگهای پیستون وظیفه آببندی محفظه احتراق را بر عهده دارند تا گازهای تحت فشار به کارتر نفوذ نکنند. با گذشت زمان، کارکرد بالا یا داغ شدن بیش از حد موتور، این رینگها مستهلک یا شکسته میشوند.
- نتیجه: حجم زیادی از گازهای پرفشار احتراق (Blow-by) وارد کارتر میشود و فشار را به شدت بالا میبرد. در این حالت معمولاً از اگزوز نیز دود آبی رنگ خارج میشود.
- راهحل: تعمیر اساسی موتور (تعمیرگاه) و تعویض رینگ پیستونها.
۳. ریختن روغن بیش از حد (Overfilling)
گاهی اوقات راهحل بسیار سادهتر از آن چیزی است که فکر میکنید. اگر در زمان تعویض روغن، مکانیک یا خود شما روغن بیشتری از ظرفیت استاندارد موتور درون آن بریزید، سطح روغن بیش از حد بالا میآید.
- نتیجه: میللنگ در حال چرخش با حجم زیادی از روغن برخورد میکند و آن را کفدار میکند. این کار به همراه فشار هوای داخل کارتر، روغن را به بیرون از لوله گیج پرتاب میکند.
- راهحل: همیشه سطح روغن را با خودِ گیج بررسی کنید و مطمئنْ شوید بین علامت Min و Max قرار دارد. روغن اضافی باید تخلیه شود.
۴. گرفتگی مجاری روغن و لولههای تخلیه
اگر در موتور رسوبات کربنی یا لجن روغن (Sludge) تشکیل شده باشد، مجاری برگشت روغن از سرسیلندر به کارتر مسدود میشوند.
- نتیجه: روغن در بالای موتور (سرسیلندر) حبس میشود و راهی برای بازگشت به کارتر ندارد. تجمع بخار و فشار در این قسمت میتواند به بیرون زدن روغن از گیج منجر شود.
- راهحل: موتورشویی اصولی، استفاده از روغن باکیفیت و تعویض بهموقع فیلتر و روغن موتور.
۵. خرابی اورینگ (واشر) سر گیج روغن
گاهی اوقات مشکل بسیار پیشS پا افتاده است. روی لوله یا انتهای خودِ دسته گیج روغن، یک اورینگ لاستیکی کوچک قرار دارد که وظیفه آببندی دهانه لوله را دارد.
- نتیجه: با گذشت زمان و به دلیل حرارت بالای موتور، این اورینگ خشک، پاره یا دفرمه میشود. در این حالت، حتی با فشار نرمال درون موتور نیز روغن یا بخارات آن به بیرون نشت میکنند.
- راهحل: تعویض اورینگ گیج روغن (هزینه بسیار ناچیزی دارد اما بسیار کاربردی است).
۶. استفاده از روغن نامرغوب یا غیراستاندارد
اگر از روغنی با گرانروی (ویسکوزیته) نامناسب برای فصل یا نوع موتور خودرو استفاده کنید، روغن در اثر حرارت بیش از حد رقیق شده، خاصیت خود را از دست میدهد و بخارات زیادی تولید میکند که میتواند باعث افزایش فشار و نشت روغن شود.
نشانههای همراه با بیرون زدن روغن از گیج
اگر این مشکل برای خودروی شما رخ داده است، احتمالاً با نشانههای زیر نیز روبهرو خواهید شد:
- بوی سوختگی روغن در کابین یا اطراف موتور
- کثیف شدن بدنه موتور با روغن سیاه
- کاهش غیرعادی سطح روغن موتور در بازههای کوتاه
- کاهش توان و شتاب خودرو (در صورت خرابی رینگها)
- روشن شدن چراغ چک یا چراغ روغن
اقدامات فوری در صورت مشاهده خروج روغن از گیج
- خودرو را متوقف کنید: به هیچ عنوان با ماشینی که روغن پس میدهد سفرهای طولانی نروید. کم شدن روغن میتواند به یاتاقانها و قطعات حیاتی موتور آسیب جبرانناپذیری بزند.
- سطح روغن را چک کنید: مطمئن شوید موتور با کمبود روغن مواجه نشده باشد.
- به یک مکانیک متخصص مراجعه کنید: از آنجایی که تشخیص دقیق بین خرابی PCV و خرابی رینگ پیستون نیاز به ابزار تخصصی (مثل تست فشار کمپرس سیلندر یا تست Leak-down) دارد، کار را به کارشناس بسپارید.
نتیجهگیری
خروج روغن از گیج روغن هرگز نباید نادیده گرفته شود. گاهی این مشکل با تعویض یک اورینگ چند هزار تومانی یا تعویض سوپاپ PCV برطرف میشود، اما در بدترین حالت میتواند نشانهای از فرسودگی قطعات داخلی موتور و نیاز به تعمیر اساسی باشد. بررسی مرتب سطح روغن و رسیدگی به موقع به سیستم تهویه موتور، بهترین راه برای پیشگیری از این دردسر پرهزینه است.
اگر شما هم تجربه مشابهی دارید یا سوالی در این زمینه ذهنتان را درگیر کرده، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند.