آیا ویسکوزیته روغن گیربکس در سرما تاثیر دارد؟
با فرا رسیدن فصل سرما و کاهش دمای هوا، بسیاری از رانندگان متوجه تغییراتی در عملکرد خودروی خود میشوند. سفت شدن دندهها در هنگام صبح، زوزه کشیدن گیربکس در چند کیلومتر اول حرکت و کندی در تعویض دنده، از مشکلات رایجی است که رانندگان تجربه میکنند. مقصر اصلی این مشکلات، چیزی نیست جز تغییر ویسکوزیته (گرانروی) روغن گیربکس در سرما.
در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که سرما چه تاثیری بر گرانروی واسکازین (روغن گیربکس) دارد، چرا این موضوع برای سلامت خودرو حیاتی است و چه راهکارهایی برای به حداقل رساندن آسیبهای ناشی از آن وجود دارد.
ویسکوزیته یا گرانروی روغن گیربکس چیست؟
پیش از بررسی تاثیر سرما، بیایید تعریف سادهای از ویسکوزیته داشته باشیم. ویسکوزیته به میزان مقاومت یک مایع در برابر جاری شدن (روانی یا غلظت) گفته میشود. هرچه ویسکوزیته یک روغن بیشتر باشد، آن روغن غلیظتر است و کندتر حرکت میکند (مانند عسل). هرچه کمتر باشد، روغن رقیقتر است و راحتتر جریان مییابد (مانند آب).
روغن گیربکس (که در ایران به آن واسکازین نیز میگویند) وظیفه روانکاری، کاهش اصطکاک، خنککاری و محافظت از قطعات داخلی گیربکس (اعم از دستی یا اتوماتیک) را بر عهده دارد.
تاثیر سرما بر ویسکوزیته روغن گیربکس
قوانین فیزیک ثابت کردهاند که با کاهش دما، ویسکوزیته اکثر مایعات افزایش مییابد؛ روغن گیربکس نیز از این قاعده مستثنی نیست. وقتی هوای بیرون سرد میشود، مولکولهای روغن گیربکس کندتر حرکت میکنند و پیوندهای بین آنها قویتر میشود. این پدیده باعث بروز اتفاقات زیر میشود:
- غلیظ شدن بیش از حد روغن: در دماهای زیر صفر، روغن گیربکس به شدت غلیظ و سفت میشود. گاهی این غلظت به حدی میرسد که روغن شبیه به گریس یا عسل یخزده رفتار میکند.
- کاهش خاصیت پمپاژ و جریانپذیری: در دقایق اولیه استارت خودرو در صبحهای سرد، پمپ روغن (در گیربکسهای اتوماتیک) یا قطعات چرخان (در گیربکسهای دستی) برای به گردش درآوردن این روغن غلیظ با مشکل مواجه میشوند.
- ایجاد اصطکاک خشک و سایش: تا زمانی که روغن گرم شود و به تمام بخشهای گیربکس برسد، قطعات فلزی بدون روانکاری کافی روی هم میسویند که این امر استهلاک را به شدت افزایش میدهد.
نشانههای غلیظ شدن روغن گیربکس در سرما
اگر در روزهای سرد سال با موارد زیر روبرو شدید، بدانید که ویسکوزیته روغن گیربکس شما تحت تاثیر سرما قرار گرفته است:
- سختی در جا رفتن دندهها: در گیربکسهای دستی، دسته دنده سفت میشود و دندهها (بهویژه دنده یک و عقب) به سختی جا میروند.
- تاخیر در حرکت گیربکس اتوماتیک: وقتی خودرو را در حالت D یا R قرار میدهید، خودرو با تاخیر حرکت میکند یا اصطلاحاً گاز میخورد اما حرکت نمیکند.
- صداهای غیرعادی (زوزه کشیدن): ممکن است در چند کیلومتر اول رانندگی، صدایی شبیه به زوزه یا زنگ زدن از سمت گیربکس بشنوید که با گرم شدن خودرو از بین میرود.
- افزایش مصرف سوخت: به دلیل مقاومت بیشتر قطعات در برابر چرخش در روغن غلیظ، موتور باید انرژی بیشتری مصرف کند که منجر به افزایش مصرف سوخت در مسافتهای کوتاه میشود.
نقش اعداد روی روغن گیربکس (شاخص ویسکوزیته)
خوشبختانه مهندسان خودرو راهکاری برای این مشکل اندیشیدهاند. روغنهای گیربکس مدرن دارای استانداردهایی (مانند SAE) هستند که نشان میدهند روغن چگونه در برابر تغییرات دما مقاومت میکند.
برای مثال، روغن گیربکس دستی با استاندارد 75W-90 را در نظر بگیرید:
- عدد قبل از حرف W (Winter مخفف زمستان)، یعنی 75، نشاندهنده گرانروی روغن در دمای پایین (سرما) است. هرچه این عدد کمتر باشد، روغن در سرما روانتر است و عملکرد بهتری دارد.
- عدد دوم، یعنی 90، نشاندهنده گرانروی روغن در دمای کاری موتور (حدود ۱۰۰ درجه سانتیگراد) است.
استفاده از روغنهایی با عدد زمستانی پایینتر (مانند 75W به جای 85W) باعث میشود روغن در سرما کمتر سفت شده و از آسیبهای اولیه جلوگیری کند.
چگونه از گیربکس خودرو در هوای سرد محافظت کنیم؟
برای جلوگیری از آسیب دیدن گیربکس ناشی از افزایش ویسکوزیته روغن در سرما، رعایت نکات زیر ضروری است:
- خودرو را گرم کنید (Warm-up): پس از استارت زدن در هوای سرد، اجازه دهید خودرو بین ۱ تا ۳ دقیقه درجا کار کند. این زمان به پمپ روغن فرصت میدهد تا روغن غلیظ را به جریان بیندازد.
- حرکت با سرعت پایین: در چند کیلومتر اول رانندگی، با دندههای سبک و سرعت پایین حرکت کنید و از شتابگیری ناگهانی بپرهیزید. اجازه دهید گرمای طبیعی گیربکس، ویسکوزیته روغن را به حد نرمال برساند.
- استفاده از روغن مناسب و مرغوب: همیشه از روغن گیربکسی که سازنده خودرو (دفترچه راهنما) توصیه کرده است استفاده کنید. استفاده از روغنهای بیکیفیت یا با ویسکوزیته نامناسب در زمستان فاجعهبار است.
- تعویض بهموقع روغن: روغن گیربکس به مرور زمان خاصیت خود را از دست میدهد و آلودگیها را جذب میکند که این امر حساسیت آن را به سرما بیشتر میکند. تعویض بهموقع روغن (معمولاً بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر) بسیار حیاتی است.
نتیجهگیری
بله، ویسکوزیته روغن گیربکس رابطه مستقیمی با دمای هوا دارد. سرما باعث غلیظ شدن روغن، کاهش روانی آن و در نتیجه افزایش استهلاک قطعات گیربکس در دقایق اولیه حرکت میشود. با درک این پدیده فیزیکی، گرم کردن اصولی خودرو در صبحهای سرد و استفاده از روغن گیربکس باکیفیت و استاندارد، میتوانید طول عمر گیربکس خودروی خود را به طور چشمگیری افزایش دهید و از هزینههای سرسامآور تعمیرات جلوگیری کنید.