ترتیب و نحوه چیدمان وایرهای پراید چگونه است؟
اگر خودروی پراید دارید، احتمالاً حداقل یکبار با مشکلاتی مانند کارکرد نامنظم موتور (اصطلاحاً ۳ کار کردن)، کاهش شتاب، افزایش مصرف سوخت یا لرزش در حالت درجا مواجه شدهاید. یکی از اصلیترین مقصران در بروز این دست از مشکلات، سیستم جرقه زنی و به طور خاص، وایرهای شمع و ترتیب قرارگیری آنها هستند.
اشتباه وصل کردن وایرهای شمع پراید نه تنها باعث روشن نشدن ماشین میشود، بلکه میتواند آسیب جدی به موتور و قطعات برقی آن وارد کند. در این مقاله تخصصی از سری مقالات آموزش تعمیرات خودرو، قصد داریم به طور کامل به بررسی ترتیب و نحوه چیدمان وایرهای پراید، تفاوتهای مدلهای مختلف و روشهای عیبیابی آنها بپردازیم. با ما همراه باشید.
وایر شمع چیست و چه وظیفهای دارد؟
پیش از اینکه سراغ نحوه چیدمان برویم، بهتر است بدانیم وایر شمع چیست. وایرها در واقع سیمهای فشار قوی هستند که وظیفه انتقال برق تولید شده توسط کویل (یا دلکو در مدلهای قدیمی) به شمعهای موتور را بر عهده دارند.
در خودروی پراید، با توجه به نوع سیستم جرقه زنی (کاربراتوری، انژکتوری معمولی یا یورو ۴)، نوع وایرها و تعداد آنها متفاوت است، اما اصل کارکرد همه آنها یکسان است: ایجاد جرقه به موقع در محفظه احتراق.
ترتیب احتراق در موتور پراید چطور است؟
موتور پراید یک موتور ۴ سیلندر خطی است. ترتیب احتراق (Firing Order) در تقریباً تمام موتورهای ۴ سیلندر استاندارد به صورت ۱-۳-۴-۲ است. این بدان معناست که جرقهزنی در سیلندرها به ترتیب زیر انجام میشود:
- ابتدا سیلندر شماره یک
- سپس سیلندر شماره سه
- سپس سیلندر شماره چهار
- و در نهایت سیلندر شماره دو
این چرخه به صورت مداوم تکرار میشود تا موتور روشن بماند و نیروی محرک تولید کند. شناخت این ترتیب به شما کمک میکند تا در زمان تعمیرات، منطق کارکرد موتور را بهتر درک کنید.
نحوه چیدمان وایرهای پراید بر اساس نوع سیستم
برای اینکه وایرهای پراید را به درستی جاگذاری کنید، ابتدا باید بدانید خودروی شما از چه نوع سیستمی استفاده میکند. پرایدها به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
۱. پرایدهای کاربراتوری و انژکتوری مدل پایین (دارای دلکو)
در این مدلها، برق فشار قوی از طریق یک عدد وایر از کویل به دلکو منتقل میشود و سپس دلکو با چرخش خود، برق را بین ۴ وایر دیگر که به شمعها میروند تقسیم میکند.
- شمارهگذاری سیلندرها: سیلندر شماره یک، نزدیکترین سیلندر به سمت تسمه تایم (سمت شاگرد) است و به همین ترتیب تا سیلندر شماره چهار (سمت گیربکس) شمارش میشوند.
- نحوه چیدمان روی دلکو:
- چرخ چکش برق درون دلکو در جهت عقربههای ساعت میچرخد.
- وایری که به سیلندر شماره ۱ روی موتور میرود، باید به خروجی متناظر با آن روی درب دلکو وصل شود.
- سپس به ترتیبِ چرخش چکش برق، وایرهای سیلندرهای ۳، ۴ و ۲ به خروجیهای بعدی درب دلکو متصل میشوند.
۲. پرایدهای انژکتوری معمولی (مجهز به کویل دوبل – ساپورت سنسور میل سوپاپ)
در پرایدهای انژکتوری رایج (مثل مدلهای صبا، نسیم، ۱۳۱، ۱۱۱ و تیباهای اولیه)، از کویل دوبل استفاده میشود. در این سیستم دلکو وجود ندارد و کویل مستقیماً روی موتور یا بدنه نصب شده و چهار خروجی برای وایرها دارد.
چیدمان وایرها در کویل دوبل پراید بسیار سادهتر است اگر شماره خروجیها را بدانید:
- روی خودِ کویل دوبل پراید، معمولاً شمارهگذاری سیلندرها (1، 2، 3، 4) با حروف برجسته یا لیزری حک شده است.
- نحوه اتصال:
- خروجی شماره ۱ روی کویل $\leftarrow$ به شمع سیلندر شماره ۱ (سمت تسمه تایم)
- خروجی شماره ۲ روی کویل $\leftarrow$ به شمع سیلندر شماره ۲
- خروجی شماره ۳ روی کویل $\leftarrow$ به شمع سیلندر شماره ۳
- خروجی شماره ۴ روی کویل $\leftarrow$ به شمع سیلندر شماره ۴
نکته بسیار مهم: حتماً به شمارههای حک شده روی کویل نگاه کنید. جابجا بستن وایرهای کویل دوبل (مثلاً جابجا کردن ۲ و ۳) باعث کارکرد بسیار بد موتور و حتی پاپ زدن (Backfire) در اگزوز میشود.
۳. پرایدهای یورو ۴ (مدلهای جدیدتر با ایسیو زیمنس یا بوش)
در پرایدهای جدیدتر با استاندارد یورو ۴، سیستم جرقه زنی ممکن است باز هم کویل دوبل باشد، اما گاهی به دلیل تغییرات در ایسیو و دستهسیم، کوتاهی و بلندی وایرها اهمیت زیادی پیدا میکند. در این مدلها نیز رعایت دقیق شمارههای روی کویل الزامی است.
جدول راهنمای سریع اتصال وایرهای پراید (کویل دوبل)
| شماره سیلندر روی موتور (از سمت تسمه تایم) | محل اتصال وایر به کویل دوبل | طول استاندارد وایر |
|---|---|---|
| سیلندر ۱ (اولین سیلندر) | خروجی شماره ۱ روی کویل | بلندترین وایر (معمولاً) |
| سیلندر ۲ | خروجی شماره ۲ روی کویل | وایر متوسط |
| سیلندر ۳ | خروجی شماره ۳ روی کویل | وایر متوسط |
| سیلندر ۴ (سمت کابین/گیربکس) | خروجی شماره ۴ روی کویل | کوتاهترین وایر |
(توجه: طول وایرها ممکن است بسته به برند سازنده کیت وایر متفاوت باشد، اما همیشه قبل از تعویض، وایرها را یکییکی تعویض کنید تا دچار اشتباه نشوید.)
اگر وایرهای پراید را اشتباه ببندیم چه اتفاقی میافتد؟
اشتباه بستن وایرها یکی از شایعترین اشتباهات در هنگام تعویض شمع یا وایر است. نشانههای اشتباه بودن چیدمان وایرها عبارتند از:
- روشن نشدن خودرو: اگر وایرهای اصلی (مثل ۱ و ۴ یا ۲ و ۳) به کلی جابجا شوند، خودرو اصلا روشن نمیشود و فقط استارت میخورد.
- لرزش شدید موتور (۳ کار کردن): اگر دو وایر میانی جابجا شوند، موتور روشن میشود اما به شدت میلرزد، صدای نامتعارفی دارد و با گاز دادن پتپت میکند.
- کاهش شدید توان و شتاب: ماشین در سربالاییها به شدت افت قدرت دارد.
- پسزدن بنزین و آتش زدن در اگزوز (Backfire): ممکن است صدای انفجار خفیفی از سمت اگزوز یا محفظه هواکش شنیده شود که ناشی از احتراق ناقص است.
- افزایش شدید مصرف سوخت: به دلیل احتراق ناقص، حجم زیادی از بنزین نسوخته وارد سیستم اگزوز میشود.
نکات طلایی برای تعویض اصولی وایرهای پراید
برای اینکه تعویض وایرهای پراید بدون دردسر انجام شود، این چند نکته را رعایت کنید:
- تکتک تعویض کنید: بهترین روش برای اینکه ترتیب وایرها را گم نکنید این است که وایر کهنه را بیرون بیاورید، وایر نو هماندازه را کنار آن بگذارید و بلافاصله سر جای خود نصب کنید. به هیچ وجه هر چهار وایر را همزمان بیرون نکشید (مگر اینکه به نقشه کویل کاملاً مسلط باشید).
- بررسی سلامت وایرها (تست مقاومت): وایرهای کهنه بعد از مدتی مقاومت الکتریکی بالایی پیدا میکنند. با یک اهممتر میتوانید مقاومت وایرها را اندازه بگیرید. مقاومت بالا مانع از رسیدن برق قوی به شمع میشود.
- تعویض به موقع: وایرهای سیلیکونی مرغوب معمولاً هر ۵۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر نیاز به تعویض دارند. وایرهای بیکیفیت در هوای بارانی اصطلاحاً “برق دزدی” میکنند (جرقه به بدنه موتور میزند و موتور در هوای مرطوب بد کار میکند).
- پرهیز از دست زدن به وایر در حال کار: برق فشار قوی کویل پراید میتواند شوک الکتریکی شدیدی (برقگرفتگی) به شما وارد کند. همیشه در زمان خاموش بودن موتور اقدام به تعویض وایرها کنید.
نتیجهگیری
چیدمان درست وایرهای پراید نقشی حیاتی در عملکرد بهینه موتور، کاهش مصرف سوخت و نرم کار کردن آن دارد. با توجه به اینکه موتور پراید در دو نوع دلکویی و کویل دوبل عرضه شده است، کافی است به شمارههای حک شده روی کویل یا ترتیب احتراق ۱-۳-۴-۲ دقت کنید تا هرگز دچار اشتباه نشوید. اگر پس از تعویض وایرها همچنان خودروی شما لرزش دارد، پیشنهاد میشود سلامت شمعها و انژکتورها را نیز بررسی کنید.
اگر سوال یا تجربهای در زمینه تعویض وایرهای پراید دارید، حتماً در بخش نظرات با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید.