علت ضعیف شدن ترمز تیبا و چوب شدن پدال
بررسی سیستم ترمز یکی از حیاتیترین اقدامات در نگهداری خودرو است. خودروی تیبا (شامل تیبا ۱ و تیبا ۲) به عنوان یکی از پرمصرفترین خودروهای داخلی، گاهی با مشکلات سیستم ترمز مواجه میشود. دو مورد از شایعترین و در عین حال خطرناکترین این مشکلات، ضعیف شدن گیرایی ترمز و چوب شدن (سفت شدن) پدال ترمز هستند.
اگر شما هم هنگام رانندگی با تیبا احساس میکنید خودرو مثل قبل متوقف نمیشود یا پدال ترمز آنقدر سفت شده که باید با تمام نیرو روی آن فشار بیاورید، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است. در ادامه به بررسی کامل علت ضعیف شدن ترمز تیبا، علت چوب شدن پدال و راهکارهای حل آنها میپردازیم.
۱. علت ضعیف شدن ترمز تیبا چیست؟
ضعیف شدن ترمز به این معناست که مسافت خط ترمز خودرو افزایش یافته و ماشین دیرتر از حد معمول متوقف میشود. این مشکل معمولاً به دلایل زیر رخ میدهد:
الف) تمام شدن یا بیکیفیت بودن لنت ترمز
اصلیترین عامل عملکرد ضعیف ترمز، تمام شدن لنتهاست. با کاهش گوشته لنت، اصطکاک لازم برای متوقف کردن دیسک ایجاد نمیشود. همچنین استفاده از لنتهای تقلبی و بیکیفیت (که در بازار زیاد هستند) باعث میشود لنت در اثر حرارت داغ کرده و اصطلاحاً «صابونی» شود و نگیرد.
ب) وجود هوا در سیستم ترمز (هوا گرفتن ترمز)
سیستم ترمز تیبا هیدرولیکی است و روغن ترمز وظیفه انتقال نیرو را بر عهده دارد. از آنجا که مایعات تراکمناپذیرند، نیرو به درستی منتقل میشود. اما اگر هوا وارد مدار ترمز شود (به دلیل نشتی یا تعویض نادرست لنت)، هوا فشرده شده و پدال حالت اسفنجی یا نرم پیدا میکند و گیرایی ترمز به شدت کاهش مییابد.
ج) کهنه شدن یا کاهش سطح روغن ترمز
روغن ترمز خاصیت جذب رطوبت دارد. با گذشت زمان (معمولاً هر ۲ سال یا ۴۰ هزار کیلومتر)، رطوبت موجود در هوا وارد روغن شده و نقطه جوش آن را پایین میآورد. در ترمزگیریهای شدید، این رطوبت به بخار تبدیل شده و باعث عملکرد ضعیف ترمز میشود. همچنین کم شدن سطح روغن ترمز به دلیل نشتی از سیلندرها نیز عامل دیگری است.
د) داغ کردن دیسک و لنت ترمز
ترمزگیریهای متوالی و طولانیمدت (مثلاً در شیبهای تند) باعث داغ شدن بیش از حد دیسک و لنت میشود. در این حالت، ضریب اصطکاک به شدت افت کرده و ترمزگیری تقریباً ناممکن میشود.
هـ) لبهدار شدن یا تاب داشتن دیسک ترمز
اگر دیسک ترمز چرخهای جلو تیبا دچار خط و خش، لبه یا تابدیدگی شود، سطح تماس لنت با دیسک کاهش یافته و قدرت ترمزگیری کم میشود.
۲. علت چوب شدن پدال ترمز تیبا چیست؟
اصطلاح «چوب شدن پدال ترمز» به حالتی گفته میشود که پدال ترمز بسیار سفت شده، دامنه حرکتی آن بسیار کم میشود و برای نگه داشتن خودرو باید فشار بسیار زیادی با پا به پدال وارد کنید (حسی شبیه به فشردن پا روی یک تکه چوب!).
علت اصلی چوب شدن پدال ترمز مربوط به عدم عملکرد صحیح سیستم کمکی ترمز (بوستر) است. مهمترین دلایل آن عبارتند از:
الف) خرابی بوستر ترمز (Booster Failure)
بوستر ترمز وظیفه دارد با استفاده از خلأ (وکیوم) موتور، نیروی پای راننده را چندین برابر کند. اگر دیافراگم داخلی بوستر پاره شود یا سوپاپهای داخلی آن خراب شوند، بوستر از مدار خارج شده و پدال ترمز به شدت سفت یا اصطلاحاً چوب میشود.
ب) ایراد در شلنگ وکیوم (خلا) بوستر
بوستر ترمز توسط یک شلنگ به مانیفولد هوای موتور متصل است تا خلأ مورد نیاز خود را تامین کند. اگر این شلنگ:
- دچار پارگی، ترک یا پوسیدگی شود،
- از جای خود دررفته یا شل شده باشد،
- دچار لهیدگی و مسدود شدن مسیر هوا شده باشد، خلأ به بوستر نمیرسد و پدال ترمز بلافاصله چوب میشود.
ج) خرابی سوپاپ یکطرفه بوستر (Check Valve)
روی بوستر ترمز یک سوپاپ یکطرفه بلاستیکی قرار دارد که اجازه میدهد هوا فقط از بوستر به سمت موتور مکیده شود. اگر این سوپاپ خراب یا مسدود شود، عملکرد بوستر مختل شده و پدال سفت خواهد شد.
د) گیرپاژ کردن پیستون سیلندر اصلی ترمز
در موارد نادرتر، گیر کردن پیستونهای داخل سیلندر اصلی ترمز (پمپ بنزین/تغذیه ترمز) میتواند مانع از حرکت رو به جلوی پدال شده و احساس چوب شدن را ایجاد کند.
چطور بوستر ترمز تیبا را خودمان تست کنیم؟
برای اینکه مطمئن شوید علت چوب شدن پدال از بوستر است یا خیر، این تست ساده را انجام دهید:
- خودرو را خاموش کنید.
- پدال ترمز را ۵ تا ۶ بار فشار دهید تا زیر پایتان کاملاً سفت (چوب) شود.
- پای خود را محکم روی پدال ترمز نگهدارید.
- استارت بزنید و موتور را روشن کنید.
- نتیجه: اگر بوستر سالم باشد، به محض روشن شدن موتور، پدال ترمز باید کمی پایین برود و نرم شود. اما اگر پدال هیچ تغییری نکرد و همچنان بالا و سفت ماند، بوستر یا شلنگ وکیوم آن حتماً خراب است.
راهکارهای رفع مشکل و پیشگیری
برای رفع مشکلات ترمز تیبا و جلوگیری از خطرات جانی و مالی، اقدامات زیر را انجام دهید:
- تعویض به موقع لنتها: از لنتهای شرکتی یا برندهای معتبر و اصلی استفاده کنید.
- هواگیری سیستم ترمز: در صورت نرم شدن بیش از حد یا اسفنجی بودن پدال، به مکانیک مراجعه کنید تا سیستم را هواگیری کند.
- تعویض روغن ترمز: روغن ترمز تیبا را هر دو سال یکبار به طور کامل تعویض کنید (معمولاً روغن ترمز زرد یا blue/yellow استاندارد DOT3 یا DOT4 بنا به دفترچه راهنما).
- بررسی شلنگ وکیوم بوستر: هرازگاهی شلنگ متصل به بوستر را از نظر نداشتن ترک، پارگی یا نشتی بررسی کنید (هزینه تعویض این شلنگ بسیار کم است اما جلوی یک تصادف بزرگ را میگیرد).
- بازرسی دیسکها: هنگام تعویض لنت، از مکانیک بخواهید ضخامت و سلامت سطح دیسک چرخهای جلو را کنترل کند.
جمعبندی
ضعیف شدن ترمز تیبا بیشتر به لنت، روغن و وجود هوا در سیستم مربوط است؛ اما چوب شدن پدال ترمز مستقیماً با بوستر ترمز و سیستم وکیوم (مکش) آن ارتباط دارد. سیستم ترمز شوخیبردار نیست؛ بنابراین به محض مشاهده هرگونه تغییر در رفتار پدال ترمز تیبا، در سریعترین زمان ممکن به یک تعمیرگاه معتبر مراجعه کنید.