صدای جیر جیر فن پراید
پراید، با وجود اینکه سالهاست بهعنوان یکی از خودروهای پرمحصول در ایران شناخته میشود، اما همواره با ایرادات جزئی و عجیبی مالکان خود را غافلگیر میکند. یکی از آزاردهندهترین این مشکلات، شنیدن صدای جیر جیر فن پراید است. این صدا که معمولاً با روشن شدن کولر یا بالا رفتن دمای موتور و در مدار قرار گرفتن دور تند یا کند فن به گوش میرسد، میتواند بهشدت روی اعصاب راننده و سرنشینان باشد.
اما آیا این صدا فقط یک مزاحم صوتی است یا خطری جدی موتور خودرو را تهدید میکند؟ در این مقاله تخصصی از بلاگ، قصد داریم به کالبدشکافی علتهای صدای جیر جیر فن پراید، روشهای عیبیابی و راههای رفع قطعی آن بپردازیم. با ما همراه باشید.
چرا فن پراید به صدا میافتد؟ (آشنایی با سیستم فن پراید)
پیش از اینکه سراغ راهحلها برویم، بهتر است بدانیم وظیفه فن در پراید چیست. فن رادیاتور پراید وظیفه خنکسازی آب درون رادیاتور و همچنین گاز کولر (از طریق کندانسور) را بر عهده دارد. این مجموعه شامل یک موتور الکتریکی (الکتروموتور)، پروانه پلاستیکی، قاب فن و رلهها است.
وقتی صدای جیر جیر، زوزه یا تقتق از این قسمت به گوش میرسد، معمولاً نشاندهنده اصطکاک مکانیکی غیرطبیعی، خرابی بلبرینگ یا بوش، و یا برخورد پرهaها با مانع است.
رایجترین علتهای صدای جیر جیر فن پراید
اگر هنگام کار کردن فن پراید متوجه صدای جیر جیر شدید، مشکل معمولاً به یکی از موارد زیر مربوط میشود:
۱. خرابی و خشک شدن بوشها یا بلبرینگ موتور فن
شایعترین دلیل صدای جیر جیر، استهلاک قطعات داخلی الکتروموتور فن است. موتورهای فن پراید معمولاً دارای بوش (و در برخی مدلهای جدیدتر بلبرینگ) هستند. با گذشت زمان، کارکرد مداوم، ورود گرد و غبار و گرمای شدید موتور، گریس و روغنکاری اولیه بوشها از بین میرود. در نتیجه، شفت موتور درون بوش شروع به لرزش و ایجاد صدای سایش و جیر جیر میکند.
۲. تاب برداشتن یا شکستگی پروانه فن
پروانههای فن پراید از پلاستیک ساخته شدهاند. قرار گرفتن در معرض حرارت بالای موتور و سرد و گرم شدنهای مکرر میتواند باعث تاب برداشتن پرهها شود. وقتی پروانه تاب برمیدارد، هنگام چرخش با سرعت بالا، به بدنه قاب فن یا رادیاتور گیر کرده و صدای جیر جیر یا سایش ایجاد میکند.
۳. شل شدن پیچها و لق شدن قاب فن
مجموعه فن پراید روی یک قاب پلاستیکی یا فلزی سوار شده و با چند پیچ به رادیاتور متصل است. اگر این پیچها شل شوند، کل مجموعه هنگام کار کردن فن دچار لرزش شدید (رزونانس) میشود. این لرزش با صدای جیر جیر ناشی از برخورد قطعات پلاستیکی با یکدیگر همراه است.
۴. گیر کردن اجسام خارجی (برگ، خار و خاشاک)
خودروی پراید به دلیل طراحی جلوپنجره و فضای نسبتاً باز محفظه موتور، مستعد ورود برگ درختان، کاه، خاشاک و حتی گرد و غبار غلیظ به درون پرههای فن است. گیر کردن یک تکه برگ خشک بین پرهها و قاب ثابت فن میتواند صدایی شبیه به جیر جیر یا خشخش ایجاد کند.
۵. مشکل در تسمه دینام (اشتباه گرفته شدن با صدای فن)
گاهی اوقات رانندگان صدای جیر جیر تسمه دینام یا تسمه کولر را به اشتباه به پای فن میگذارند. از آنجا که تسمه دینام وظیفه چرخاندن واترپمپ و دینام را بر عهده دارد و با روشن شدن کولر بار روی آن زیاد میشود، شل بودن یا کهنگی تسمه نیز میتواند صدای جیر جیر مشابهی تولید کند. (البته تسمه کولر پراید مستقیم به موتور وصل است، اما در مدلهای انژکتوری، روشن شدن فن و کولر همزمان اتفاق میافتد).
علائم هشداردهنده در کنار صدای جیر جیر فن
صدای جیر جیر را نباید دستکم گرفت. اگر این صدا با موارد زیر همراه باشد، باید فوراً به تعمیرکار مراجعه کنید:
- کند چرخیدن فن: اگر حس میکنید فن با دور پایینی کار میکند.
- داغ کردن خودرو: بالا آمدن آمپر آب در ترافیکها یا هنگام روشن بودن کولر.
- بوی سوختگی: بوی سیم یا پلاستیک سوخته ناشی از داغ شدن سیمپیچ موتور فن به دلیل گیرپاژ کردن (قفل شدن) شفت.
چگونه مشکل صدای جیر جیر فن پراید را عیبیابی کنیم؟
برای اینکه منبع دقیق صدا را پیدا کنید، میتوانید مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
- بررسی چشمی: کاپوت را بالا بزنید. از یک نفر بخواهید خودرو را روشن کند و کولر را بزنید تا فن در دور تند کار کند. با احتیاط به محفظه فن نگاه کنید تا ببینید آیا پرهها به جایی گیر میکنند یا خیر.
- قطع برق فن: اگر صدا قطع نمیشود، مطمئن شوید صدا واقعاً از موتور فن است و نه تسمه دینام.
- بررسی وجود اجسام خارجی: موتور را خاموش کنید و با دست پرههای فن را بچرخانید. اگر چرخش با گیر، سفتی یا صدای خشخش همراه بود، احتمالاً شیء خارجی داخل آن گیر کرده یا بوشها خراب شدهاند.
روشهای تعمیر و رفع صدای جیر جیر فن پراید
بسته به اینکه علت صدا چیست، راهحلهای مختلفی وجود دارد:
روش اول: تمیز کردن و خارج کردن اجسام خارجی
اگر مشکل تنها گیر کردن برگ یا آشغال باشد، با خاموش کردن ماشین و خارج کردن خارها و تمیز کردن پرهها با فشار باد یا دست، صدا برطرف میشود.
روش دوم: سرویس و روغنکاری بوشهای موتور فن (صرفهجویی در هزینه)
اگر صدا از خشک شدن بوشها باشد، میتوان با صرف هزینه کمتر موتور فن را تعمیر کرد:
- مجموعه فن را از روی رادیاتور باز کنید (برای این کار باید بستهای قاب فن را باز کنید و سوکت برق را بکشید).
- موتور فن را از قاب پلاستیکی جدا کنید.
- درپوشهای موتور را باز کنید تا به شفت و بوشها دسترسی پیدا کنید.
- با استفاده از اسپری نفوذپذیر (مثل WD-40) و سپس روغن موتور تمیز یا گریس نسوز نسوز مخصوص بلبرینگ، بوشها را به خوبی روانکاری کنید. (توجه: از روغن چرخ خیاطی یا روغنهای غلیظ نامناسب استفاده نکنید چون زود خشک میشوند).
- موتور را ببندید و تست کنید.
روش سوم: تعویض بوش یا بلبرینگ موتور فن
اگر بوشها گشاد شده باشند (لقی شفت زیاد باشد)، روغنکاری موقتی است. در این حالت باید بوش کهنه توسط تراشکار یا باطریساز تعویض شده و بوش جدید پرس شود. امروزه برخی مکانیکها موتور فن پراید را به سیستم بلبرینگی تبدیل میکنند که طول عمر بسیار بالایی دارد و دیگر صدای جیر جیر تولید نمیکند.
روش چهارم: تعویض کامل موتور فن یا پروانه
اگر پروانه فن تاب برداشته باشد، قابل تعمیر نیست و باید تعویض شود. قیمت پروانه فن پراید بسیار مناسب است. همچنین اگر سیمپیچ موتور فن آسیب دیده باشد یا شفت آن تاب برداشته باشد، تعویض کامل مجموعه موتور فن بهترین و مطمئنترین گزینه است.
پیشگیری از بروز مجدد صدای جیر جیر فن پراید
برای اینکه دوباره با این مشکل مواجه نشوید، نکات زیر را رعایت کنید:
- سرویس دورهای کولر و رادیاتور: پیش از شروع فصل گرما، سیستم خنککننده و فنها را بررسی کنید.
- نصب توری محافظ: در برخی مدلها برای جلوگیری از ورود برگ به پشت جلوپنجره و محفظه فن، توریهای محافظ نصب میکنند که بسیار کارآمد است.
- استفاده از قطعات باکیفیت: در صورت نیاز به تعویض موتور فن، حتماً از برندهای معتبر موجود در بازار استفاده کنید تا بوشهای بیکیفیت پس از چند ماه دوباره به سر و صدا نیفتند.
نتیجهگیری
صدای جیر جیر فن پراید شاید در نگاه اول یک ایراد ساده به نظر برسد، اما نادیده گرفتن آن میتواند منجر به سوختن موتور فن، خرابی رادیاتور و در نهایت جوش آوردن و واشر سرسیلندر سوزاندن خودرو شود. با تشخیص بهموقع و روغنکاری یا تعویض قطعات معیوب (مانند بوش یا پروانه)، میتوانید با هزینهای اندک، آرامش را به کابین پراید خود بازگردانید.
اگر خودتان ابزار لازم را ندارید، بهتر است در اولین فرصت به یک برقکار یا مکانیک خودرو مراجعه کنید تا پیش از از کار افتادن کامل فن، مشکل را برطرف نماید.
سؤالی دارید؟ اگر در زمینه تعمیر فن پراید یا رفع صدای آن سوالی دارید، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند.