علت اصلی زوزه کشیدن گیربکس دستی تارا در دندههای ۲ و ۳
تارا (Tara) به عنوان یکی از سدانهای محبوب بازار ایران، با دو نمونه گیربکس دستی (BE4) و اتوماتیک عرضه شده است. بسیاری از رانندگان نسخه دندهای این خودرو پس از مدتی استفاده، از یک صدای آزاردهنده یعنی «زوزه کشیدن»، بهویژه در دندههای ۲ و ۳ شکایت دارند. این صدا گاهی با لرزش خفیف دسته دنده نیز همراه است.
اگر شما هم پشت فرمان تارا نشستهاید و این صدای سوت یا زوزه را شنیدهاید، تا انتهای این مقاله همراه ما باشید تا علت اصلی این مشکل، نشانهها و راههای پیشگیری و تعمیر آن را از دیدگاه کارشناسان بررسی کنیم.
چرا گیربکس دستی زوزه میکشد؟ (مفهوم کلی)
پیش از اینکه بهطور اختصاصی به سراغ گیربکس تارا برویم، باید بدانیم چرا یک جعبهدنده به صدا میافتد. در گیربکسهای دستی، دندهها از نوع «مارپیچ» (Helical) هستند تا در عین درگیری نرم، صدای کمتری تولید کنند. وقتی دندانههای چرخدندهها، شفتها یا بلبرینگها دچار سایش، خوردگی، خرابی یا تنظیم نبودن فاصله (خلاصی) شوند، اصطکاک غیرعادی ایجاد شده و انرژی مکانیکی به صدا (معمولاً فرکانس بالا یا همان زوزه) تبدیل میشود.
علت اصلی زوزه کشیدن گیربکس دستی تارا در دندههای ۲ و ۳
گیربکس دستی تارا (که ریشه در محصولات پژو-سیتروئن دارد) دارای نقاط قوت زیادی است، اما مانند هر مکانیزم مکانیکی دیگری، نقاط ضعفی نیز دارد. دلایل اصلی زوزه کشیدن این گیربکس بهطور خاص در دندههای ۲ و ۳ عبارتند از:
۱. خرابی، سایش یا کیفیت پایین چرخدندههای دنده ۲ و ۳
اصلیترین مقصر در این سناریو، خود مجموعههای چرخدنده (Gear sets) دندههای ۲ و ۳ هستند.
- کیفیت متریال: متأسفانه گاهی به دلیل تلرانسهای ساخت یا کیفیت آلیاژ مصرفی در برخی سریهای تولیدی، دندانههای این دندهها دچار پوستهشدن (Pitting) یا سایش زودرس میشوند.
- درگیری ناقص: اگر ماهکها یا کشوییهای مربوط به دنده ۲ و ۳ به طور کامل درگیر نشوند، فشار روی لبه دندانهها متمرکز شده و ایجاد زوزه میکند.
۲. خرابی و فرسودگی بلبرینگهای شفت ورودی و خروجی (شفتهای اصلی)
شفتهای گیربکس روی بلبرینگها میچرخند. دندههای ۲ و ۳ روی شفت خروجی قرار دارند و بیشترین بار حرکتی در ترافیکهای شهری روی این دندههاست.
- اگر بلبرینگهای نگهدارنده این شفتها دچار لقزدگی، خرد شدگی ساچمهها یا کمبود روغن شوند، تحت فشار دندههای ۲ و ۳ زوزه میکشند. صدای بلبرینگ معمولاً با افزایش دور موتور یا سرعت خودرو تغییر فرکانس میدهد.
۳. مشکلات مربوط به واسکازین (روغن گیربکس)
بسیاری از صداهای عجیب گیربکس تارا ریشه در روغن آن دارد:
- کاهش سطح روغن: به دلیل نشتیهای جزئی (که در کاسهنمد پلوسها رایج است)، سطح واسکازین کاهش مییابد.
- کیفیت و گرانروی نامناسب: اگر از روغن با غلظت (Viscosity) غیر استاندارد استفاده شود، لایه محافظ روی چرخدندههای ۲ و ۳ تشکیل نشده و اصطکاک و زوزه ایجاد میشود.
۴. خطای مونتاژ کارخانهای (تنظیم نبودن فاصله خلاص یا Backlash)
در برخی خودروهای صفر کیلومتر یا خودروهایی که گیربکس آنها پیشتر تعمیر شده است، فاصله بین دندانههای چرخدنده دقیق تنظیم نشده است (تنش در مونتاژ). این مشکل باعث میشود دندههای ۲ و ۳ (که بسیار پرکاربرد هستند) از همان ابتدا یا پس از کارکرد کم، صدای زوزه تولید کنند.
چرا این مشکل بیشتر در دندههای ۲ و ۳ بروز میکند؟
شاید بپرسید چرا دنده ۱ یا دنده ۵ زوزه نمیکشند؟ دندههای ۲ و ۳ پراستفادهترین دندهها در رانندگی شهری هستند. راننده مدام در حال معکوس دادن از ۳ به ۲ یا سبک کردن از ۱ به ۲ و ۳ است. بیشترین نیروی شتابگیری خودرو در ترافیک روی این دو دنده تخلیه میشود. به همین دلیل، فشار مکانیکی (Load) روی چرخدندهها، برنجیها و بلبرینگهای مرتبط با دنده ۲ و ۳ بسیار بیشتر از سایر دندههاست و زودتر مستهلک میشوند.
علائم هشداردهندهای که نباید نادیده بگیرید
اگر صدای زوزه با موارد زیر همراه شد، یعنی زمان مراجعه به تعمیرکار فرا رسیده است:
- لرزش دسته دنده: وقتی دستتان را روی دنده ۲ یا ۳ میگذارید، لرزش شدیدی احساس میکنید.
- جا رفتن سخت دندهها: دندهها بهخصوص در حالت سرد بودن خودرو سفت جا میروند.
- پس زدن دنده: دنده ۲ یا ۳ به صورت ناخواسته هنگام حرکت به حالت خلاص برمیگردد.
راهحلها و روشهای پیشگیری
اگر تارا شما دچار این مشکل شده است، بسته به شدت صدا، اقدامات زیر پیشنهاد میشود:
۱. بررسی و تعویض واسکازین (اولین قدم)
اگر کارکرد خودرو پایین است و صدای زوزه خفیف است، ابتدا سطح و کیفیت واسکازین را بررسی کنید. استفاده از روغنهای باکیفیت و استاندارد (توصیه شده توسط شرکت سازنده با ویسکوزیته مناسب) میتواند تا حد زیادی صدا را کاهش دهد.
۲. مراجعه به تعمیرکار متخصص گیربکس دستی
اگر صدا شدید است (شبیه به صدای سوت کشیدن قطار)، متأسفانه تعویض روغن چارهساز نیست. گیربکس باید باز شود (Overhaul). تعمیرکار باید مجموعه چرخدندهها، کشوییها و بلبرینگهای شفت مرتبط با دنده ۲ و ۳ را بررسی کرده و قطعات معیوب را تعویض کند.
۳. شیوه صحیح رانندگی (برای پیشگیری)
- از قرار دادن دست به مدت طولانی روی دسته دنده (به عنوان تکیهگاه) خودداری کنید، زیرا این کار فشار مضاعفی به ماهک و دندهها میآورد.
- در تقاطعها و سرعتهای پایین، تعویض دندهها را با دور موتور مناسب انجام دهید و از معکوسهای ناگهانی شدید پرهیز کنید.
نتیجهگیری
زوزه کشیدن گیربکس دستی تارا در دندههای ۲ و ۳، اگرچه یک ایراد آزاردهنده است، اما در بسیاری از موارد با تعویض قطعات مصرفی داخلی یا تنظیم دقیق مجموعه دندهها توسط یک مکانیک ماهر قابل حل است. پیشنهاد میشود به محض شنیدن این صداهای غیرعادی، پیش از اینکه به سایر بخشهای گیربکس آسیب جدی وارد شود، خودرو را به یک تعمیرگاه مجاز نشان دهید.
اگر شما هم تجربه مشابهی با گیربکس تارا دارید، نظرات و تجربیات خود را در بخش دیدگاهها با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید.