علت تقه زدن دیفرانسیل چیست؟
دیفرانسیل یکی از حیاتیترین اجزای سیستم انتقال قدرت در خودرو است که وظیفه توزیع نیروی موتور بین چرخها و اجازه دادن به آنها برای چرخش با سرعتهای متفاوت (بهویژه در سر پیچها) را بر عهده دارد. شنیدن صدای «تقه»، «کوبش» یا «گاز خوردن همراه با ضربه» از زیر خودرو، یکی از نشانههای هشداردهندهای است که هرگز نباید آن را نادیده گرفت.
اگر شما هم هنگام تعویض دنده، رها کردن کلاچ، یا در زمان شروع به حرکت با صدای تقه از ناحیه زیر خودرو مواجه میشوید، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید تا دلایل بروز این مشکل و راههای رفع آن را بررسی کنیم.
وظیفه دیفرانسیل در خودرو چیست؟
پیش از بررسی دلایل خرابی، بهتر است بدانیم دیفرانسیل کجاست و چه میکند. دیفرانسیل مجموعهای از چرخدندهها (شامل پینیون، کرانویل و هرزگردها) است که گشتاور ارسالی از گیربکس یا گاردان را دریافت کرده و با زاویه ۹۰ درجه به چرخها منتقل میکند. چون این قطعه تحت فشار و تنش مکانیکی بسیار بالایی قرار دارد، بروز خرابی در آن رایج است.
مهمترین دلایل تقه زدن دیفرانسیل
صدای تقه در دیفرانسیل معمولاً ناشی از خلاص شدن ناگهانی، بازی بیش از حد چرخدندهها (خلاصی) یا ضربه زدن قطعات مکانیکی به یکدیگر است. در ادامه شایعترین علتهای این عارضه را نام بردهایم:
۱. خلاص شدن و گشاد کردن چرخدندهها (پینیون و کرانویل)
با گذشت زمان و کارکرد بالای خودرو، دندانههای کرانویل و پینیون دچار سایش میشوند. این سایش باعث ایجاد فاصله یا اصطلاحاً «خلاصی» بین دندهها میشود. وقتی شما ناگهان پدال گاز را فشار میدهید یا پا را از روی آن برمیدارید، این دندهها با شتاب به یکدیگر برخورد کرده و صدای تقه تولید میکنند.
۲. خرابی و فرسودگی بلبرینگهای دیفرانسیل
درون دیفرانسیل چندین بلبرینگ وجود دارد که وظیفه چرخش روان قطعات را بر عهده دارند. اگر این بلبرینگها دچار لقی، خوردگی یا خرد شدن ساچمهها شوند، شفت و پینیون از جای اصلی خود جابجا شده و در نتیجه هنگام انتقال نیرو، صدای کوبش و تقه شنیده میشود.
۳. شل شدن مهره پینیون
پینیون با یک مهره بسیار سفت روی هوزینگ دیفرانسیل بسته میشود. اگر به هر دلیلی (مانند ارتعاشات مداوم یا بستن غیراستاندارد) این مهره شل شود، پینیون به سمت جلو و عقب حرکت میکند که این بازیِ محور، عامل اصلی تقه زدن هنگام تغییر وضعیت دنده (مثلاً از D به R در خودروهای اتوماتیک) است.
۴. خرابی پلوسها و سرپلوسها (خطای مشکوک به دیفرانسیل)
بسیاری از رانندگان صدای تقه ناشی از خرابی پلوس یا شل بودن مهره سرچرخ را به پای خرابی دیفرانسیل میگذارند. هنگامی که سرپلوس خراب میشود یا پینهای آن گشاد میشوند، در زمان شروع به حرکت یا پیچیدن، صدای تق تق شدیدی به گوش میرسد.
۵. خرابی چهارشاخ گاردان (در خودروهای دیفرانسیل عقب)
در خودروهایی مانند پراید وانت، پیکان، نیسان، آریسان و خودروهای شاسیبلند که نیروی موتور به چرخهای عقب منتقل میشود، گاردان از طریق چهارشاخها به دیفرانسیل متصل است. خرابی، خشک شدن یا لق شدن چهارشاخ گاردان در زمان تعویض دنده صدای تقه ایجاد میکند.
۶. تمام شدن یا نامناسب بودن واسکازین (روغن دیفرانسیل)
واسکازین وظیفه روانکاری و کاهش اصطکاک چرخدندههای دیفرانسیل را دارد. اگر سطح روغن کم شود، کیفیت آن افت کند یا از روغن نامرغوب استفاده شود، چرخدندهها خشک کار کرده، دچار سایش شدید شده و با ایجاد سر و صدا و تقه کار خواهند کرد.
۷. خرابی دستهموتورها و دستهگیربکس
شاید عجیب به نظر برسد، اما گاهی اوقات صدای تقه ربطی به داخل دیفرانسیل ندارد! پاره شدن یا شل شدن لاستیک دستهموتورها یا دستهگیربکس باعث بازی کردن کل مجموعه موتور و گیربکس در هنگام گاز دادن میشود و این جابجایی شدید، ضربهای را به دیفرانسیل و گاردان منتقل میکند که شبیه به صدای تقه دیفرانسیل است.
نشانههای همراه با تقه زدن دیفرانسیل
برای اینکه مطمئن شوید مشکل واقعاً از دیفرانسیل است، به این علائم توجه کنید:
- زوزه کشیدن دیفرانسیل: صدای زوزه مداوم در سرعتهای بالا که با فشار دادن پدال گاز کم و زیاد میشود.
- لرزش کف خودرو: احساس لرزش در زیر صندلیها یا اتاق خودرو به ویژه در سرعتهای مشخص.
- پس دادن ضربه (لگد زدن): احساس ضربه به اتاق خودرو هنگام تعویض دنده از سنگین به سبک یا برعکس.
- نشری روغن: مشاهده آثار روغنریزی در قسمت انتهای خودرو (محفظه دیفرانسیل).
راههای پیشگیری و رفع مشکل
- تعویض بهموقع واسکازین: روغن دیفرانسیل را طبق دستور1العمل کارخانه (معمولاً هر ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر) با روغن باکیفیت و با گرانروی مناسب تعویض کنید.
- تنظیم خلاصی دندهها (شیمبندی): اگر دیفرانسیل دچار خلاصی شده باشد، مکانیک متخصص میتواند با تعویض واشرها و تنظیم مجدد (شیمبندی) فاصله بین کرانویل و پینیون را اصلاح کند.
- بررسی دورهای پلوسها و گاردان: در سرویسهای دورهای، سلامت چهارشاخ گاردان، گردگیرها و پلوسها را چک کنید.
- پرهیز از رانندگیهای خشن: ترمزهای ناگهانی شدید، رها کردن ناگهانی کلاچ (تیوببازی یا لانچ کردن) و معکوسهای بیموقع، بزرگترین دشمنان دیفرانسیل هستند.
نتیجهگیری
تقه زدن دیفرانسیل زنگ خطری جدی است. اگر این مشکل را نادیده بگیرید، ممکن است در وسط جاده دندههای دیفرانسیل اصطلاحاً «خرد» شده و خودرو کاملاً متوقف شود (قفل کردن دیفرانسیل بسیار خطرناک است). بنابراین به محض شنیدن این صدا، به یک تعمیرکار متخصص سیستمهای انتقال قدرت (دیفرانسیلساز) مراجعه کنید تا با کمترین هزینه، پیش از آسیب دیدن کل مجموعه، مشکل برطرف شود.