علت تقه زدن گیربکس اتوماتیک چیست؟
آیا تا به حال هنگام تعویض دنده در خودروی اتوماتیک خود، متوجه یک ضربه ناگهانی، تکان شدید یا صدای «تق» شدهاید؟ این پدیده که در اصطلاح عامیانه و تخصصی به آن «تقه زدن گیربکس» میگویند، یکی از شایعترین و در عین حال نگرانکنندهترین مشکلاتی است که رانندگان خودروهای اتوماتیک با آن مواجه میشوند.
گیربکس اتوماتیک قلب تپنده انتقال قدرت در خودروی شماست و بروز هرگونه اختلال در آن، نه تنها لذت رانندگی را از بین میبرد، بلکه میتواند هزینههای سنگینی روی دست شما بگذارد. در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به بررسی ریشهای علت تقه زدن گیربکس اتوماتیک بپردازیم و ببینیم چه زمانی باید به تعمیرگاه مراجعه کنیم.
تقه زدن گیربکس اتوماتیک به چه معناست؟
پیش از بررسی دلایل، بهتر است تعریف دقیقی از این پدیده داشته باشیم. در حالت عادی، سیستم انتقال قدرت اتوماتیک باید تعویض دندهها (چه در حالت سبک شدن و چه سنگین شدن) را به قدری نرم و بیسروصدا انجام دهد که راننده متوجه آن نشود. اما زمانی که به دلیل یک نقص فنی، فشار روغن، یا خرابی قطعات داخلی، تعویض دنده با تأخیر یا شتاب بیش از حد انجام شود، نیروی ناگهانی به سیستم منتقل شده و به صورت یک ضربه یا «تقه» خود را نشان میدهد. این ضربه معمولاً هنگام قرار دادن دسته دنده در حالت D (حرکت) یا R (دنده عقب) و یا در حین حرکت و تعویض دندههای ۱ به ۲ و ۲ به ۳ بیشتر احساس میشود.
مهمترین دلایل تقه زدن گیربکس اتوماتیک
دلایل بروز این مشکل را میتوان به دو دسته کلی عوامل الکترونیکی و عوامل مکانیکی/هیدرولیکی تقسیم کرد:
۱. خرابی یا کثیفی روغن گیربکس (واسکازین)
شایعترین و کمهزینهترین علت تقه زدن گیربکس، مربوط به روغن آن است. روغن گیربکس اتوماتیک (ATF) وظیفه روانکاری، خنککاری و انتقال فشار هیدرولیکی را بر عهده دارد.
- تاریخ انقضا گذشته: اگر مدت زیادی (مثلاً بیش از ۵۰ هزار کیلومتر) است که روغن گیربکس را تعویض نکردهاید، روغن خاصیت خود را از دست داده و کثیف میشود.
- کمبود سطح روغن: نشتی روغن باعث افت فشار هیدرولیکی شده و تعویض دندهها با ضربه انجام میشود.
۲. خرابی یا گرفتگی شیربرقیها (سولنوئیدها)
شیربرقیها وظیفه کنترل مسیر و فشار روغن ورودی به بخشهای مختلف گیربکس را بر عهده دارند. اگر یکی از این شیربرقیها کثیف شود، گیر پاچ کند یا بسوزد، فشار روغن به موقع تنظیم نشده و فرمان تعویض دنده با اختلال مواجه میشود که نتیجه آن چیزی جز «تقه زدن» نیست.
۳. خرابی ساعت گیربکس (Body Valve)
ساعت گیربکس را میتوان «مغز متفکر» سیستم هیدرولیکی گیربکس دانست. این بخش پر از مجاری ریز روغن است. اگر بر اثر استفاده از روغن بیکیفیت یا رسوبات، این مجاری گرفته شوند یا سوپاپهای داخل ساعت دچار سائیدگی شوند، فشار روغن در زمان نامناسبی اعمال شده و باعث ایجاد ضربه هنگام تعویض دنده میشود.
۴. اتصالات و دستهموتورهای معیوب
گاهی اوقات مشکل اصلاً ربطی به داخل گیربکس ندارد! گیربکس و موتور خودرو توسط قطعاتی به نام «دستهموتور» و «دستهگیربکس» روی شاسی خودرو محکم شدهاند. وظیفه این قطعات جذب ارتعاشات و تکانههای موتور و گیربکس است. اگر لاستیک دستهموتور پاره شود یا شل گردد، با هر بار تعویض دنده، کل مجموعه موتور و گیربکس جابهجا شده و ضربه ناشی از آن در کابین به صورت «تقه» احساس میشود.
۵. خرابی سنسورها (سنسور دور موتور، سنسور سرعت و…)
کامپیوتر گیربکس (TCM) برای تصمیمگیری جهت تعویض دنده، به اطلاعات سنسورهای مختلفی نیاز دارد. اگر سنسور دور موتور (RPM)، سنسور سرعت خروجی گیربکس یا سنسور دریچه گاز اطلاعات غلطی به کامپیوتر بدهند، دندهها در دور موتور نامناسب تعویض شده و خودرو دچار تقه زدن میشود.
۶. لقی در پلوسها یا دیفرانسیل
هرگونه خلاص بودن، خرابی چهارشاخه گاردان (در خودروهای دیفرانسیل عقب)، خرابی سرپلوسها یا اتصالات سیستم انتقال قدرت به چرخها، میتواند هنگام درگیر شدن دنده تولید صدا و ضربه کند که به اشتباه به پای خرابی خود گیربکس گذاشته میشود.
علائم همراه با تقه زدن گیربکس
اگر تقه زدن با یکی از نشانههای زیر همراه باشد، بحران جدیتر است و باید فوراً به تعمیرگاه تخصصی مراجعه کنید:
- روشن شدن چراغ چکینگ (Check Engine) یا چراغ گیربکس (Gearbox Warning Light)
- تأخیر در جا رفتن دنده (وقتی دنده را روی D میگذارید، خودرو با تاخیر حرکت میکند)
- گاز هرز خوردن گیربکس (دور موتور بالا میرود اما خودرو شتاب نمیگیرد)
- قفل شدن گیربکس در یک دنده (معمولاً دنده ۳ اضطراری)
- استشمام بوی سوختگی از سمت گیربکس
راههای پیشگیری و رفع مشکل
برای اینکه کمتر با این مشکل مواجه شوید و طول عمر گیربکس خودروی خود را افزایش دهید، نکات زیر را رعایت کنید:
- تعویض بهموقع روغن گیربکس: هرگز به ادعای «روغن مادامالعمر» (Lifetime) اعتماد نکنید. روغن گیربکس را بسته به شرایط رانندگی بین ۴۵ تا ۶۰ هزار کیلومتر تعویض کنید.
- استفاده از روغن استاندارد: حتماً از روغن توصیه شده توسط سازنده خودرو (با گرید مشخص شده در دفترچه راهنما) استفاده کنید.
- عدم تعویض دنده در حال حرکت: هرگز پیش از توقف کامل خودرو، دسته دنده را از D به R یا P نبرید.
- استفاده صحیح از دنده پارک (P): در سرازیریها، ابتدا ترمز دستی را بکشید، سپس خودرو را در حالت P قرار دهید تا وزن خودرو روی گیربکس نیفتد.
- بررسی دورهای دستهموتورها: در سرویسهای دورهای، سلامت دستهموتورها را چک کنید.
نتیجهگیری
تقه زدن گیربکس اتوماتیک زنگ خطری است که خودرو به شما نشان میدهد. بیتوجهی به این مشکل کوچک میتواند در آیندهای نزدیک شما را با هزینههای سنگین تعمیرات اساسی گیربکس (تعویض صفحه کلاچها، تعمیر ساعت گیربکس و…) روبهرو کند. به محض مشاهده این مشکل، به یک تعمیرکار متخصص و معتبر مراجعه کنید تا با استفاده از دستگاه دیاگ و بررسیهای هیدرولیکی، علت اصلی عارضه مشخص شده و پیش از خرابی کامل، برطرف گردد.
اگر شما هم تجربه تقه زدن گیربکس در خودرو خود را دارید، تجربیات و نظرات خود را در بخش کامنتها با ما به اشتراک بگذارید.