علت کار نکردن دور کند فن رادیاتور پژو و راهکارهای حل آن
سیستم خنککاری در خودروهای خانواده پژو (مانند پژو ۴۰۵، پارس، ۲۰۶ و سمند) از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. موتورهای این خودروها، بهویژه موتورهای معروف به ایکسیوسون، به دما حساس هستند و هرگونه اختلال در عملکرد فن رادیاتور میتواند به سرعت منجر به سوختن واشر سرسیلندر و هزینههای سنگین تعمیرات شود. فن خنککننده رادیاتور در دو حالت دور کند و دور تند کار میکند. خرابی دور کند فن، یکی از رایجترین مشکلات این خودروها است که در ادامه به بررسی دقیق دلایل و روشهای رفع آن میپردازیم.
عملکرد سیستم فن رادیاتور پژو در دور کند
سیستم خنککاری پژو به این صورت طراحی شده است که با افزایش دمای مایع خنککننده به حدود ۹۰ تا ۹۵ درجه سانتیگراد، فرمان روشن شدن دور کند فن توسط کامپیوتر خودرو صادر میشود. در این حالت، جریان برق از طریق رلهها به موتور فنها هدایت میشود. اگر دمای آب به این حد برسد اما فنها روشن نشوند و دما همچنان بالا برود (حدود ۱۰۱ تا ۱۰۵ درجه)، دور تند فن وارد مدار میشود.
کار نکردن دور کند باعث میشود موتور خودرو همواره در دمای بالاتری کار کند که این امر استهلاک قطعات را به شدت افزایش میدهد.
دلایل اصلی کار نکردن دور کند فن رادیاتور پژو
خرابی دور کند فن رادیاتور معمولاً ناشی از قطع شدن مسیر الکتریکی، خرابی قطعات کنترلکننده یا خروجیهای کامپیوتر خودرو است. مهمترین این عوامل عبارتند از:
۱. خرابی رلههای فن
رلهها کلیدهای الکترومغناطیسی هستند که جریان برق قوی فنها را کنترل میکنند. در خودروهایی مانند پژو ۴۰۵ و پارس، سه عدد رله در بخش جلوپنجره (پشت شبکه جلو) قرار دارد.
رله دور کند: یکی از این رلهها به طور مستقیم مسئول راهاندازی دور کند است.
علت خرابی: نفوذ آب، گرد و غبار، خال زدن پایههای رله یا سوختن بوبین داخلی آن باعث میشود که جریان برق به موتور فن نرسد. در این حالت، تعویض رله معیوب مشکل را حل میکند.
۲. سوختن مقاومت فن یا مقاومت حرارتی
در خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ و ۲۰۷، برای ایجاد دور کند از قطعهای به نام مقاومت فن استفاده میشود. این قطعه با ایجاد افت ولتاژ در مسیر برق فن، سرعت چرخش آن را کاهش میدهد تا فن در دور کند کار کند.
علت خرابی: عبور جریان مداوم و حرارت بالا میتواند باعث سوختن یا قطع شدن سیمپیچ داخلی این مقاومت شود. در صورت سوختن این قطعه، برق دور کند قطع شده و فن فقط در دور تند (که مستقیم به برق وصل است) کار خواهد کرد.
۳. خرابی سنسور دمای آب (فشنگی آب)
سنسور دمای آب وظیفه سنجش دمای مایع خنککننده و ارسال اطلاعات به کامپیوتر خودرو را بر عهده دارد. در موتورهای پژو معمولاً سه فشنگی خنککننده وجود دارد (آبی، سبز و قهوهای) که در مدلهای جدیدتر به یک یا دو فشنگی کاهش یافته است.
علت خرابی: اگر سنسور مربوط به ارسال اطلاعات به کامپیوتر خودرو (معمولاً سنسور سبز رنگ) خراب شود یا اطلاعات غلط ارسال کند، کامپیوتر متوجه بالا رفتن دمای آب در محدوده ۹۰ درجه نشده و فرمان روشن شدن دور کند را صادر نمیکند.
۴. سوختن فیوزهای مربوطه در جعبه فیوز کالسکه ای
برق ورودی به رلهها و فنها از طریق فیوزهای آمپر بالا که در جعبه فیوز داخل موتور (معمولاً جعبه فیوز کالسکهای در کنار باتری) قرار دارند، تامین میشود.
علت خرابی: نوسانات برقی، اتصالی در سیمکشی یا قفل شدن موقت پروانههای فن میتواند باعث سوختن فیوز دور کند شود. با سوختن فیوز، مدار الکتریکی قطع شده و دور کند از کار میافتد.
۵. ایراد در سیمکشی، سوکتها و اتصالات
مسیر سیمکشی فنهای پژو به دلیل قرارگیری در جلوترین قسمت خودرو، همواره در معرض رطوبت، سنگریزه، حرارت موتور و تصادفات جزیی است.
علت خرابی: شل شدن سوکت پشت رلهها، اکسید شدن پایههای محل اتصال، سوختن یا ذوب شدن سوکتها به دلیل جریان کشیدن بیش از حد و قطعی در درختچه سیمکشی جلو، از عوامل شایع قطع شدن مدار دور کند هستند.
۶. مشکل در کامپیوتر خودرو (ایسییو)
کامپیوتر خودرو وظیفه پردازش اطلاعات سنسور دما و ارسال پالس منفی به رلهها برای فعالسازی دور کند را دارد.
علت خرابی: در موارد نادر، آیسی مربوط به فرمان خروجی دور کند در برد کامپیوتر خودرو دچار سوختگی یا آسیب میشود. در این حالت با وجود سالم بودن تمامی قطعات و سیمکشی، فرمان روشن شدن فن صادر نمیشود.
نشانههای کار نکردن دور کند فن رادیاتور
برای اینکه متوجه شوید دور کند فن خودروی شما آسیب دیده است، به نشانههای زیر توجه کنید:
بالا رفتن مداوم آمپر آب: آمپر آب خودرو از خط وسط عبور میکند و تنها زمانی که به دمای بسیار بالا (نزدیک به خط قرمز) میرسد، فن با صدای بسیار زیاد (دور تند) روشن میشود.
روشن نشدن فن هنگام روشن کردن کولر: در شرایط طبیعی، با روشن کردن کولر خودرو، دور کند فن رادیاتور باید بلافاصله روشن شود. اگر با روشن کردن کولر هیچ فنی روشن نشد، دور کند آسیب دیده است.
نوسان شدید آمپر آب: آمپر آب مدام بین خط وسط و دماهای بالا در نوسان است و پایداری ندارد.
روشهای عیبیابی و تست دور کند فن پژو
برای پیدا کردن علت دقیق کار نکردن دور کند، میتوانید مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
تست کولر: خودرو را روشن کرده و دکمه کولر را فشار دهید. اگر فنها روشن نشدند، قطعاً مسیر دور کند (رله، مقاومت یا فیوز) مشکل دارد.
تست سوکت سنسور قهوهای یا سبز: در حالی که خودرو روشن است، سوکت سنسور دمای آب را جدا کنید. با این کار، کامپیوتر خودرو وارد حالت اضطراری شده و باید هر دو فن را با دور تند روشن کند. اگر فنها روشن شدند، مسیر سیمکشی تا فنها سالم است و مشکل احتمالا از خود سنسور یا فرمان کامپیوتر در دمای پایین است.
بررسی رلهها: جلوپنجره را باز کرده و رلهها را تکتک بررسی کنید. پایههای آنها را از نظر ذوبشدگی یا زنگزدگی چک کنید. جابجا کردن رلهها با یکدیگر (در صورت همشکل بودن) میتواند به تست سلامت آنها کمک کند.
بررسی فیوزها: جعبه فیوز داخل موتور را باز کرده و فیوزهای مربوط به فن (معمولاً ۳۰ یا ۴۰ آمپر) را از نظر سلامت فیزیکی بررسی کنید.
استفاده از دستگاه عیبیاب (دیاگ): با اتصال دستگاه عیبیاب به خودرو، میتوان از بخش تست عملگرها، فرمان روشن شدن دور کند را به صورت دستی صادر کرد تا مشخص شود عیب از بخش نرمافزاری و فرمان است یا بخش سختافزاری و سیمکشی.
خطرات ناشی از نادیده گرفتن خرابی دور کند فن
برخی رانندگان تصور میکنند کار کردن دور تند برای خنککاری موتور کافی است و نیازی به تعمیر دور کند نیست. این تصور کاملاً اشتباه است و عواقب زیر را به همراه دارد:
سوختن واشر سرسیلندر: نوسان مدام دما و کارکرد موتور در دمای بالا، به مرور زمان واشر سرسیلندر را از بین میبرد.
خرابی زودرس موتور فنها: دور تند فن جریان بسیار بالایی مصرف میکند. کارکرد مداوم فن در دور تند باعث سوختن سریعتر موتور فنها میشود.
کاهش راندمان کولر: برای خنکسازی گاز کولر در کندانسور، نیاز به کارکرد مداوم دور کند فن است. بدون آن، خنککنندگی کولر به شدت افت میکند.