علت کار نکردن فن دور تند و کند تیبا
سیستم خنککننده خودرو یکی از حیاتیترین بخشهای موتور است و عملکرد صحیح آن، سلامت مستقیم موتور خودروی شما را تضمین میکند. در خودروی تیبا (و تیبا ۲)، موتور فن رادیاتور به صورت دو مرحلهای یا دو دور (دور کند و دور تند) طراحی شده است. دور کند برای شرایط عادی، ترافیکهای سبک و زمان استفاده از کولر روشن میشود، در حالی که دور تند وظیفه دارد در دماهای بسیار بالا، ترافیکهای سنگین یا شیبهای تند، موتور را از خطر داغ شدن و واشر زدن نجات دهد.
از کار افتادن هر یک از این دو دور، میتواند آمپر آب را به شدت بالا برده و خسارات سنگینی به موتور M15 تیبا وارد کند. در این مقاله جامع، به بررسی علت کار نکردن فن دور تند و کند تیبا پرداخته و راهکارهای عیبیابی و رفع این مشکل را به زبان ساده بررسی میکنیم.
سیستم فن تیبا چگونه کار میکند؟
برای درک بهتر علل خرابی، ابتدا باید بدانید که این سیستم از چه قطعاتی تشکیل شده است. دستور روشن شدن فن در تیبا توسط کامپیوتر خودرو (ECU) صادر میشود. مراحل کار به این صورت است:
۱. سنسور دمای آب (فشنگی آب): دمای مایع خنککننده را اندازهگیری کرده و اطلاعات را به ECU میفرستد. ۲. کامپیوتر خودرو (ECU): با تحلیل دما، تصمیم میگیرد که دور کند یا دور تند فعال شود. ۳. رلههای فن: ECU فرمان برقرسانی را به رلههای مربوطه ارسال میکند. ۴. مقاومت فن (فقط در دور کند): برای کاهش سرعت فن، جریان برق از یک مقاومت عبور میکند. ۵. موتور فن: با دریافت جریان برق چرخش خود را آغاز میکند.
هرگونه اختلال در این مسیر، باعث از کار افتادن دور کند، دور تند یا کل سیستم فن خواهد شد.
علت کار نکردن فن دور کند تیبا
اگر متوجه شدهاید که آمپر آب تیبا از حد وسط بالاتر میرود و تنها زمانی که بسیار داغ میشود فن با صدای زیاد (دور تند) روشن میشود، به احتمال زیاد فن دور کند شما از کار افتاده است. دلایل اصلی این مشکل عبارتند از:
۱. سوختن مقاومت فن (پیشرو)
شایعترین علت کار نکردن فن دور کند تیبا، سوختن یا خراب شدن مقاومت فن است. این قطعه کوچک روی پوسته فن یا نزدیک رادیاتور قرار دارد و وظیفه دارد ولتاژ ورودی به فن را کاهش دهد تا فن با سرعت پایین بچرخد. اگر این مقاومت بسوزد، مدار دور کند قطع میشود اما دور تند همچنان به کار خود ادامه خواهد داد.
۲. خرابی رله دور کند
در جعبهکالسکه یا جعبهفیوز داخل کاپوت تیبا، چند رله وجود دارد که یکی از آنها مخصوص دور کند فن است. پلاتینهای داخل رله ممکن است به مرور زمان دچار خالزدگی، فرسودگی یا جابهجایی شوند و نتوانند جریان برق را متصل کنند.
۳. خرابی یا کثیفی سنسور دمای آب
سنسور دمای آب اگر دچار خطا در ارسال فرکانس شود، ممکن است دمای درست را به ECU گزارش ندهد. در این حالت ECU متوجه بالا رفتن اولیه دما نشده و دستور روشن شدن دور کند را صادر نمیکند تا زمانی که دما خیلی بالا رفته و سنسور ناگهان دمای بحرانی را ارسال کند.
۴. سوختن فیوز مربوط به دور کند
هر بخش از مدار برقی فن دارای فیوز محافظ است. اگر جریان اضافی در مدار ایجاد شده باشد، فیوز دور کند میسوزد و اتصال برق قطع میشود.
علت کار نکردن فن دور تند تیبا
از کار افتادن دور تند بسیار خطرناکتر از دور کند است؛ زیرا دور تند آخرین خط دفاعی موتور در برابر جوش آوردن است. اگر دور کند کار میکند اما با بالا رفتن شدیدی دما دور تند وارد مدار نمیشود، دلایل زیر را بررسی کنید:
۱. سوختن یا گیر کردن رله دور تند
رله دور تند جریان برق بسیار بالاتری را نسبت به دور کند منتقل میکند. این آمپر بالا باعث ایجاد گرمای زیاد در رله شده و احتمال ذوب شدن پایه رله یا سوختن کنتاکتهای آن را افزایش میدهد.
۲. مشکل در ECU (کامپیوتر خودرو)
در موارد نادرتر، ممکن است آیسی (IC) مربوط به راه اندازی دور تند در کامپیوتر خودرو دچار آسیب شده باشد. در این حالت ECU سیگنال منفی را به رله دور تند ارسال نمیکند.
۳. خرابی شدید سنسور دمای آب
اگر فشنگی آب نتواند دماهای بالا (معمولاً بالای ۹۵ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد) را شناسایی و به ECU منتقل کند، دور تند هرگز روشن نخواهد شد.
۴. قطعی در سیمکشی پایه دور تند
سیمکشی مسیر رله دور تند تا موتور فن به دلیل عبور جریان بالا ممکن است دچار داغزدگی، شل شدن سوکتها یا قطعی شود.
دلایل مشترک کار نکردن کامل فن تیبا (هر دو دور)
اگر فن تیبای شما نه در دور کند و نه در دور تند هیچ واکنشی نشان نمیدهد، مشکل از قطعات مشترک است:
- سوختن موتور فن: زغالهای داخل موتور فن تمام شده یا سیمپیچی آن سوخته است.
- قطعی اتصال بدنه (ارت): سیستم فن برای کارکرد نیاز به اتصال بدنه محکم دارد. سولفاته شدن یا شل شدن سیم اتصال بدنه باعث قطعی کامل فن میشود.
- هوا گرفتن سیستم خنککننده: اگر در سیستم خنککننده تیبا هوا وجود داشته باشد، سنسور دمای آب بهجای مایع خنککننده با حباب هوا در تماس خواهد بود. هوا دما را به درستی منتقل نمیکند، در نتیجه سنسور دمای واقعی را تشخیص نداده و فن روشن نمیشود.
- کمبود مایع خنککننده (ضد یخ و آب): نشتی و کاهش سطح آب رادیاتور مانع از رسیدن آب به سنسور شده و کل فرایند خنککاری را مختل میکند.
روشهای عیبیابی سریع و تست فن تیبا
برای اینکه متوجه شوید مشکل فن تیبای شما از کدام بخش است، میتوانید مراحل ساده زیر را انجام دهید:
تست با کولر خودرو: کولر تیبا را روشن کنید. به محض روشن شدن کمپرسور کولر، فن باید بلافاصله روی دور کند شروع به کار کند. اگر با روشن کردن کولر فن بچرخد، یعنی موتور فن، سیمکشی اصلی و فیوزها سالم هستند و احتمالاً مشکل دور کند در حالت عادی مربوط به سنسور دمای آب است.
تست جداسازی سوکت سنسور آب: در حالی که خودرو روشن است، سوکت سنسور دمای آب (پشت هوزینگ ترموستات) را بکشید. ECU با قطع شدن این سوکت، شرایط را بحرانی تشخیص داده و باید بلافاصله فن را روی دور تند روشن کند (چراغ چک نیز روشن میشود). اگر فن روشن شد، موتور فن و رله دور تند سالم هستند و سنسور یا ترموستات ایراد دارد.
بررسی ظاهری سوکتها: سوکت متصل به موتور فن و سوکت مقاومت فن را چک کنید. در تیبا، داغ شدن و آب شدن سوکت مقاومت فن بسیار شایع است.
نتیجهگیری و راهکارهای پیشگیری
سیستم فن تیبا ساختار پیچیدهای ندارد، اما عدم توجه به عملکرد آن میتواند هزینههای سنگینی مانند تعمیر سرسیلندر و تعویض واشر سرسیلندر را به شما تحمیل کند.
برای جلوگیری از بروز این مشکلات، توصیه میشود همیشه از سلامت ضد یخ و آب رادیاتور مطمئن شوید، سیستم را به صورت دورهای هواگیری کنید و در صورت مشاهده بالا رفتن غیرعادی آمپر آب، بلافاصله خودرو را متوقف کرده و بدون خاموش کردن موتور، با ریختن آب روی رادیاتور (و نه روی موتور) دما را کاهش دهید تا مشکل توسط متخصص بررسی شود. همراه داشتن یک رله زاپاس و یک فیوز اضافی در داشبورد خودرو نیز میتواند شما را در شرایط اضطراری نجات دهد.