علت کم آوردن ماشین در دنده چهار چیست؟
آیا برای شما هم پیش آمده که هنگام رانندگی، وقتی خودرو را از دنده ۳ به دنده ۴ سنگینتر میکنید (یا در سربالاییها میخواهید با دنده ۴ گاز بدهید)، ماشین اصطلاحاً «زور میزند»، کشش ندارد، گاز نمیخورد یا کُند عمل میکند؟ این مشکل که در اصطلاح عامیانه به آن «کم آوردن ماشین در دنده ۴» میگویند، یکی از ایرادات رایج در خودروهای داخلی و وارداتی (بهویژه خودروهای دنده دستی) است.
دنده ۴ معمولاً به عنوان دنده «پل» بین شتابگیری شهری و سرعتهای بالا شناخته میشود. بروز مشکل در این دنده میتواند هم آزاردهنده باشد و هم نشانهای از یک خرابی پنهان در بخشهای مختلف خودرو. در این مقاله جامع از درفش بلاگ، قصد داریم به بررسی دقیق دلایل این پدیده بپردازیم و راهکارهای رفع آن را بررسی کنیم.
چرا دنده ۴ برای خودروها (بهویژه در ایران) اهمیت دارد؟
قبل از اینکه سراغ عیبیابی برویم، باید بدانیم چرا این مشکل معمولاً خودش را در دنده چهار بیشتر نشان میدهد. دندههای ۱، ۲ و ۳ برای حرکت اولیه و شتابگیری طراحی شدهاند و دور موتور به سرعت بالا میرود. اما دنده ۴ و ۵ دندههای اقتصادیتر و سرعتیتر هستند.
در خودروهایی مانند پژو ۲۰۶، پراید، سمند، دنا و ال ۹۰، ضریب دنده چهار بهگونهای است که اگر خودرو به هر دلیلی (نقص فنی، بار زیاد، بنزین نامرغوب) قدرت کافی نداشته باشد، در این دنده به شدت افت توان را تجربه خواهد کرد.
مهمترین دلایل کم آوردن ماشین در دنده چهار
کم آوردن خودرو در یک دنده خاص (مانند دنده ۴)، معمولاً ناشی از ترکیبی از مسائل سوخترسانی، احتراق، سیستم هوای ورودی یا مشکلات مکانیکی است. در ادامه رایجترین دلایل را بررسی میکنیم:
۱. خرابی یا کثیفی شمعها و وایرها
سیستم جرقهزنی قلب تپنده احتراق در موتور است. اگر شمعها فرسوده شده باشند، دهانه آنها تنظیم نباشد یا وایرها برق را به خوبی منتقل نکنند، موتور در دورهای متوسط و بالا (که در دنده ۴ به آن میرسیم) با افت جرقه مواجه میشود. در این حالت احتراق ناقص رخ داده و خودرو قدرت لازم برای کشش در دنده ۴ را ندارد.
۲. گرفتگی فیلتر بنزین یا خرابی پمپ بنزین
دنده ۴ نیاز به پمپاژ حجم مناسبی از سوخت دارد تا خودرو شتاب بگیرد. اگر فیلتر بنزین رسوبگرفته باشد یا پمپ بنزین (پمپ درون باک) نتواند فشار کافی (PSI) را تامین کند، در هنگام فشردن پدال گاز در دنده ۴، سوخت به اندازه کافی به انژکتورها نمیرسد و خودرو اصطلاحاً «کپ» میکند یا اصطلاحاً کم میآورد.
۳. کثیفی انژکتورها
انژکتورهای کثیف یا گرفته، پودرشویی مناسبی ندارند و بنزین را به صورت قطرهای یا با حجم کم وارد سیلندر میکنند. این مسئله در دندههای سبکتر کمتر خودش را نشان میدهد، اما در دنده ۴ و ۵ که موتور تحت فشار بیشتری است، کمبود سوخت کاملاً احساس میشود.
۴. خرابی یا کثیفی سنسور دور موتور (RPM) یا سنسور دریچه گاز (TPS)
سنسور دریچه گاز وظیفه دارد میزان باز شدن دریچه گاز را به ایسیو (ECU) گزارش دهد. اگر این سنسور کثیف باشد یا تنظیم نباشد، ایسیو فرمان پاشش سوخت و آوانس جرقه را به موقع صادر نمیکند. همچنین خرابی سنسور مپ (MAP Sensor) نیز در محاسبه هوای ورودی اختلال ایجاد کرده و باعث کم آوردن ماشین میشود.
۵. انسداد کاتالیزور (معضل رایج در خودروهای ایرانی)
اگر عمر مفید کاتالیزور تمام شده باشد یا به دلیل احتراق ناقص، منافذ آن مسدود شده باشد، گازهای خروجی از اگزوز به راحتی خارج نمیشوند. این پدیده (پسزدگی دود) باعث خفگی موتور میشود. در دنده ۴ و دور موتورهای بالای ۳۰۰۰، چون حجم گازهای خروجی زیاد است، مسدود بودن کاتالیزور به شدت جلوی نفس کشیدن موتور را میگیرد.
۶. خرابی صفحه کلاچ
یکی از دلایل مکانیکی رایج، تمام شدن صفحه کلاچ است. اگر صفحه کلاچ ضعیف شده باشد، در دندههای ۱ تا ۳ شاید متوجه نشوید، اما در دنده ۴ و ۵ که گشتاور زیادی به گیربکس منتقل میشود، اصطکاک لازم ایجاد نشده و اصطلاحاً کلاچ هرز میچرخد؛ یعنی دور موتور بالا میرود اما سرعت و شتاب ماشین اضافه نمیشود.
۷. کیفیت پایین بنزین (اکتان پایین)
استفاده از بنزین معمولی بیکیفیت باعث پدیده ناک زدن (Knocking) یا احتراق زودرس در موتور میشود. ایسیو برای جلوگیری از آسیب به موتور، آوانس جرقه را کم میکند که این امر موجب افت شدید شتاب و کشش خودرو، بهویژه در دنده ۴ میشود.
راهحلها و اقدامات لازم برای رفع مشکل
اگر خودروی شما در دنده چهار کم میآورد، پیشنهاد میکنیم مراحل زیر را به ترتیب برای عیبیابی انجام دهید:
- برقدزدی و شمعها را چک کنید: شمعها را بازدید کنید. اگر سر آنها سیاه یا خورده شده است، آنها را تعویض کنید (پیشنهاد میشود هر ۳۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر شمعها تعویض شوند).
- فیلتر بنزین و هوا را تعویض کنید: این قطعات مصرفی ارزانقیمت نقش بسیار مهمی در تنفس و تغذیه موتور دارند.
- از مکملهای اکتان یا بنزین سوپر استفاده کنید: برای یک باک، اکتان باکیفیت بریزید تا ببینید آیا افت کشش ناشی از کیفیت بد بنزین بوده است یا خیر.
- انژکتورها را با دستگاه بشویید (شستشوی سوزن انژکتور): این کار موجب بهبود پودر شدن بنزین و افزایش شتاب میشود.
- کاتالیزور را بررسی کنید: توسط مکانیک، وضعیت خروج دود و سلامت کاتالیزور را تست کنید.
- صفحه کلاچ را تست کنید: خودرو را در سربالایی با دنده ۲ یا ۳ قرار داده و پدال گاز را تا انتها فشار دهید؛ اگر دور موتور بالا رفت اما ماشین شتاب نگرفت، صفحه کلاچ شما تمام شده است.
- بررسی با دستگاه دیاگ: گاهی اوقات خطاهای پنهانی در ایسیو ثبت شدهاند که با یک دیاگ ساده قابل شناسایی هستند.
نتیجهگیری
کم آوردن ماشین در دنده چهار نباید نادیده گرفته شود؛ چرا که این مشکل علاوه بر افزایش مصرف سوخت، فشار مضاعفی به موتور و سیستم انتقال قدرت (گیربکس) وارد میکند. با رسیدگی به موقع به سیستم سوخترسانی، تعویض به موقع فیلترها و شمعها، و استفاده از قطعات باکیفیت، میتوانید شتاب و کشش خودروی خود را به حالت ایدهآل بازگردانید.
اگر شما هم تجربه مشابهی در خودروی خود دارید یا راهحل دیگری میشناسید، حتماً در بخش نظرات این مقاله در درفش بلاگ با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید.