چگونه پمپ ترمز را هواگیری کنیم
هیچچیز بهاندازه اینکه پای خود را روی پدال ترمز بگذارید و حس کنید پدال «اسفنجی» شده، نرم پایین میرود یا ماشین به موقع متوقف نمیشود، ترسناک نیست. این مشکل معمولاً نشاندهنده وجود هوا در داخل سیستم هیدرولیک ترمز است. هوای حبسشده در روغن ترمز، برخلاف خود مایع، تراکمپذیر است؛ به این معنی که وقتی پدال را فشار میدهید، به جای انتقال فشار به لنتها و چرخها، هوا فشرده میشود و قدرت ترمزگیری به شدت افت میکند.
اگر شما هم با این مشکل مواجه شدهاید یا زمان تعویض روغن ترمزتان فرا رسیده است، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید. در این راهنمای تخصصی، به زبان ساده اما دقیق، نحوه هواگیری پمپ ترمز (سیستم ترمز) را به شما آموزش میدهیم.
چرا هوا وارد سیستم ترمز میشود؟
قبل از اینکه سراغ ابزار و مراحل کار برویم، بهتر است بدانیم دلیل اصلی وجود هوا در سیستم ترمز چیست:
- کاهش سطح روغن ترمز: اگر روغن مخزن ترمز به دلیل نشتی یا مصرف لنتها به شدت پایین بیاید، پمپ ترمز ممکن است هوا مکش کند.
- تعمیرات سیستم ترمز: هر زمان که شیلنگ ترمز، کالیپر، پمپ اصلی (مستر سیلندر) یا لولههای ترمز باز یا تعویض شوند، هوا وارد سیستم میشود و هواگیری الزامی است.
- جوش آمدن روغن ترمز: در شرایط رانندگی سنگین (مثل سرازیریهای طولانی با ترمزگیری مداوم)، گرمای زیاد میتواند باعث تبخیر رطوبت موجود در روغن ترمز (که خاصیت جذب رطوبت دارد) شده و حباب هوا ایجاد کند.
ابزارهایی که برای هواگیری ترمز نیاز دارید
برای انجام این کار در خانه (یا گاراژ شخصی)، به ابزار زیر نیاز دارید:
- روغن ترمز نو: مطابق با استاندارد خودروی شما (معمولاً DOT 3 یا DOT 4). حتماً از قوطی پلمپ استفاده کنید چون روغن ترمز رطوبت هوا را به سرعت جذب میکند.
- آچار تخت یا بکس: معمولاً سایز ۸ یا ۱۰ برای باز کردن پیچ هواگیری (Bleeder Screw) روی چرخها.
- یک تکه شیلنگ شفاف: که به راحتی روی پیچ هواگیری چفت شود.
- ظرف کوچک: برای جمعآوری روغن ترمز قدیمی و کثیف.
- سرنگ بزرگ یا قطرهچکان: برای تخلیه مخزن روغن ترمز (اختیاری اما مفید).
- دستکش و عینک ایمنی: روغن ترمز بسیار خورنده است و نباید با رنگ ماشین یا چشم تماس پیدا کند.
- یک نفر همکار: برای فشردن پدال ترمز (مگر اینکه از ابزار هواگیری تکنفره استفاده کنید).
ترتیب هواگیری ترمز (بسیار مهم!)
یک قانون طلایی در هواگیری ترمز وجود دارد: همیشه از چرخ دورتر نسبت به پمپ ترمز اصلی (مستر سیلندر) شروع کنید و به سمت نزدیکترین چرخ جلو حرکت کنید.
در اکثر خودروهای سواری (با فرمان چپ)، ترتیب استاندارد به این صورت است:
- چرخ عقب سمت شاگرد (دورترین)
- چرخ عقب سمت راننده
- چرخ جلو سمت شاگرد
- چرخ جلو سمت راننده (نزدیکترین)
(نکته: در برخی خودروهای خاص با سیستم ترمز ABS پیشرفته، ممکن است ترتیب متفاوت باشد؛ حتماً دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید).
مراحل گامبهگام هواگیری پمپ و سیستم ترمز
گام اول: آمادهسازی خودرو
- خودرو را روی سطح کاملاً صاف پارک کنید، ترمز دستی را بکشید و کاپوت را بالا بزنید.
- درب مخزن روغن ترمز (مستر سیلندر) را باز کنید. سطح روغن را بررسی کنید. اگر روغن کهنه و تیره است، میتوانید با سرنگ مقداری از آن را بکشید و با روغن نو پر کنید.
- نکته حیاتی: در تمام طول مراحل هواگیری، حواستان باشد سطح روغن داخل مخزن پایینتر از حد نصاب (Min) نیود. اگر مخزن هوا بگیرد، باید کل مراحل را از اول شروع کنید!
گام دوم: دسترسی به پیچ هواگیری
- چرخها را (اگر نیاز است برای دسترسی راحتتر) باز کنید، یا فرمان را کامل بپیچانید تا به پشت چرخ دسترسی داشته باشید.
- کلاهک لاستیکی روی پیچ هواگیری (Bleeder valve) را بردارید و پیچ را با اسپری نفوذدهنده (WD-40) تمیز کنید تا به راحتی باز شود.
گام سوم: اتصال شیلنگ و ظرف
- شیلنگ شفاف را روی نوک پیچ هواگیری قرار دهید و سر دیگر آن را درون ظرفی حاوی مقداری روغن ترمز قرار دهید (این کار مانع از بازگشت هوا به داخل سیستم میشود).
گام چهارم: فرآیند پمپاژ و هواگیری (روش سنتی دو نفره)
این مرحله نیاز به هماهنگی شما و همکارتان دارد:
- دستور دهید: به دوست خود بگویید چند بار پشت سر هم پدال ترمز را محکم فشار دهد و سپس پدال را در انتهای کورس نگه دارد («فشار بده و نگه دار!»).
- باز کردن پیچ: در حالی که همکارتان پدال را سفت نگه داشته است، آچار را روی پیچ هواگیری قرار دهید و آن را حدود نیم دور باز کنید. شما جریان روغن و حبابهای هوا را خواهید دید که از طریق شیلنگ خارج میشوند و پدال ترمز به سمت کف ماشین میرود.
- بستن پیچ: قبل از اینکه همکارتان پدال ترمز را رها کند، پیچ هواگیری را سفت ببندید. (اگر پیچ باز بماند، با رها شدن پدال، هوا دوباره به داخل سیستم مکیده میشود).
- اعلام به همکار: به همکارتان بگویید پدال را به آرامی رها کند.
- این چرخه (فشار دادن، نگه داشتن، باز کردن پیچ، بستن پیچ، رها کردن پدال) را آنقدر تکرار کنید تا هیچ حباب هوایی در شیلنگ شفاف مشاهده نکنید و روغن خروجی کاملاً زلال و تمیز باشد.
گام پنجم: بررسی مداوم مخزن
- هر ۲ یا ۳ بار که فرآیند بالا را تکرار کردید، به زیر کاپوت بروید و مخزن روغن ترمز را بررسی کنید و در صورت نیاز آن را با روغن نو تا خط Max پر کنید.
گام ششم: تکرار برای سایر چرخها
- همین مراحل را به ترتیب (عقب شاگرد، عقب راننده، جلو شاگرد، جلو راننده) برای سایر چرخها انجام دهید.
هواگیری پمپ ترمز اصلی (مستر سیلندر)
اگر پمپ ترمز اصلی را تعویض کردهاید یا هوا وارد خود پمپ شده است، پیش از هواگیری چرخها، باید خود مستر سیلندر را هواگیری کنید:
- لولههای خروجی روغن از پمپ اصلی را کمی شل کنید.
- از همکارتان بخواهید پدال ترمز را فشار دهد و نگه دارد.
- با فشردن پدال، روغن و هوا از دور رزوه لولهها خارج میشود. لولهها را سفت کنید.
- این کار را تکرار کنید تا هیچ هوایی خارج نشود. (امروزه برخی پمپهای جدید دارای پیچ هواگیری روی1 خود بدنه پمپ هستند که کار را بسیار راحتتر میکند).
تست نهایی و نکات ایمنی مهم
پس از اینکه تمام چرخها هواگیری شدند و از نبود حباب هوا مطمئن شدید:
- مخزن روغن ترمز را تا خط مشخص شده پر کنید و درب آن را محکم ببندید.
- قبل از حرکت دادن خودرو، پشت فرمان بنشینید و چندین بار پدال ترمز را فشار دهید. پدال باید سفت، مقاوم و بالا باشد و حالت اسفنجی نداشته باشد.
- خودرو را در محیطی خلوت و با سرعت پایین تست کنید تا از عملکرد درست ترمزها مطمئن شوید.
چند نکته طلایی:
- نشتیابی: اگر پس از هواگیری، پس از مدتی دوباره پدال اسفنجی شد، سیستم شما نشتی دارد و باید بررسی شود.
- دفع روغن کهنه: روغن ترمز سمی و برای محیط زیست خطرناک است. آن را در چاه فاضلاب نریزید؛ بلکه به تعمیرگاهها برای دفع اصولی تحویل دهید.
- رنگ بدنه خودرو: قطرات روغن ترمز به سرعت رنگ خودرو را از بین میبرند. اگر قطرهای روی بدنه ریخت، فوری با آب فراوان بشویید.
نتیجهگیری
هواگیری پمپ و سیستم ترمز خودرو یکی از کارهای حیاتی برای حفظ ایمنی در رانندگی است. اگرچه این کار را میتوان به صورت شخصی در خانه انجام داد، اما نیازمند دقت بالا، حوصله و رعایت دقیق نکات ایمنی است. اگر در هر مرحله احساسuncertainty (عدم اطمینان) کردید یا پیچهای هواگیری به دلیل زنگزدگی باز نمیشدند، بهتر است خودرو را به یک مکانیک مجرب بسپارید. ترمز سالم، تضمینکننده سلامتی شما و سرنشینان خودروست.