آیا روغن موتور یخ می زند؟
فصل زمستان با تمام زیبایی‌ها و مناظر برفی‌اش، برای رانندگان و خودروها می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. وقتی دمای هوا به زیر صفر می‌رسد، دغدغه‌های نگهداری از خودرو بیشتر می‌شود. یکی از رایج‌ترین سوالاتی که در این ایام ذهن رانندگان را به خود مشغول می‌کند این است: «آیا روغن موتور یخ می‌زند؟»
پاسخ کوتاه این است: روغن موتورهای استاندارد در معنای فیزیکی دقیق (مانند آب) یخ نمی‌زنند، اما در هوای بسیار سرد به شدت غلیظ، سفت و حتی جامد می‌شوند. این تغییر حالت می‌تواند تأثیرات جدی روی عملکرد موتور خودروی شما بگذارد.
در این مقاله جامع از وبلاگ، قصد داریم به بررسی دقیق رفتار روغن موتور در سرما، خطرات ناشی از آن و راه‌های پیشگیری از آسیب به موتور در روزهای سرد سال بپردازیم.
چرا روغن موتور مثل آب یخ نمی‌زند؟
برای درک بهتر، باید بدانیم روغن موتور چیست و چه ترکیبی دارد. آب در دمای صفر درجه سانتی‌گراد منجمد می‌شود و ساختار مولکولی آن تغییر می‌کند. اما روغن موتور از ترکیبات هیدروکربنی پیچیده و ادتیوهای (افزودنی‌های) شیمیایی تشکیل شده است که نقطه انجماد بسیار پایین‌تری دارند.
بیشتر روغن موتورهای استاندارد موجود در بازار، در دماهایی بسیار پایین‌تر از نقطه‌ای که ما معمولاً تجربه می‌کنیم (اغلب زیر ۳۰- یا حتی ۴۰- درجه سانتی‌گراد زیر صفر) به نقطه انجماد می‌رسند. بنابراین، حتی در سردترین شهرهای ایران نیز روغن موتور «یخ» نمی‌زند، بلکه دچار افزایش شدید گرانروی (Viscosity) یا همان غلیظ شدن می‌شود.
نقطه ریزش (Pour Point) چیست؟
در اصطلاح تخصصی روانکارها، به پایین‌ترین دمایی که در آن روغن موتور همچنان قابلیت جاری شدن و پمپ شدن را دارد، «نقطه ریزش» (Pour Point) می‌گویند. وقتی دمای هوا از نقطه ریزش روغن پایین‌تر برود، روغن دیگر جریان پیدا نمی‌کند و حالت ژله‌ای یا جامد به خود می‌گیرد. در این حالت است که رانندگان تصور می‌کنند روغن موتور یخ زده است.
خطرات غلیظ شدن روغن موتور در سرما برای خودرو
وقتی در یک صبح سرد زمستانی استارت می‌زنید، روغن موتور به دلیل سرما بسیار غلیظ است. این امر مشکلات زیر را به همراه دارد:
۱. کُند شدن چرخش موتور (هنگام استارت سرد)
روغن غلیظ مقاومت زیادی در برابر حرکت قطعات متحرک موتور ایجاد می‌کند. به همین دلیل است که موتور در هوای سرد با صدای خشن‌تر و به سختی استارت می‌خورد.
۲. تاخیر در روغن‌کاری قطعات حیاتی
پس از استارت زدن، پمپ روغن (اویل پمپ) وظیفه دارد روغن را به تمام بخش‌های بالایی موتور (مانند میل‌سوپاپ و یاتاقان‌ها) برساند. اگر روغن بیش از حد سفت باشد، اویل پمپ نمی‌تواند آن را به موقع پمپ کند. در نتیجه، برای چند ثانیه حیاتی، موتور بدون روغن‌کاری کار می‌کند که باعث سایش شدید قطعات می‌شود. طبق آمار، بیش از ۷۰ درصد از فرسایش موتور در زمان استارت سرد اتفاق می‌افتد!
۳. افزایش مصرف سوخت و فشار به باتری و استارت
روغن غلیظ فشار مضاعفی به استارت و باتری وارد می‌کند تا میل‌لنگ را بچرخاند. همچنین تا زمانی که موتور به دمای کارکرد نرمال برسد و روغن رقیق شود، اصطکاک داخلی موتور بالا بوده و مصرف سوخت به طور محسوبات‌آوری افزایش می‌یابد.
چگونه روغن موتور مناسب برای زمستان انتخاب کنیم؟ (معنی اعداد روی روغن)
برای جلوگیری از مشکلات ناشی از سرما، باید از روغن موتوری با گرانروی مناسب استفاده کنید. روی قوطی تمام روغن موتورهای مدرن، عب اری مانند 5W-30 یا 10W-40 درج شده است. بیایید ببینیم این اعداد به چه معنا هستند:
- عدد قبل از حرف W (سرما): حرف W مخفف Winter (زمستان) است. هرچه این عدد کمتر باشد، روغن در هوای سرد رقیق‌تر می‌ماند و بهتر جریان پیدا می‌کند.
- روغن 0W تا حدود ۳۵- درجه
- روغن 5W تا حدود ۳۰- درجه
- روغن 10W تا حدود ۲۵- درجه سانتی‌گراد قابلیت پمپاژ دارند.
- عدد بعد از W (گرما): نشان‌دهنده غلظت روغن در دمای بالای موتور (دمای کارکرد موتور یعنی ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد) است.
بهترین روغن برای مناطق بسیار سرد:
اگر در منطقه‌ای سردسیر زندگی می‌کنید که زمستان‌های یخبندان دارد، استفاده از روغن‌های با استاندارد 0W-20، 0W-30 یا 5W-30 بهترین انتخاب است. این روغن‌ها در سرما به سرعت به تمام نقاط موتور می‌رسند و از آن محافظت می‌کنند.
آیا روغن موتور تقلبی در سرما یخ می‌زند؟
یکی از نشانه‌های تشخیص روغن موتور تقلبی یا بی‌کیفیت، رفتار آن در هوای سرد است. روغن‌های تقلبی که معمولاً از تصفیه روغن‌های سوخته و بدون ادتیون‌های استاندارد تولید می‌شوند، فاقد ویژگی‌های گرانروی مناسب هستند. اگر روغن موتور شما تقلبی باشد، ممکن است در دماهای بالای صفر (مثلاً ۵ درجه زیر صفر) به شدت سفت شده و حالت گریس یا ژله‌ای پیدا کند. استفاده از این روغن‌ها در زمستان می‌تواند به قیمت تعویض کامل موتور (یاتاقان زدن) تمام شود.
راکد ماندن خودرو در سرما؛ نکات کلیدی
اگر خودروی شما برای چند هفته در هوای سرد زمستانی متوقف بماند، چه اتفاقی می‌افتد؟
- روغن موتور به مرور زمان به سمت کارتر (کف موتور) ته نشین می‌شود.
- اگرچه خود روغن خراب نمی‌شود، اما رطوبت هوا می‌تواند کندانس شده و با روغن ترکیب شود (ایجاد لجن آبکی).
- بهتر است حتی در صورت عدم استفاده، خودرو را هر چند روز یک بار روشن کنید تا به دمای نرمال برسد و روغن در مدار گردش کند.
نکات طلایی برای مراقبت از موتور خودرو در روزهای یخبندان
- استفاده از روغن سنتتیک (Synthetic): روغن‌های تمام‌سنتتیک مقاومت فوق‌العاده‌ای در برابر تغییرات دمایی دارند. آن‌ها در سرما به شدتِ روغن‌های مینرال (معمولی) غلیظ نمی‌شوند.
- گرم کردن خودرو (به مدت محدود): پس از استارت در هوای سرد، اجازه دهید خودرو ۱ الی ۲ دقیقه درجا کار کند تا روغن پمپ شود. نیازی به گرم کردن طولانی‌مدت درجا نیست؛ بهترین راه گرم شدن موتور، حرکت با دور موتور پایین در کیلومترهای اول است.
- بررسی سطح و کیفیت روغن: پیش از شروع فصل سرما، حتماً با گیج روغن، سطح روغن را چک کنید و اگر موعد تعویض آن فرا رسیده است، آن را تعویض کنید.
- پارکینگ سرپوشیده: در صورت امکان، خودرو را در پارکینگ یا محیط سرپوشیده پارک کنید تا از سرمای شدید شبانه در امان بماند.
نتیجه‌گیری
اگرچه روغن موتورهای استاندارد در هوای معمولی یخ نمی‌زنند، اما سرمای شدید زمستان می‌تواند آن‌ها را به شدت غلیظ کند و به موتور خودرو آسیب برساند. با انتخاب روغن موتور مناسب (مانند انواع 0W یا 5W) و خرید روغن‌های باکیفیت و اصل، می‌توانید از سلامت قلب تپنده خودروی خود در سردترین روزهای سال محافظت کنید. فراموش کنید که هزینه کردن برای روغن باکیفیت، بسیار کمتر از هزینه‌های سرسام‌آور تعمیر موتور است.
چند روزی است که هوای شهر شما چقدر سرد شده است؟ آیا خودروی شما در استارت صبحگاهی با مشکلی مواجه شده است؟ تجربیات خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید!