مهم ترین دلایل ضربه زدن جعبه فرمان هنگام چرخش ماشین چیست؟
اگر تا به حال هنگام دور زدن یا پیچیدن در خیابان، احساس کردید که فرمان ماشین می‌زند، تق‌تق می‌کند یا ضربه‌ای به دستان شما منتقل می‌شود، به احتمال زیاد مشکلی در سیستم تعلیق یا فرمان خودرویتان وجود دارد. این پدیده نه تنها آزاردهنده است، بلکه می‌تواند زنگ خطری جدی برای امنیت شما و سرنشینان خودرو باشد.
جعبه فرمان و سیستم اتصالات چرخ‌ها، وظیفه هدایت خودرو را بر عهده دارند. وقتی این سیستم دچار نقص فنی می‌شود، نشانه‌های خود را به صورت لرزش، صداهای غیرعادی و ضربه در هنگام چرخش فرمان نشان می‌دهد. در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به بررسی مهم‌ترین دلایل ضربه زدن جعبه فرمان هنگام چرخش ماشین بپردازیم و راهکارهای رفع آن را بررسی کنیم.
۱. خرابی و پارگی گردگیر پلوس (شایع‌ترین دلیل)
پلوس وظیفه انتقال قدرت از گیربکس به چرخ‌ها را بر عهده دارد. در دو سر میل پلوس، مفصل‌هایی به نام «سرپلوس» قرار دارند که با گریس پر شده‌اند و توسط قطعه‌ای لاستیکی به نام «گردگیر پلوس» محافظت می‌شوند.
- علت ضربه: اگر گردگیر پلوس پاره شود، گریس درون آن به بیرون نشت کرده و گرد و غبار و رطوبت وارد مفصل سرپلوس می‌شود. این اتفاق باعث خشکی، سایش شدید و در نهایت خرابی سرپلوس می‌گردد. هنگامی که فرمان را تا انتها می‌چرخانید و حرکت می‌کنید، خرابی سرپلوس خود را با صدای تق‌تق متوالی و ضربه به فرمان نشان می‌دهد.
۲. خرابی سیبک‌های فرمان (Tie Rod Ends)
سیبک‌ها قطعات مفصلی هستند که سیستم فرمان را به چرخ‌ها متصل می‌کنند و اجازه می‌دهند چرخ‌ها همزمان با چرخش فرمان، به چپ و راست حرکت کنند.
- علت ضربه: سیبک‌ها به مرور زمان و به دلیل عبور مکرر از دست‌اندازها دچار لق‌زدگی، بوش‌خردشدگی یا اصطلاحاً «پیک‌لش» می‌شوند. وقتی سیبک خراب باشد، هنگام چرخش فرمان، بازی اضافی ایجاد شده و ضربه ناشی از وزن خودرو مستقیماً به جعبه فرمان و در نتیجه به فرمان منتقل می‌شود.
۳. خرابی جعبه فرمان و اتصالات داخلی آن
خود جعبه فرمان (چه از نوع مکانیکی، هیدرولیک یا برقی) دارای قطعات داخلی مانند پینیون، شانه فرمان و بوش‌ها است.
- علت ضربه: اگر دندانه‌های پینیون و شانه فرمان دچار سائیدگی شده باشند، یا بوش‌های داخلی جعبه فرمان مستهلک شده باشند، در هنگام چرخش فرمان، لقی ایجاد شده و ضربه احساس می‌شود. همچنین، کمبود روغن در جعبه‌های فرمان هیدرولیک می‌تواند باعث ایجاد ضربه و سفتی فرمان شود.
۴. خرابی کمک فنرها و بلبرینگ توپی سر کمک
سیستم تعلیق و فرمان خودرو یکپارچه عمل می‌کنند. در بالای هر کمک فنر جلو، یک قطعه به نام «توسری سر کمک» یا «بلبرینگ سر کمک» قرار دارد که به کمک فنر اجازه می‌دهد همزمان با چرخش فرمان، به دور خود بچرخد.
- علت ضربه: اگر بلبرینگ سر کمک خشک شده باشد، گیرپاژ کند یا بشکند، هنگام چرخش فرمان فنر به جای چرخش نرم، حالت فنری خود را از دست داده و با تقه زدن می‌چرخد. این ضربه به طور محسوبانی به جعبه فرمان و فلکه فرمان منتقل می‌شود.
۵. شل شدن پیچ‌های اتصالات فرمان و زیروبند
تمامی قطعات جلوبندی و جعبه فرمان با پیچ و مهره‌های بسیار محکمی به شاسی خودرو متصل می‌شوند.
- علت ضربه: ارتعاشات مداوم جاده و عبور از دست‌اندازها می‌تواند به مرور زمان باعث شل شدن پیچ‌های جعبه فرمان، سگدست، بازویی‌ها یا طبق‌ها شود. وقتی این اتصالات شل باشند، با چرخش فرمان، قطعات جابجا شده و تقه می‌زنند.
۶. مشکل در سیستم هیدرولیک (پمپ هیدرولیک یا روغن کم)
در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک، روغن وظیفه روان‌سازی و کاهش فشار را بر عهده دارد.
- علت ضربه: اگر سطح روغن هیدرولیک پایین باشد، هوا وارد سیستم شود، یا پمپ هیدرولیک ضعیف شده باشد، در هنگام چرخش فرمان در جا یا سرعت پایین، فرمان دچار لرزش، تق‌تق و ضربه می‌شود.
علائم جانبی که نباید نادیده بگیرید
ضرب زدن جعبه فرمان معمولاً به تنهایی رخ نمی‌دهد و با نشانه‌های زیر همراه است:
- کشیده شدن فرمان به یک سمت
- سفت شدن فرمان در یکی از جهات (چپ یا راست)
- صدای زوزه یا جیغ کشیدن هنگام چرخش کامل فرمان (معمولاً مربوط به تسمه یا پمپ هیدرولیک)
- لاستیک‌سایی غیرجلو (نامنظم شدن زاویه چرخ‌ها)
راهکارها و اقدامات پیشگیرانه
اگر متوجه ضربه زدن جعبه فرمان هنگام چرخش ماشین شدید، اقدامات زیر را انجام دهید:
- مراجعه به جلوبندی‌ساز ماهر: سیستم تعلیق و فرمان بسیار حیاتی است. اجازه دهید مکانیک با استفاده از جک، لقی چرخ‌ها و قطعات را بررسی کند.
- بررسی دوره‌ای گردگیرها: حداقل هر ۶ ماه یک‌بار (یا در سرویس‌های دوره‌ای روغن)، سالم بودن گردگیرهای پلوس و جعبه فرمان را چک کنید.
- پرهیز از چرخاندن کامل فرمان در حالت سکون: چرخاندن فرمان درجا (زمانی که ماشین حرکت نمی‌کند) فشار بسیار زیادی به جعبه فرمان، پمپ هیدرولیک و سیبک‌ها وارد می‌کند.
- احتیاط در عبور از دست‌اندازها: بسیاری از خرابی‌های جلوبندی ناشی از برخورد شدید با سرعت‌گیرها و چاله‌های شهری است.
نتیجه‌گیری
ضربه زدن جعبه فرمان هنگام چرخش ماشین، مشکلی نیست که بتوان آن را پشت گوش انداخت. این ایراد معمولاً ناشی از خرابی سرپلوس، سیبک‌ها، بلبرینگ سر کمک یا خود جعبه فرمان است. بی‌توجهی به این مشکل می‌تواند منجر به بریدن فرمان، قفل شدن چرخ‌ها و بروز تصادفات خطرناک شود. به محض احساس کوچکترین ضربه یا صدای غیرعادی هنگام پیچیدن، خودرو را به یک تعمیرکار متخصص نشان دهید تا با هزینه‌ای کمتر، از خطرات بزرگ‌تر جلوگیری کنید.