دیسک وصفحه یا همان سیستم کلاج ماشین چیست؟
دیسک و صفحه (یا همان مجموعه کلاچ) یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های انتقال قدرت در خودروهای دنده‌ای است. وظیفه اصلی این سیستم، قطع و وصل کردن ارتباط بین موتور و گیربکس (جعبه‌دنده) است تا راننده بتواند به‌راحتی دنده‌ها را عوض کند یا ماشین را بدون خاموش شدن متوقف نگه دارد.
برای درک بهتر، ساختار، اجزا و نحوه کارکرد این سیستم را به زبان ساده بررسی می‌کنیم:
اجزای اصلی سیستم کلاج
مجموعه کلاچ از سه بخش اصلی تشکیل شده که همیشه با هم کار می‌کنند:
-
صفحه کلاج (Clutch Disc): قطعه‌ای گرد با لنت‌های مخصوص در دو طرف است که در میان فلایویل (چرخ لنگر موتور) و دیسک قرار می‌گیرد. صفحه کلاج وظیفه انتقال نیروی چرخش موتور به شفت گیربکس را از طریق اصطکاک بر عهده دارد.
-
دیسک کلاج (Clutch Pressure Plate): قطعه‌ای فلزی است که فنرهای خورشیدی روی آن قرار دارند. وظیفه دیسک این است که با فشار بسیار زیاد، صفحه کلاج را محکم به فلایویل بچسباند تا نیرو بدون هدررفت منتقل شود.
-
بلبرینگ کلاج (Clutch Release Bearing): قطعه‌ای است که وقتی شما پدال کلاچ را فشار می‌دهید، به فنرهای خورشیدی دیسک فشار می‌آورد تا دیسک از روی صفحه بلند شده و اتصال موتور و گیربکس موقتاً قطع شود.
سیستم کلاچ چگونه کار می‌کند؟
-
هنگامی که پایتان روی پدال کلاج نیست (کلاج رهاست): دیسک و صفحه با تمام قدرت به فلایویل موتور چسبیده‌اند. در نتیجه، نیروی چرخشی موتور مستقیماً به گیربکس و از آنجا به چرخ‌ها منتقل می‌شود و ماشین حرکت می‌کند.
-
هنگامی که پدال کلاج را تا انتها فشار می‌دهید: بلبرینگ کلاج به مرکز دیسک فشار می‌آورد، فنرهای دیسک جمع می‌شوند و فشار از روی صفحه کلاج برداشته می‌شود. در این حالت ارتباط موتور با گیربکس قطع است؛ یعنی موتور کار می‌کند اما چرخش آن به چرخ‌ها نمی‌رسد. حالا می‌توانید با خیال راحت دنده را عوض کنید یا پشت چراغ قرمز توقف کنید بدون اینکه ماشین خاموش شود.
نشانه‌های خرابی یا تمام شدن دیسک و صفحه
لنت‌های صفحه کلاج به مرور زمان (مثل لنت ترمز) ساییده می‌شوند و اصطلاحاً «تمام» می‌شوند. مهم‌ترین نشانه‌های خرابی دیسک و صفحه عبارتند از:
-
افت شتاب و بکسواد کردن: وقتی در سربالایی گاز می‌دهید، دور موتور بالا می‌رود و موتور زوزه می‌کشد، اما ماشین به خوبی شتاب نمی‌گیرد و سرعت اضافه نمی‌شود.
-
سفت شدن پدال کلاج: اگر پدال کلاج بیش از حد سفت شود یا حالت ارتجاعی خود را از دست بدهد، نشانه پایان عمر دیسک و صفحه است.
-
لرزش هنگام حرکت: هنگام رها کردن کلاج و شروع حرکت (به‌خصوص در دنده یک یا عقب)، ماشین دچار لرزش شدید می‌شود.
-
جا نرفتن دنده: اگر هنگام تعویض دنده (مخصوصاً دنده عقب)، دنده‌ها صدا بدهند یا به سختی جا بروند، ممکن است کلاج به خوبی عمل قطع‌کردن را انجام ندهد.
عمر مفید دیسک و صفحه به شدت به سبک رانندگی بستگی دارد (مثل میزان نیم‌کلاج کردن در ترافیک، بار کشیدن از ماشین و تعداد سرنشینان)، اما معمولاً بین ۵۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر نیاز به تعویض پیدا می‌کند.