هرآنچه که باید درمورد ترموستات بدانید +مزایا و معایب حذف ترموستات
هرآنچه که باید درمورد ترموستات بدانید + مزایا و معایب حذف ترموستات
مقدمه
حتماً برای شما هم پیش آمده است که در روزهای گرم تابستان یا سرد زمستان، آمپر آب خودروی خود را نگاه کرده باشید و نگران داغ شدن یا بیش از حد سرد شدن موتور شده باشید. قطعه کوچکی در خودرو وجود دارد که وظیفه بسیار بزرگی را در این زمینه بر عهده دارد: ترموستات.
بسیاری از رانندگان ایرانی دیدگاه‌های متفاوتی درباره این قطعه دارند؛ برخی فکر می‌کنند در تابستان باید ترموستات را باز کرد تا ماشین خنک‌تر کار کند، در حالی که برخی دیگر از نقش حیاتی آن بی‌خبرند. در این مقاله جامع، قرار است به زبان ساده بررسی کنیم که ترموستات چیست، چگونه کار می‌کند، خرابی آن چه نشانه‌هایی دارد و در نهایت، آیا حذف ترموستات کار عاقلانه‌ای است یا خیر. پس تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
ترموستات چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
ترموستات (Thermostat) یک قطعه مکانیکی-حرارتی است که بین موتور و رادیاتور خودرو قرار می‌گیرد. وظیفه اصلی این قطعه، تنظیم دمای کاری موتور است.
وقتی خودرو را تازه روشن می‌کنید، موتور سرد است و برای رسیدن به بهترین راحت کاری و احتراق کامل، نیاز دارد که سریع‌تر گرم شود. در این حالت، ترموستات مسیر عبور آب به سمت رادیاتور را می‌بندد تا آب فقط دور موتور بچرخد و سریع‌تر گرم شود. به محض اینکه دمای موتور به حد استاندارد (معمولاً بین ۸۲ تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد) رسید، ترموستات باز می‌شود تا اجازه دهد آب داغ به رادیاتور برود و توسط هوا خنک شود.
چرا دمای موتور انقدر مهم است؟
موتور خودرو مانند یک انسان است؛ نه سرما را دوست دارد و نه گرمای بیش از حد را.
اگر موتور بیش از حد سرد باشد: سوخت به خوبی پودر و منفجر نمی‌شود، مصرف سوخت بالا می‌رود، روغن‌کاری به خوبی انجام نمی‌گیرد (چون روغن غلیظ است) و قطعات موتور دچار سایش زودرس می‌شوند. همچنین میزان تولید آلاینده‌ها افزایش می‌یابد.
اگر موتور بیش از حد گرم شود: روغن موتور خاصیت روان‌کنندگی خود را از دست می‌دهد، فلزات موتور منبسط شده و ممکن است به اصطلاح موتور “قفل کند” یا واسر سر سیلندر بسوزاند که تعمیرات بسیار پرهزینه‌ای دارد.
نشانه‌های خرابی ترموستات چیست؟
ترموستات نیز مانند هر قطعه دیگری ممکن است پس از مدتی خراب شود. خرابی ترموستات معمولاً به دو شکل بروز می‌کند:
گیر کردن در حالت بسته (داغ کردن موتور): اگر ترموستات باز نشود، آب داخل موتور حبس شده و به رادیاتور نمی‌رسد. نتیجه آن بالا رفتن سریع آمپر آب و جوش آوردن خودرو است، حتی اگر رادیاتور و فن سالم باشند.
گیر کردن در حالت باز (سرد ماندن موتور): اگر ترموستات همیشه باز بماند، آب همیشه در حال گردش است و موتور به دمای ایده‌آل نمی‌رسد. نشانه‌های این حالت عبارتند از: دیر گرم شدن خودرو در فصل سرما، پایین ماندن آمپر آب در جاده‌ها و افزایش مصرف سوخت.
جنجال بزرگ: آیا حذف ترموستات کار درستی است؟
متأسفانه یکی از باورهای غلط رایج میان برخی مکانیک‌ها و رانندگان این است که در مناطق گرمسیر یا فصل تابستان، باید ترموستات را از خودرو خارج کرد تا ماشین داغ نکند. اما واقعیت چیست؟
بیایید به بررسی مزایا و معایب حذف ترموستات بپردازیم:
مزایای ادعایی حذف ترموستات (از نگاه طرفداران آن):
جلوگیری از جوش آوردن در ترافیک‌های سنگین: با حذف ترموستات، جریان آب هیچ‌گاه متوقف نمی‌شود و آب دائماً در گردش است.
معایب و خطرات جدی حذف ترموستات (واقعیت فنی):
افزایش شدید مصرف سوخت: همان‌طور که اشاره شد، موتور بدون ترموستات نمی‌تواند به دمای بهینه کارکرد برسد. کامپیوتر خودرو (ECU) با تشخیص سرد بودن موتور، پاشش سوخت را افزایش می‌دهد تا دمای موتور را بالا ببرد که این امر به معنای سوختن بنزین بیشتر و خالی شدن سریع‌تر باک شماست.
سایش زودرس قطعات موتور (استهلاک بالا): تلرانس‌های مکانیکی موتور برای کار در دمای مشخصی طراحی شده‌اند. کار کردن دائمی موتور در دمای پایین باعث می‌شود قطعات داخلی به خوبی منبسط نشده و دچار سایش، اصطکاک بالا و کاهش طول عمر مفید (به‌ویژه در قسمت پیستون و رینگ‌ها) شوند.
افت عملکرد سیستم گرمایشی (بخاری): در فصول سرد سال، اگر ترموستات حذف شده باشد، آب گرمی به رادیاتور بخاری نمی‌رسد و در نتیجه بخاری خودرو عملاً کارایی خود را از دست می‌دهد.
تشکیل رسوب و جرم: برخی تصور می‌کنند حذف ترموستات جریان آب را زیاد می‌کند، اما در درازمدت عدم کنترل جریان آب می‌تواند باعث به هم خوردن تعادل فشار در سیستم خنک‌کننده شود.
بد کار کردن موتور و لرزش: خودروهایی که ترموستات ندارند، معمولاً در دور آرام (Idle) دچار نوسان دور موتور، لرزش و احتراق ناقص می‌شوند.
نتیجه‌گیری درباره حذف ترموستات: حذف کردن ترموستات یک راه حل غیرفنی و موقتی برای پنهان کردن مشکل اصلی (مثل خرابی رادیاتور، خرابی واترپمپ یا گرفتگی مدار آب) است. مهندسان طراح خودرو هرگز حذف این قطعه را توصیه نمی‌کنند. اگر خودروی شما داغ می‌کند، باید ریشه مشکل را پیدا و حل کنید، نه اینکه با حذف ترموستات، آسیب‌های بزرگتری به موتور وارد نمایید.
نکات مهم برای نگهداری از ترموستات
تعویض به موقع ضد یخ: استفاده از ترکیب استاندارد آب و ضد یخ (۵۰-۵۰) از زنگ زدن و گیر کردن ترموستات جلوگیری می‌کند. آب شهری خالص دشمن اصلی ترموستات و رادیاتور است.
بررسی دوره‌ای: پیشنهاد می‌شود هر بار که سیستم خنک‌کننده یا ضد یخ خودرو را تعویض می‌کنید (معمولاً هر سال یا هر ۳۰,۰۰۰ کیلومتر)، سلامت ترموستات نیز توسط مکانیک بررسی شود.
استفاده از ترموستات استاندارد: همیشه ترموستاتی با درجه حرارت پیشنهادی کارخانه سازنده خودرو (مثلاً ۷۹، ۸۲ یا ۸۹ درجه) خریداری کنید و از نصب ترموستات‌های متفرقه یا دستکاری‌شده بپرهیزید.
سخن پایانی
ترموستات شاید قطعه‌ای ارزان‌قیمت به نظر برسد، اما نقش بسیار کلیدی در سلامت قلب تپنده خودروی شما (موتور) دارد. گول توصیه‌های غیرعلمی مبنی بر حذف ترموستات را نخورید. مراقبت صحیح از سیستم خنک‌کننده و تعویض به موقع قطعات مصرفی، راه اصلی داشتن خودرویی کم‌استهلاک و بی‌دردسر است.
اگر شما هم تجربه‌ای درباره تعویض، خرابی یا حذف ترموستات دارید، حتماً نظرات خود را در بخش کامنت‌ها با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید!