میکرومتر چیست ؟ طرز کار با میکرومتر و طرز خواندن میکرومتر
میکرومتر (Micrometer) یا ریزسنج، یک ابزار اندازه‌گیری بسیار دقیق در مهندسی مکانیک، تراشکاری و صنایع ساخت است که برای اندازه‌گیری ابعاد خارجی، داخلی یا عمق قطعات با دقت بالا (معمولاً ۰.۰۱ یا ۰.۰۰۱ میلی‌متر) به کار می‌رود. دقت این ابزار بسیار بیشتر از کولیس است.
اجزای اصلی میکرومتر
-
فک ثابت (Anvil): قطعه‌ای ثابت که جسم بین آن و فک متحرک قرار می‌گیرد.
-
فک متحرک یا اسپیندل (Spindle): با چرخش استوانه متحرک به جلو و عقب حرکت می‌کند تا فاصله بین فک‌ها تنظیم شود.
-
کمان (Frame): بدنه اصلی C شکل میکرومتر که تمام اجزا را در یک راستا نگه می‌دارد.
-
آستین یا خط‌کش ثابت (Sleeve / Barrel): خط‌کشی که مقادیر اصلی میلی‌متر و نیم‌میلی‌متر روی آن درج شده است.
-
استوانه چرخان یا پیمانه (Thimble): مقیاس دایره‌ای است که با چرخش آن اسپیندل جابه‌جا می‌شود و ریز مقادیر را نشان می‌دهد.
-
هرزگرد یا کلاچ (Ratchet Stop): برای اعمال فشار یکنواخت به قطعه کار استفاده می‌شود تا از فشار بیش از حد و خطای اندازه‌گیری جلوگیری شود.
-
قفل (Lock): برای تثبیت موقعیت اسپیندل و حفظ عدد خوانده شده پس از جداسازی ابزار.
طرز کار با میکرومتر
برای انجام یک اندازه‌گیری دقیق و اصولی، مراحل زیر را طی کنید:
-
تمیز کردن سطوح: پیش از شروع، فک‌های اندازه‌گیری (سند و اسپیندل) و قطعه کار را با یک دستمال تمیز پاک کنید تا هیچ‌گونه براده، چربی یا گرد و غباری دقت اندازه را مختل نکند.
-
قرار دادن قطعه کار: قطعه مورد نظر را بین فک ثابت و فک متحرک قرار دهید.
-
بستن فک‌ها با هرزگرد: استوانه اصلی را مستقیم نچرخانید؛ بلکه از بخش هرزگرد (Ratchet) در انتهای دسته استفاده کنید تا اسپیندل به آرامی با قطعه کار تماس پیدا کند. به محض اینکه هرزگرد شروع به رد کردن دندانه‌ها و ایجاد صدای کلیک کرد، یعنی فشار استاندارد و مناسب اعمال شده است.
-
قفل کردن: پیش از خارج کردن قطعه یا خواندن عدد، اهرم قفل (Lock) را بپیچانید تا اسپیندل ثابت بماند و عدد تغییر نکند.
-
خارج کردن و خواندن: قطعه را با احتیاط خارج کرده و عدد نهایی را یادداشت کنید.
طرز خواندن میکرومتر (با دقت ۰.۰۱ میلی‌متر)
خواندن میکرومتر معمولي ترکیبی از خواندن خط‌کش ثابت (آستین) و مقیاس چرخشی (استوانه متحرک) است:
۱. خواندن خط‌کش ثابت (آستین)
-
خط افقی روی آستین، مقادیر میلی‌متری بالایی (۰، ۱، ۲، ۳ و…) را نشان می‌دهد.
-
خطوط پایینیِ خط افقی، نشان‌دهنده نیم‌میلی‌متر (۰.۵ میلی‌متر) هستند. اگر خط نیم‌میلی‌متری رد شده باشد، باید ۰.۵ میلی‌متر را به مجموع اضافه کنید.
۲. خواندن استوانه متحرک (پیمانه)
-
به خط افقی اصلی آستین نگاه کنید که از روی کدام خطِ روی استوانه متحرک عبور کرده یا با آن در یک راستا (هم‌راستا) قرار دارد.
-
هر خط روی استوانه متحرک برابر با ۰.۰۱ میلی‌متر است. عدد خط روبروی خط افقی را در ۰.۰۱ ضرب کنید.
۳. جمع زدن مقادیر
$$\text{عدد کل} = \text{مقدار آستین (میلی‌متر و نیم‌میلی‌متر)} + (\text{عدد استوانه متحرک} \times 0.01)$$
مثال کاربردی:فرض کنید روی خط‌کش ثابت، عدد ۷ میلی‌متر و خط نیم‌میلی‌متری پایینی آن کاملاً نمایان باشد (یعنی ۷.۵ میلی‌متر)، و روی استوانه متحرک، خط شماره ۳۲ در امتداد خط افقی اصلی قرار گرفته باشد.