آشنایی با اجزای سیستم گازسوز خودرو پژو پارس ،سمند و ۴۰۵+عکس
با افزایش هزینه‌های سوخت، خودروهای دوگانه‌سوز کارخانه‌ای مانند پژو پارس، سمند و پژو ۴۰۵ که از موتور ملی (EF7) یا موتورهای XU7 بهره می‌برند، جایگاه ویژه‌ای در بازار ایران پیدا کرده‌اند. سیستم گازسوز این خودروها (معمولاً CNG) از قطعات پیچیده و دقیقی تشکیل شده است که هماهنگی آن‌ها با یکدیگر، احتراق بهینه و ایمنی خودرو را تضمین می‌کند.
اگر شما نیز راننده یکی از این خودروهای محبوب هستید یا به مباحث فنی خودرو علاقه دارید، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید تا با تمامی اجزای سیستم گازسوز پژو پارس، سمند و ۴۰۵ به صورت کامل آشنا شوید.
چرا شناخت سیستم گازسوز خودرو اهمیت دارد؟
پیش از بررسی قطعات، بهتر است بدانیم چرا شناخت این سیستم مهم است. سیستم‌های گازسوز تحت فشار بالا (حدود ۲۰۰ بار در کپسول) کار می‌کنند. آشنایی با اجزای آن به شما کمک می‌کند تا:
- در صورت بروز خرابی‌های جزئی، عیب‌یابی سریع‌تر انجام شود.
- نکات ایمنی را بیشتر رعایت کنید.
- در دوره‌های سرویس و نگهداری، عملکرد بهتری داشته باشید.
اجزای اصلی سیستم گازسوز خودروهای پژو ۴۰۵، پارس و سمند
سیستم گازسوز این خودروها به طور کلی به دو بخش مکانیکی و الکترونیکی تقسیم می‌شود. در ادامه، قطعات اصلی این سیستم را یک به یک بررسی می‌کنیم:
۱. مخزن یا کپسول گاز (CNG Tank)
مخزن، سنگین‌ترین و بزرگ‌ترین بخش سیستم گازسوز است که معمولاً در صندوق عقب خودروهای سمند، پارس و ۴۰۵ نصب می‌شود. این مخزن‌ها از جنس فولاد یکپارچه یا کامپوزیت ساخته شده‌اند و توانایی تحمل فشار کاری ۲۰۰ بار (و فشار آزمون ۳۰۰ بار) را دارند.
- نکته ایمنی: روی مخزن، یک شیر دستی و یک شیر اطمینان حرارتی قرار دارد که در صورت افزایش بیش از حد دما یا فشار، گاز را به بیرون هدایت می‌کنند تا از انفجار جلوگیری شود.
۲. شیر مخزن (Tank Valve)
این شیر روی مخزن گاز نصب می‌شود و وظیفه قطع و وصل کردن جریان گاز خروجی از مخزن را بر عهده دارد. در سیستم‌های جدید، این شیر به صورت برقی (Solenoid Valve) است و با بستن سوئیچ یا قطع شدن موتور، مسیر گاز را مسدود می‌کند.
۳. لوله‌های انتقال فشار قوی
گاز با فشار بالا از طریق لوله‌های فلزی مقاوم (معمولاً از جنس استیل یا مس پوشش‌دار) از مخزن واقع در صندوق عقب به سمت محفظه موتور و رگلاتور هدایت می‌شود. این لوله‌ها باید به گونه‌ای مسیرهی شوند که از ضربات احتمالی دور باشند.
۴. رگلاتور یا فشارشکن (Regulator)
رگلاتور یکی از حیاتی‌ترین و پیچیده‌ترین اجزای سیستم گازسوز است. وظیفه اصلی رگلاتور، کاهش فشار گاز ورودی از مخزن (که ۲۰۰ بار است) به فشار کاری مناسب برای موتور (که بین ۱ تا ۳ بار است) می‌باشد.
- عملکرد دو مرحله‌ای: در خودروهای سمند و ۴۰۵ و پارس، رگلاتور معمولاً گاز را طی دو یا سه مرحله کاهش می‌دهد.
- همچنین، به دلیل افت شدید دمای گاز هنگام کاهش فشار، آب رادیاتور خودرو از درون رگلاتور عبور می‌کند تا از یخ زدن آن جلوگیری شود.
۵. شیر برقی گاز (Gas Solenoid Valve)
این شیر وظیفه دارد ورود گاز به رگلاتور را کنترل کند. زمانی که راننده خودرو را روی حالت گاز قرار می‌دهد، این شیر با دریافت سیگنال از ایسیو باز شده و اجازه عبور گاز را می‌دهد.
۶. ریل سوخت گاز و انژکتورها (Gas Fuel Rail & Injectors)
پس از اینکه فشار گاز در رگلاتور تنظیم شد، گاز به سمت ریل سوخت هدایت می‌شود. انژکتورهای گاز وظیفه دارند مقدار دقیق گاز مورد نیاز برای هر سیلندر را در زمان مناسب به داخل مانیفولد هوا یا محفظه احتراق تزریق کنند. انژکتورهای گاز با دقت بالایی کار می‌کنند تا نسبت مناسب هوا و گاز (استوکیومتری) حفظ شود.
۷. سنسور فشار و دما (MAP & T Sensor)
این سنسور روی ریل سوخت یا مسیر گاز نصب می‌شود و دو وظیفه مهم دارد:
- اندازه‌گیری فشار گاز ورودی به ریل سوخت
- اندازه‌گیری دمای گاز ایسیو گاز با استفاده از اطلاعات این سنسور، پاشش سوخت را تصحیح می‌کند تا موتور در شرایط مختلف آب و هوایی بهترین عملکرد را داشته باشد.
۸. ایسیو گاز (CNG ECU) یا واحد کنترل الکترونیک
مغز متفکر سیستم گازسوز است. در خودروهای کارخانه‌ای، ایسیو گاز با ایسیو اصلی موتور (Engine ECU) در ارتباط دائم است. این قطعه وظیفه مدیریت زمان پاشش انژکتورهای گاز، خواندن اطلاعات سنسورها، کنترل شیرهای برقی و تغییر وضعیت سوخت (از بنزین به گاز و بالعکس) را بر عهده دارد.
۹. کلید تبديل (Switch Panel)
این کلید روی داشبورد خودرو (معمولاً سمت چپ فرمان یا روی کنسول میانی) قرار دارد. راننده با استفاده از این کلید می‌تواند وضعیت سوخت خودرو را بین بنزین و گاز تغییر دهد. همچنین، چراغ‌های ال‌ای‌دی روی این کلید، میزان گاز باقی‌مانده در مخزن (مانند آمپر بنزین) را به راننده نشان می‌دهند.
۱۰. میکسر یا محفظه اختلاط (در سیستم‌های قدیمی‌تر)
در سیستم‌های نسل اول و دوم (غیر انژکتوری)، قطعه‌ای به نام میکسر وجود داشت که گاز را با هوای ورودی مخلوط می‌کرد. اما در خودروهای جدیدتر پژو پارس، سمند و ۴۰۵ (که سیستم انژکتوری کامل یا نسل چهارم دارند)، این قطعه حذف شده و گاز مستقیماً توسط انژکتورها به مانیفولد تزریق می‌شود.
تفاوت سیستم گازسوز سمند EF7 با پژو ۴۰۵ و پارس XU7
اگرچه اجزای اصلی سیستم گازسوز در این خودروها مشابه است، اما تفاوت‌هایی نیز وجود دارد:
- سمند EF7 (موتور ملی): موتورهای EF7 به صورت پایه‌گازسوز طراحی شده‌اند. به این معنا که بلوک سیلندر، سرسیلندر و سوپاپ‌ها از ابتدا برای کار با گاز تقویت شده‌اند و سیستم مدیریت گازسوز آن‌ها بسیار هماهنگ‌تر با موتور است.
- پژو ۴۰۵ و پارس XU7: این خودروها دارای موتور بنزینی بوده‌اند که بعدها سیستم گازسوز روی آن‌ها نصب (کارگاهی یا کارخانه‌ای) شده است. به همین دلیل، در صورت عدم تنظیم دقیق، احتمال بروز مشکلاتی مانند افت کشش در سربالایی‌ها یا خرابی زودهنگام سرسیلندر (سوختن سوپاپ‌ها) در آن‌ها بیشتر است.
نکات کلیدی برای نگهداری بهتر از سیستم گازسوز
برای اینکه سیستم گازسوز خودروی شما کمتر دچار خرابی شود، نکات زیر را رعایت کنید:
- تعویض به موقع فیلتر گاز: فیلترهای گاز (فیلتر مایع و فیلتر بخار) باید طبقه‌دوره مشخص (معمولاً هر ۱۵ تا ۲۰ هزار کیلومتر) تعویض شوند تا ذرات خارجی به انژکتورها آسیب نزنند.
- بازدید چشمی مخزن: طبق قانون، مخازن CNG هر چند سال یک‌بار نیاز به تست هیدرواستاتیک و دریافت برگه سلامت دارند. حتماً به این تاریخ‌ها توجه کنید.
- استفاده ترکیبی از بنزین و گاز: حتی اگر خودروی دوگانه‌سوز دارید، همیشه مقداری بنزین در باک داشته باشید و اجازه ندهید سیستم همیشه روی گاز کار کند. حداقل روزی چند کیلومتر با بنزین رانندگی کنید تا سوزن‌های انژکتور بنزین رسوب نگیرند.
نتیجه‌گیری
آشنایی با اجزای سیستم گازسوز پژو پارس، سمند و ۴۰۵ به شما کمک می‌کند تا درک بهتری از نحوه کارکرد خودروی خود داشته باشید. از مخزن و رگلاتور گرفته تا ایسیو و انژکتورها، همگی دست به دست هم می‌دهند تا رانندگی اقتصادی‌تری داشته باشید. نگهداری صحیح، سرویس‌های دوره‌ای و مراجعه به تعمیرکاران مجرب، کلید اصلی طول عمر بالای سیستم گازسوز خودروی شماست.
اگر درباره هر یک از این قطعات سؤالی دارید یا تجربه خاصی در زمینه استفاده از خودروهای دوگانه‌سوز دارید، حتماً آن را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید!