بررسی تخصصی علل جوش آوردن خودرو در فصل تابستان
جوش آوردن موتور خودرو در فصل تابستان یکی از رایج‌ترین و در عین حال خطرناک‌ترین اتفاقاتی است که می‌تواند آسیب‌های سنگین مالی به پیشرانه وارد کند. در این فصل به دلیل بالا بودن دمای محیط، اختلاف دمای موتور و هوای آزاد کاهش می‌یابد و سیستم خنک‌کننده برای دفع حرارت با حداکثر ظرفیت کار می‌کند؛ بنابراین کوچک‌ترین نقص فنی در سیستم خنک‌کاری فوراً خود را به شکل بالا رفتن آمپر آب و جوش آوردن نشان می‌دهد.
در ادامه، بررسی تخصصی و مهندسی علل اصلی جوش آوردن خودرو در فصل تابستان به همراه روش‌های پیشگیری ارائه شده است:
۱. دلایل تخصصی و مکانیکی جوش آوردن در تابستان
الف) عملکرد نادرست یا خرابی سیستم فن رادیاتور
-
عدم ورود دور تند (High Speed): سیستم خنک‌کننده بیشتر خودروها دارای دو دور کند و تند است. در تابستان با روشن شدن کولر یا افزایش دمای آب، ECU دستور فعال‌سازی دور تند فن را صادر می‌کند. خرابی رله فن، سوختن مقاومت فن (مقاومت پیشرو) یا ضعیف شدن موتور الکتریکی فن باعث می‌شود فن روی دور تند نرفته و خودرو به‌خصوص در ترافیک شهری جوش بیاورد.
-
خرابی فشنگی یا سنسور دمای آب (ECT): ارسال اطلاعات نادرست یا قطع سیگنال به ECU مانع روشن شدن به موقع فن‌ها می‌شود.
ب) عدم کارایی مایع خنک‌کننده (عدم استفاده از ضد‌یخ/ضد‌جوش)
-
برخلاف باور اشتباه عموم، ضد‌یخ فقط برای فصل زمستان نیست؛ بلکه ترکیب ۵۰-۵۰ ضد‌جوش و آب مقطر، نقطه جوش مایع خنک‌کننده را تا حدود ۱۱۰ الی ۱۱۵ درجه سانتی‌گراد (تحت فشار) بالا می‌برد. استفاده از آب خالص یا آب شیر باعث تبخیر سریع‌تر، افت نقطه جوش، هوا گرفتن سیستم و ایجاد رسوب شدید در شبکه رادیاتور می‌شود.
ج) گرفتگی داخلی و بیرونی شبکه رادیاتور
-
گرفتگی داخلی: استفاده از آب لوله‌کشی و عدم شست‌وشوی دوره‌ای مدار خنک‌کاری، باعث تجمع املاح و لایروبی نشدن کانال‌های ریز رادیاتور شده و بازدهی تبادل حرارت را افت می‌دهد.
-
گرفتگی بیرونی: کندانسور کولر دقیقاً جلوی رادیاتور آب نصب شده است. نشستن گرد و غبار، حشرات، برگ درختان یا گِل بر روی پره‌های رادیاتور و کندانسور، مانع عبور جریان هوای محیط به داخل رادیاتور می‌شود.
د) خرابی و گیر کردن ترموستات
-
اگر ترموستات دچار نوسان عملکردی باشد یا در حالت «نیمه‌بسته» یا «کاملاً بسته» گیر کند، اجازه جریان یافتن آب داغ موتور به سمت رادیاتور را نمی‌دهد و آب داخل بلوک سیلندر به سرعت به نقطه جوش می‌رسد.
هـ) خرابی یا هرزگردی واترپمپ (Water Pump)
-
فرسودگی پروانه‌های داخلی واترپمپ (کاویتاسیون یا خورده شدن پره‌های فلزی/پلاستیکی) یا شل بودن تسمه واترپمپ باعث کاهش دبی و سرعت گردش مایع خنک‌کننده می‌شود. در این حالت آب به اندازه کافی سریع در مدار نمی‌چرخد تا در رادیاتور خنک شود.
و) خرابی درب رادیاتور یا منبع انبساط
-
سیستم خنک‌کننده یک مدار بسته و تحت فشار است. درب رادیاتور دارای سوپاپ فشار و سوپاپ خلاء است که فشار مدار را در حدود ۰.۹ تا ۱.۱ بار تنظیم نگه می‌دارد. در صورت خرابی واشر یا سوپاپ درب رادیاتور، فشار سیستم افت کرده و نقطه جوش آب پایین می‌آید، در نتیجه آب در دمای پایین‌تری به جوش می‌افتد و تبخیر می‌شود.
ز) فشار مضاعف ناشی از کمپرسور کولر
-
استفاده از کولر در تابستان بار مکانیکی سنگینی به موتور وارد کرده و هم‌زمان حرارت حاصل از کندانسور کولر را به سمتی می‌فرستد که رادیاتور آب قرار دارد. اگر سیستم خنک‌کننده حتی ۵٪ دچار ضعف باشد، روشن کردن کولر در ترافیک فوراً باعث بالا رفتن آمپر می‌شود.
۲. اقدامات ضروری پیشگیرانه قبل از شروع فصل گرم
-
شست‌وشو و سیخ‌زدن رادیاتور: جرم‌گیری کامل مدار خنک‌کننده و شست‌وشوی شبکه بیرونی رادیاتور با فشار باد یا آب کم‌فشار.
-
استفاده از ترکیب استاندارد ضد‌یخ/ضد‌جوش: تعویض کامل مایع خنک‌کننده هر دو سال یک‌بار با ترکیب ۵۰٪ ضد‌جوش مرغوب و ۵۰٪ آب مقطر یا استاندارد.
-
تست عملکرد دور کند و تند فن‌ها: دیاگ زدن و بررسی رله‌ها و کارکرد دور تند با روشن کردن کولر.
-
تست فشار و هواگیری دقیق سیستم: اطمینان از عدم وجود حباب‌های هوا در مدار خنک‌کننده و بررسی عدم نشتی از شلنگ‌ها و بست‌ها.
-
تعویض دوره‌ای درب رادیاتور: تعویض درب رادیاتور یا منبع انبساط هر ۲ سال یک‌بار جهت حفظ فشار استاندارد سیستم.
۳. در صورت جوش آوردن خودرو چه کنیم؟
-
توقف در محل امن و روشن نگه داشتن موتور: خودرو را پارک کنید اما موتور را خاموش نکنید (خاموش کردن ناگهانی باعث متوقف شدن واترپمپ، نچرخیدن آب و چسبیدن رینگ و پیستون به سیلندر می‌شود؛ مگر اینکه تسمه واترپمپ پاره شده یا آب کلاً تخلیه شده باشد).
-
خاموش کردن کولر و روشن کردن بخاری: روشن کردن بخاری با دور بالای فن، بخش زیادی از حرارت موتور را از طریق رادیاتور بخاری تخلیه می‌کند.
-
ریختن آب روی رادیاتور (نه روی موتور): برای کاهش سریع دما فقط روی شبکه جلوئی رادیاتور آب بریزید. هرگز روی بلوک داغ موتور یا سرسیلندر آب نریزید چون باعث ترک خوردن ناگهانی آن می‌شود.
-
عدم باز کردن درب رادیاتور: تا خنک شدن کامل موتور (حداقل ۲۰ دقیقه) به هیچ وجه درب رادیاتور یا منبع انبساط را باز نکنید، زیرا خروج پاششی آب جوش تحت فشار باعث سوختگی‌های بسیار شدید خواهد شد.
آیا خودروی شما در شرایط خاصی (مثلاً هنگام روشن بودن کولر در ترافیک یا در سرعت‌های بالا) دچار افزایش غیرعادی آمپر آب می‌شود؟