علائم خرابی فرمان برقی خودرو چیست؟
سیستم فرمان برقی (EPS – Electric Power Steering) یکی از مدرن‌ترین و کاربردی‌ترین تجهیزات در خودروهای امروزی است. این سیستم با استفاده از یک موتور الکتریکی، نیروی لازم برای چرخش فرمان را تامین می‌کند و باعث نرم‌تر شدن فرمان در سرعت‌های پایین و سفت‌تر شدن آن در سرعت‌های بالا می‌شود.
اما مانند هر قطعه مکانیکی و الکترونیکی دیگری، سیستم فرمان برقی نیز ممکن است پس از مدتی دچار استهلاک یا خرابی شود. شناخت علائم خرابی فرمان برقی خودرو به شما کمک می‌کند قبل از بروز خسارت‌های سنگین مالی، برای تعمیر آن اقدام کنید. در این مقاله از وبلاگ، قصد داریم به بررسی مهم‌ترین نشانه‌های خرابی EPS و دلایل آن بپردازیم.
سیستم فرمان برقی (EPS) چگونه کار می‌کند؟
پیش از بررسی نشانه‌های خرابی، بهتر است بدانیم این سیستم چگونه کار می‌کند. در سیستم‌های هیدرولیک قدیمی، پمپ روغن با تسمه به موتور وصل بود، اما در فرمان برقی، یک موتور الکتریکی کوچک، سنسورهای گشتاور و سرعت، و یک کامپیوتر مرکزی (ECU) وظیفه کنترل و تسهیل چرخش فرمان را بر عهده دارند. حذف روغن و قطعات پیچیده هیدرولیک باعث کاهش استهلاک شده، اما بخش‌های الکترونیکی حساسی را وارد چرخه کرده است.
مهم‌ترین علائم خرابی فرمان برقی خودرو
اگر با هر یک از نشانه‌های زیر مواجه شدید، احتمالاً سیستم فرمان برقی خودروی شما دچار مشکل شده است و باید به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید:
۱. سفت شدن ناگهانی فرمان (از کار افتادن سیستم کمکی)
بارزترین نشانه خرابی فرمان برقی، سفت شدن آن است. اگر ناگهان احساس کردید که چرخش فرمان به سختیِ خودروهای بدون فرمان هیدرولیک (یا حتی سخت‌تر از آن) شده است، موتور الکتریکی EPS از کار افتاده است. این مشکل می‌تواند ناشی از سوختن موتور الکتریکی، قطعی اتصال برق، یا خطای نرم‌افزاری در ECU باشد.
۲. صدای غیرعادی (تق‌تق، زوزه یا جیغ کشیدن) هنگام چرخش فرمان
شنیدن صداهای اضافی هنگام چرخاندن فرمان هرگز نشانه خوبی نیست.
- صدای زوزه یا وزوز: معمولاً مربوط به خرابی موتور الکتریکی یا مشکلات بلبرینگ‌ها و چرخ‌دنده‌های داخلی جعبه فرمان است.
- صدای تق‌تق یا کلیک: اغلب به دلیل خلاصی بیش از حد اتصالات مکانیکی، خرابی چهارشاخ فرمان یا مشکلات جعبه فرمان (رَک و پینیون) رخ می‌دهد.
۳. روشن شدن چراغ هشدار فرمان برقی (EPS یا تصویر فرمان روی کیلومتر)
در پشت آمپر (صفحه کیلومتر) اکثر خودروهای مجهز به فرمان برقی، چراغی با علامت فرمان و گاهی حروف EPS تعبیه شده است. اگر این چراغ روشن شود و یا به صورت چشمک‌زن درآید، یعنی سیستم تشخیص خطا (ECU) وجود یک نقص فنی را در مدار الکتریکی، سنسورها یا موتور فرمان شناسایی کرده است.
۴. گیج شدن یا کشیدن فرمان به یک سمت
آیا احساس می‌کنید خودرو در خط مستقیم به سختی کنترل می‌شود یا فرمان تمایل دارد به یک سمت کشیده شود؟ اگر از سلامت جلوبندی، تنظیم زاویه چرخ‌ها (آپاراتی و بالانس) و باد لاستیک‌ها مطمئن هستید، این مشکل می‌تواند ناشی از خرابی یا کالیبره نبودن «سنسور گشتاور» فرمان برقی باشد.
۵. بازنگشتن فرمان به حالت اولیه
در حالت استاندارد، پس از پیچیدن و برداشتن دست از روی فرمان، چرخ‌ها به طور خودکار به حالت مستقیم بازمی‌گردند. اگر متوجه شدید که پس از پیچیدن، فرمان در جای خود باقی می‌ماند و باید آن را با دست برگردانید، احتمالا مکانیزم برگشت‌پذیری یا جعبه فرمان برقی دچار مشکل شده است.
۶. لرزش فرمان در سرعت‌های بالا یا هنگام ترمزگیری
اگرچه لرزش فرمان بیشتر به بالانس نبودن لاستیک‌ها یا دیسک ترمز مربوط می‌شود، اما گاهی اوقات خرابی اتصالات جعبه فرمان برقی یا لق شدن بوش‌ها و گیربکس داخلی EPS نیز باعث انتقال لرزش به دستان راننده می‌شود.
مهم‌ترین دلایل خرابی فرمان برقی چیست؟
- نوسانات برق و خرابی باطری: از آنجا که سیستم EPS به شدت به جریان برق وابسته است، ضعیف شدن باطری یا خرابی دینام می‌تواند عملکرد آن را مختل کند.
- نفوذ آب و رطوبت: شست‌وشوی موتور با آب پرفشار یا عبور از سیلاب‌ها می‌تواند باعث نفوذ آب به داخل یونیت یا موتور الکتریکی فرمان برقی و اتصالی کردن آن شود.
- ضربه شدید: عبور با سرعت بالا از دست‌اندازها، چاله یا برخورد لاستیک با جدول می‌تواند به سنسور گشتاور یا چرخ‌دنده‌های داخلی آسیب برساند.
- استهلاک طبیعی: کارکرد بالای خودرو به مرور زمان باعث فرسایش قطعات مکانیکی و برقی درون مجموعه فرمان می‌شود.
چه زمانی باید به تعمیرکار مراجعه کنیم؟
سیستم فرمان برقی ارتباط مستقیمی با ایمنی رانندگی دارد. از آنجا که عیب‌یابی این سیستم نیاز به دستگاه دیاگ تخصصی و دانش فنی دارد، به محض مشاهده روشن شدن چراغ EPS یا سفت شدن فرمان، از دستکاری خودسرانه پرهیز کرده و به یک تعمیرگاه تخصصی سیستم‌های الکترونیکی خودرو مراجعه کنید.
نتیجه‌گیری
فرمان برقی راحتی و دقت بالایی را در رانندگی به ارمغان می‌آورد، اما در صورت بروز مشکل نباید آن را نادیده گرفت. توجه به علائم خرابی فرمان برقی مانند سفتی فرمان، صداهای عجیب و روشن شدن چراغ هشدار، به شما کمک می‌کند تا با هزینه‌ای کمتر، مشکل را پیش از از کار افتادن کامل سیستم برطرف کنید.
آیا شما نیز تجربه خرابی فرمان برقی در خودروی خود داشته‌اید؟ تجربیات و سوالات خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.