علت آبکی یا سفت شدن روغن موتور چیست؟
روغن موتور در حکم «خون» در رگ‌های خودروی شماست. وظیفه روان‌کاری، کاهش اصطکاک، خنک‌کاری و پاک‌سازی قطعات داخلی موتور را بر عهده دارد. اما روغن موتور ایده‌آل باید ویسکوزیته (گرانروی یا غلظت) مشخصی داشته باشد.
گاهی اوقات رانندگان متوجه می‌شوند که روغن موتور بیش از حد رقیق (آبکی) یا بیش از حد غلیظ (سفت و لجن‌مانند) شده است. هر دو حالت زنگ خطری جدی برای سلامت موتور خودرو به شمار می‌روند. در این مقاله جامع از وبلاگ، قصد داریم به بررسی علت آبکی یا سفت شدن روغن موتور، نشانه‌ها و راه‌حل‌های مقابله با آن‌ها بپردازیم. با ما همراه باشید.
بخش اول: چرا روغن موتور آبکی (رقیق) می‌شود؟
روغن موتور رقیق‌شده نمی‌تواند لایه محافظ مناسبی1 روی قطعات موتور ایجاد کند. این امر باعث سایش شدید قطعات، افزایش مصرف سوخت و در نهایت یاتاقان زدن موتور می‌شود. مهم‌ترین دلایل آبکی شدن روغن موتور عبارتند از:
۱. نفوذ بنزین به داخل کارتر (رقیق شدن با سوخت – Fuel Dilution)
شایع‌ترین دلیل آبکی شدن روغن موتور، قاطی شدن بنزین با آن است. وقتی احتراق بهم می‌ریزد یا انژکتورها دچار نشتی می‌شوند، بنزین نسوخته از دیواره سیلندر عبور کرده و وارد کارتر روغن می‌شود.
- نشانه‌ها: کاهش غلظت روغن، بوی تند بنزین از سمت گیج روغن، و بالا رفتن سطح روغن (روی گیج).
- علت‌های احتمالی: خرابی انژکتورها، معیوب بودن رینگ پیستون، یا رانندگی مداوم در مسیرهای کوتاه که موتور به دمای کارکرد مطلوب نمی‌رسد.
۲. خرابی واشر سر سیلندر و نفوذ آب/ضد یخ
اگر واشر سر سیلندر بسوزد، ممکن است مایع خنک‌کننده (آب و ضد یخ) راه خود را به داخل محفظه روغن پیدا کند.
- نشانه‌ها: شیری رنگ شدن یا کف کردن روغن موتور (تشکیل ماده‌ای شبیه به سس مایونز زیر درب قالپاق سوپاپ)، کم شدن مداوم آب رادیاتور و دود سفید از اگزوز.
۳. حرارت بیش از حد موتور (داغ کردن)
روغن‌ها در دمای بالا گرانروی خود را از دست می‌دهند و روان‌تر می‌شوند. اگر موتور به هر دلیلی بیش از حد داغ کند (Overheat)، روغن موتور کیفیت ساختاری خود را از دست داده و اصطلاحاً «می‌برد» یا بسیار آبکی می‌شود و خاصیت روان‌کاری را از دست می‌دهد.
۴. استفاده از روغن نامرغوب یا غیراستاندارد
برخی از روغن‌های تقلبی یا بی‌کیفیت موجود در بازار، پس از طی کردن مسافت کوتاهی در اثر حرارت، به شدت رقیق شده و کارایی خود را از دست می‌دهند.
بخش دوم: چرا روغن موتور سفت (لجن‌مانند) می‌شود؟
در نقطه مقابل، سفت شدن بیش از حد روغن موتور نیز فاجعه‌بار است. روغن خیلی غلیظ نمی‌تواند به سرعت به بخش‌های بالایی موتور (مانند سوپاپ‌ها و میل‌سوپاپ) پمپاژ شود و باعث آسیب‌های جدی می‌شود. دلایل اصلی سفت شدن روغن عبارتند از:
۱. تعویض نکردن به‌موقع روغن (تشکیل لجن یا Sludge)
این شایع‌ترین دلیل سفت شدن روغن است. وقتی روغن موتور برای مدت طولانی تعویض نشود، در اثر حرارت مداوم اکسید شده و ناخالصی‌ها، دوده احتراق و رسوبات در آن جمع می‌شوند. این روند به مرور زمان روغن را به ماده‌ای قیرمانند و غلیظ تبدیل می‌کند.
- نشانه‌ها: سیاه و غلیظ شدن بیش از حد روغن، مسدود شدن مجاری روغن، روشن شدن چراغ روغن.
۲. استفاده از روغن با ویسکوزیته نامناسب
اگر برای خودرویی که به روغن رقیق (مثلاً 5W30) نیاز دارد، روغنی با غلظت بالا (مثلاً 20W50) بریزید، به خصوص در فصل سرما، روغن بسیار سفت خواهد بود. پمپ روغن (اویل پمپ) توانایی پمپاژ این روغن غلیظ را نخواهد داشت و موتور در لحظات اولیه استارت خشک کار می‌کند.
۳. کارکرد در هوای بسیار سرد
در فصل زمستان، روغن‌ها به طور طبیعی با افت دما غلیظ‌تر می‌شوند. اگر از روغن مناسب فصل استفاده نکنید، هنگام استارت سرد صبحگاهی، روغن آن‌قدر سفت است که به سختی حرکت می‌کند. به همین دلیل است که استفاده از روغن‌های چنددرجه (Multi-grade) با استاندارد SAE توصیه می‌شود.
۴. ورود دوده و ذرات معلق زیاد به روغن
اگر فیلتر هوا مسدود باشد یا سیستم احتراق خودرو دچار مشکل باشد، دوده زیادی تولید می‌شود که این دوده وارد روغن موتور شده و با گذشت زمان غلظت روغن را بالا برده و آن را تبدیل به لجن می‌کند.
خطرات آبکی یا سفت شدن روغن موتور چیست؟
بی‌توجهی به غلظت غیرعادی روغن موتور عواقب سنگینی دارد:
- در حالت آبکی: سایش قطعات متحرک، صدای غیرعادی موتور (تیک‌تیک کردن سوپاپ‌ها)، کاهش فشار روغن و در نهایت قفل کردن یا یاتاقان زدن موتور.
- در حالت سفت: عدم روغن‌کاری به موقع قطعات در زمان استارت سرد، فشار آمدن به اویل پمپ، سوختن واشرها و یاتاقان‌ها به دلیل عدم گردش مناسب روغن.
راه‌های پیشگیری و درمان
برای اینکه موتور خودروی شما درگیر این مشکلات نشود، راهکارهای زیر را به کار ببرید:
- تعویض به‌موقع روغن و فیلتر: همیشه بر اساس کیلومتر یا زمان توصیه‌شده توسط سازنده (و حتی زودتر در شرایط ترافیک شهری)، روغن و فیلتر روغن را تعویض کنید.
- استفاده از روغن استاندارد: همواره از گرانروی (Viscosity) و سطح کیفی (API) که شرکت سازنده خودرو توصیه کرده است استفاده کنید.
- بررسی مرتب گیج روغن: حداقل هفته‌ای یک‌بار سطح و غلظت روغن را با کمک گیج بررسی کنید. بوی بنزین، تغییر رنگ یا تغییر غلظت را جدی بگیرید.
- سرویس دوره‌ای سیستم سوخت‌رسانی و خنک‌کننده: از سلامت انژکتورها، واشر سر سیلندر و سیستم خنک‌کننده مطمئن شوید تا آب یا بنزین وارد روغن نشود.
نتیجه‌گیری
روغن موتور قلب تپنده خودرو را محافظت می‌کند. هم آبکی شدن و هم سفت شدن روغن موتور نشان‌دهنده یک نقص فنی یا پایان عمر مفید روغن است. با بررسی‌های ساده و دوره‌ای، چک کردن گیج روغن و تعویض به‌موقع آن در مراکز معتبر، می‌توانید از هزینه‌های سرسام‌آور تعمیر موتور جلوگیری کنید.
اگر شما هم نشانه‌ای از غیراستاندارد بودن روغن در خودروی خود مشاهده کرده‌اید، تجربیات خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. متخصصان ما آماده پاسخگویی به سوالات شما هستند.