علت جوش آوردن رانا پلاس
خودروی رانا پلاس به عنوان یکی از محبوبترین سدانهای ملی ایران خودرو، به موتورهای سری TU5 و TU5 پلاس مجهز است. این پیشرانهها به دلیل بازدهی مناسب، استهلاک پایین و مصرف سوخت بهینه، طرفداران زیادی دارند. اما یکی از نقاط ضعف و حساسیتهای اصلی موتورهای TU5، حساسیت بالا به دمای کارکرد موتور است.
بالا رفتن ناگهانی آمپر آب و جوش آوردن رانا پلاس میتواند خسارات سنگینی مانند سوختن واشر سرسیلندر یا تاب برداشتن سرسیلندر را به همراه داشته باشد. اگر دارنده رانا پلاس هستید یا آمپر آب خودروی شما بیش از حد نرمال بالا میرود، این مقاله راهنمای کاملی برای شناخت علل، اقدامات اضطراری و روشهای پیشگیری از جوش آوردن این خودرو است.
چرا موتور TU5 رانا پلاس به دما حساس است؟
پیشرانه TU5 رانا پلاس یک موتور با بلوک آلومینیومی/چدنی و سرسیلندر آلومینیومی است. دمای ایدهآل کارکرد این موتور در محدوده ۸۸ تا ۹۵ درجه سانتیگراد تنظیم شده است. به دلیل فشرده بودن فضای موتور و طراحی سیستم خنککننده، هرگونه اختلال کوچک در گردش مایع خنککننده، عملکرد فنها یا افت فشار سیستم، به سرعت منجر به بالا رفتن آمپر و در نهایت جوش آوردن خودرو میشود.
بررسی اصلیترین علتهای جوش آوردن رانا پلاس
جوش آوردن رانا پلاس معمولاً به یکباره اتفاق نمیافتد و ناشی از نقص در یکی از قطعات مدار خنککننده است. مهمترین دلایل این اتفاق عبارتند از:
۱. خرابی ترموستات
ترموستات وظیفه دارد مسیر جریان مایع خنککننده را تا رسیدن موتور به دمای مناسب بسته نگه دارد و سپس آن را به سمت رادیاتور هدایت کند. اگر ترموستات رانا پلاس قفل کند (در حالت بسته بماند)، آب در داخل بلوک موتور حبس شده و دیگر به رادیاتور نمیرسد تا خنک شود. این مسئله متداولترین علت جوش آوردن ناگهانی خودرو است.
۲. اختلال در عملکرد فن رادیاتور (دور کند و دور تند)
فن رادیاتور رانا پلاس دارای دو دور کند و تند است. اگر:
- رلههای فن بسوزند،
- مقاومت دور کند فن دچار خرابی شود،
- یا موتور فن نیمسوز شده یا از کار بیفتد، آب موجود در رادیاتور در ترافیک یا سرعتهای پایین خنک نمیشود و خودرو به سرعت جوش میآورد.
۳. وجود هوا در سیستم خنککننده (نیاز به هواگیری)
سیستم خنککننده رانا پلاس تحت فشار کار میکند و یک سیستم بسته است. اگر به هر دلیلی (تعویض ضدیخ، نشتی یا تعمیرات) هوا وارد مدار خنککننده شود، جریان آب دچار اختلال شده و اصطلاحاً «کیسه هوا» مانع از گردش صحیح مایع میشود. این امر باعث داغ شدن شدید موتور و بالا رفتن آمپر میشود.
۴. خرابی درب منبع انبساط
درب منبع انبساط رانا پلاس فقط یک درپوش ساده نیست؛ بلکه دارای سوپاپ فشار و خلاء است. این سوپاپ فشار سیستم را تنظیم میکند تا نقطه جوش آب بالا برود. اگر درب منبع انبساط خراب شود یا آببندی مناسبی نداشته باشد، فشار مدار افت کرده و آب در دماهای پایینتر (حتی زیر ۱۰۰ درجه) به جوش میآید و از منبع بیرون میزند.
۵. نشتی و کم شدن مایع خنککننده
کاهش سطح آب رادیاتور به هر دلیلی میتواند منجر به جوش آوردن شود. نشتی معمولاً از بخشهای زیر رخ میدهد:
- شلنگها و اتصالات لاستیکی
- رادیاتور اصلی یا رادیاتور بخاری
- اورینگهای واترپمپ
- منبع انبساط (ترکخوردگیهای ریز)
۶. خرابی واترپمپ (پمپ آب)
واترپمپ وظیفه چرخش و سیرکوله کردن آب در موتور و رادیاتور را بر عهده دارد. پروانههای واترپمپ ممکن است به مرور زمان دچار خوردگی شوند یا تسمه دینام/تسمه تایم (بسته به طراحی) دچار لغزش شود. در صورت عدم چرخش آب، دما به سرعت بالا میرود.
۷. سوختن یا نیمسوز شدن واشر سرسیلندر
اگر رانا پلاس قبلاً هم سابقه داغ شدن داشته باشد، ممکن است واشر سرسیلندر آسیب دیده باشد. در این حالت، کمپرس موتور وارد مدار خنککننده شده، سیستم پر از هوا میشود، آب خودرو کم شده و در نهایت خودرو به شدت جوش میآورد. یکی از علائم آن، سفت شدن شدید شلنگهای رادیاتور و وجود حباب در منبع انبساط است.
۸. کثیفی و گرفتگی شبکه رادیاتور
گرفتگی مجاری داخلی رادیاتور به دلیل استفاده از آب معمولی (دارای املاح) یا تجمع گرد و خاک، حشرات و برگها روی شبکههای بیرونی رادیاتور، مانع از تبادل حرارتی مناسب با هوای آزاد میشود.
هنگام جوش آوردن رانا پلاس چه کنیم؟ (اقدامات اضطراری)
اگر در حال رانندگی متوجه شدید آمپر آب رانا پلاس از حد وسط عبور کرده و به سمت خط قرمز (یا چراغ STOP) میرود، اقدامات زیر را به ترتیب انجام دهید:
- آرامش خود را حفظ کرده و خودرو را در جای امن متوقف کنید: توقف در شانه راه با فلاشر روشن اولین گام است.
- موتور را بلافاصله خاموش نکنید (اگر آب کم نشده است): خاموش کردن ناگهانی موتور باعث متوقف شدن حرکت پیستونها و توقف چرخش آب شده و ممکن است سرسیلندر بچسبد یا تاب بردارد. موتور را در حالت درجا (خلاص) روشن بگذارید.
- بخاری را با دور آخر روشن کنید: روشن کردن بخاری با حداکثر دما و دور فن، گرما را از موتور جذب کرده و مانند یک رادیاتور کمکی عمل میکند.
- کاپوت را بالا بزنید: با احتیاط کاپوت را باز کنید تا جابجایی هوا بهتر انجام شود. به هیچ وجه دست به درب منبع انبساط یا رادیاتور نزنید.
- روی رادیاتور آب بریزید: روی شبکههای بیرونی رادیاتور (نه روی بلوک موتور!) آب بریزید تا خنک شود.
- اگر مایع خنککننده به کلی تخلیه شده است: در این شرایط مستقیماً موتور را خاموش کنید، زیرا روشن ماندن موتور بدون آب ظرف چند ثانیه آن را نابود میکند.
راهکارهای پیشگیری از جوش آوردن رانا پلاس
- استفاده از ترکیب استاندارد ضدیخ و آب مقطر: همواره ترکیب ۵۰-۵۰ ضدیخ پایه آلی و آب مقطر/دیونیزه را در سیستم بریزید. آب شیر به دلیل املاح باعث رسوبگرفتگی میشود.
- هواگیری دورهای: پس از هر بار تعویض ضدیخ یا مشاهده افت سطح آب، حتماً توسط مکانیک مجرب سیستم را هواگیری کنید.
- تعویض به موقع درب منبع انبساط: توصیه میشود درب منبع انبساط را هر ۲ سال یکبار یا با مشاهده هرگونه ترک و خرابی واشر تعویض کنید.
- سرویس رلههای فن: رلههای فن رانا پلاس را بررسی کرده و در صورت نیاز با قطعات اصلی و کیفیت بالا تعویض نمائید.
- شستشوی بیرونی رادیاتور: سالی یکبار شبکههای خارجی رادیاتور و کندانسور کولر را با فشار ضعیف آب بشویید تا گرد و خاک آن پاک شود.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آمپر آب نرمال رانا پلاس باید کجا باشد؟
در رانا پلاس و موتورهای TU5، آمپر آب در شرایط عادی رانندگی معمولاً زیر خط وسط (حدود ۸۹ تا ۹۲ درجه) قرار دارد. با روشن شدن دور کند فن، دما کاهش مییابد. اگر آمپر از وسط رد شد و به خط سه-چهارم رسید، سیستم خنککننده نیاز به بررسی دارد.
۲. چرا رانا پلاس هنگام روشن کردن کولر جوش میآورد؟
روشن کردن کولر فشار اضافی به موتور وارد میکند و همزمان کندانسور کولر گرمای زیادی تولید میکند که جلوی رادیاتور قرار دارد. اگر فن خودرو در دور تند به درستی عمل نکند یا رادیاتور کثیف باشد، خودرو هنگام گرفتن کولر داغ میکند.
۳. علت کم شدن آب منبع انبساط رانا پلاس بدون نشتی ظاهری چیست؟
اگر نشتی بیرونی از شلنگها دیده نمیشود، احتمالاً درب منبع انبساط خرابی دارد و آب به صورت بخار خارج میشود، یا خودرو دچار «سوختگی خفیف واشر سرسیلندر» شده و آب وارد محفظه احتراق یا کارتر روغن میشود.
۴. آیا میتوان ترموستات رانا پلاس را در تابستان برداشت؟
خیر! برداشتن ترموستات در موتورهای مدرن مانند TU5 کاملاً اشتباه است. این کار باعث میشود ECU نتواند دمای موتور را درست تحلیل کند، مصرف سوخت بالا برود و آب فرصت کافی برای خنک شدن در رادیاتور را پیدا نکند.
جمعبندی
جوش آوردن رانا پلاس پیامدی ناگواری است که اغلب به دلیل غفلت از سرویسهای دورهای سیستم خنککننده رخ میدهد. با چک کردن مداوم سطح مایع خنککننده، اطمینان از سلامت فنها و درب منبع انبساط، و استفاده از ضدیخ استاندارد، میتوانید از بروز این مشکل و هزینههای سنگین تعمیر موتور TU5 جلوگیری کنید. در صورت بروز هرگونه علامت غیرعادی در آمپر آب، حتماً در اولین فرست به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید