علت چشمک زدن و نوسان نور چراغ‌های پراید و روش‌های رفع آن
یکی از مشکلات رایج برقی در خودروی پراید، نوسان ولتاژ یا اصطلاحاً «چشمک زدن» و «کم و زیاد شدن نور چراغ‌ها» است. این مشکل معمولاً خود را در شب و هنگامی که چراغ‌های جلو روشن هستند نشان می‌دهد؛ به طوری که با گاز دادن خودرو، نور چراغ‌ها و پشت آمپر پرنورتر شده و با رها کردن پدال گاز و در حالت درجا، نور آن‌ها به شدت افت می‌کند. گاهی نیز چراغ‌ها حالت چشمک‌زن سریع یا کم و زیاد شدن نوسانی پیدا می‌کنند.
نوسان برق تنها یک مشکل ظاهری نیست، بلکه می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به کامپیوتر خودرو (ECU)، سنسورهای حساس، سیستم صوتی و لامپ‌ها وارد کند. در این مقاله تمامی ابعاد فنی این مشکل را کالبدشکافی می‌کنیم.
۱. سیستم شارژ پراید چگونه کار می‌کند؟
برای درک علت نوسان برق، ابتدا باید بدانید که در زمان روشن بودن موتور، برق خودرو توسط دینام (آلترناتور) تامین می‌شود نه باتری. دینام برق AC (متناوب) تولید کرده و توسط دیودها به برق DC (مستقیم) تبدیل می‌کند. سپس قطعه‌ای به نام آفتامات (ریگلاتور) ولتاژ خروجی را در یک محدوده مشخص (بین ۱۳.۵ تا ۱۴.۴ ولت) تنظیم نگه می‌دارد؛ صرف‌نظر از اینکه دور موتور چقدر است یا چه تعداد وسایل برقی روشن هستند. اگر این زنجیره دچار اختلال شود، نوسان برق رخ می‌دهد.
۲. دلایل اصلی نوسان برق و چشمک زدن چراغ‌ها در پراید
الف) خرابی آفتامات (ریگلاتور) دینام
آفتامات مغز متفکر دینام است. وظیفه این قطعه تثبیت ولتاژ خروجی است.
-
نوسان بر اثر نیم‌سوز شدن آفتامات: اگر آفتامات نتواند ولتاژ را تثبیت کند، با تغییر دور موتور، ولتاژ خروجی دینام مرتباً بین ۱۱ ولت تا ۱۶ ولت نوسان می‌کند. این تغییرات ولتاژ مستقیماً به صورت کم و زیاد شدن نور چراغ‌ها دیده می‌شود.
-
اورشارژ (شارژ بیش از حد): اگر آفتامات خراب شود و ولتاژ بالای ۱۵ ولت تولید کند، چراغ‌ها فوق‌العاده پرنور می‌شوند، آب باتری تبخیر شده و خطر سوختن ای‌سی‌یو وجود دارد.
ب) خرابی یا سوختن دیودهای دینام
پل دیودی دینام پراید وظیفه یکسوسازی جریان را بر عهده دارد. دینام پراید معمولاً دارای ۹ یا ۱۲ دیود است. اگر یک یا چند دیود بسوزند یا نیم‌سوز شوند:
-
قسمتی از جریان متناوب (AC) وارد مدار DC خودرو می‌شود.
-
خروجی دینام دچار ریپل (نوسان ریز فرکانس بالا) می‌شود که باعث چشمک زدن سریع چراغ‌ها و ایجاد نویز شدید در رادیو و سیستم صوتی می‌گردد.
ج) شلی یا فرسودگی تسمه دینام
تسمه دینام گشتاور چرخشی را از میل‌لنگ به فولی دینام منتقل می‌کند.
-
اگر تسمه شل باشد، روی فولی دینام سر می‌خورد (لیز می‌خورد).
-
در نتیجه، دینام در فواصل زمانی کوتاه از مدار خارج شده و مجدداً درگیر می‌شود که این امر منجر به افت و خیز ناگهانی ولتاژ برق می‌شود. صدای جیغ تسمه معمولاً نشانه همین موضوع است.
د) ضعف در سیم‌کشی و اتصالات بدنه
اگر کابل مثبت خروجی دینام به باتری یا کابل‌های اتصال بدنه منفی دچار مقاومت الکتریکی بالا، زنگ‌زدگی یا شلی شوند، دینام نمی‌تواند بازخورد درستی از ولتاژ واقعی مدار دریافت کند. این امر باعث می‌شود آفتامات مدام ولتاژ را کم و زیاد کرده تا مدار را جبران کند که نتیجه آن نوسان برق است.
هـ) خرابی یا ضعیف شدن باتری
باتری خودرو علاوه بر تامین برق استارت، به عنوان یک فیلتر و خازن بزرگ در مدار عمل می‌کند و نوسانات ریز دینام را جذب و جذب می‌کند. اگر سلول‌های داخلی باتری خراب یا خشک شده باشند، قابلیت جذب نوسانات را از دست می‌دهند و کوچک‌ترین کمبود دینام به صورت چشمک زدن چراغ‌ها ظاهر می‌شود.
۳. روش تست و عیب‌یابی نوسان برق با مولتی‌متر
برای عیب‌یابی دقیق مراحل زیر را با یک مولتی‌متر دیجیتال انجام دهید:
-
تست ولتاژ در حالت درجا:
-
موتور را روشن کنید و اجازه دهید در حالت درجا (دور موتور زیر ۱۰۰۰) کار کند.
-
پروب‌های مولتی‌متر را روی قطب‌های مثبت و منفی باتری قرار دهید (حالت VDC).
-
ولتاژ باید بین ۱۳.۸ تا ۱۴.۳ ولت و کاملاً ثابت باشد.
-
اگر عدد مولتی‌متر مدام تغییر می‌کند (مثلا از ۱۲.۵ به ۱۴.۵ می‌پرد)، آفتامات دینام خراب است.
-
-
تست زیر بار (Load Test):
-
چراغ‌های جلو (نور بالا)، فن رادیاتور و بخاری را روشن کنید.
-
گاز بدهید و دور موتور را روی ۲۰۰۰ نگه‌دارید.
-
ولتاژ نباید از ۱۳.۲ ولت کمتر شود. اگر ولتاژ به زیر ۱۲.۵ افت کند، دینام یا آفتامات ضعیف شده است.
-
-
تست وجود جریان متناوب (AC Ripple Test):
-
مولتی‌متر را روی حالت VAC (ولتاژ متناوب) قرار دهید.
-
پروب‌ها را به باتری بزنید. ولتاژ متناوب نباید بیش از ۰.۱ ولت (100mV) باشد. اگر عدد بیشتری دیدید، دیودهای دینام سوخته‌اند.
-
۴. راهکارهای رفع مشکل نوسان برق پراید
-
سرویس کامل دینام: دینام باید توسط باتری‌ساز باز شود. آفتامات، پل دیودی و زغال‌های دینام بررسی و در صورت نیاز تعویض شوند.
-
رگلاژ یا تعویض تسمه دینام: میزان کشش تسمه را تنظیم کنید. تسمه نباید بیش از ۱ سانتی‌متر با فشار انگشت فرورفتگی داشته باشد.
-
نصب آفتامات تقویت چراغ (رله چراغ): برای چراغ‌های جلو، نصب یک کیت رله مجزا باعث می‌شود برق چراغ‌ها مستقیماً از باتری تامین شود نه از طریق دسته راهنما و سیم‌کشی داخل اتاق. این کار نوسان نور چراغ‌ها را به شدت کاهش می‌دهد.