محل قرارگیری رله پمپ بنزین خودروهای مختلف کجاست ؟
اگر خودروی شما استارت می‌خورد اما روشن نمی‌شود، یا وقتی سویچ را باز می‌کنید صدای وزوز آشنای پمپ بنزین از سمت باک به گوش نمی‌رسد، احتمالاً مشکل از «رله پمپ بنزین» (Fuel Pump Relay) است. این قطعه کوچک اما حیاتی، وظیفه رساندن جریان برق به پمپ بنزین را بر عهده دارد. سوختن این قطعه مساوی است با خاموشی مطلق خودرو!
اما سوال اصلی اینجاست: رله پمپ بنزین کجاست؟ پاسخ به این سوال بسته به نوع و مدل خودروی شما متفاوت است. در این مقاله جامع از سری مقالات آموزش تعمیرات خودرو، قصد داریم محل قرارگیری رله پمپ بنزین در خودروهای داخلی پرفروش (مانند پراید، پژو ۴۰۵، ۲۰۶، دنا و…) و برخی خودروهای خارجی را بررسی کنیم. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
رله پمپ بنزین چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
پیش از اینکه به سراغ پیدا کردن محل رله برویم، بهتر است بدانیم با چه قطعه‌ای سر و کار داریم. پمپ بنزین برای کار کردن به جریان برق نسبتاً قوی نیاز دارد. اگر این جریان مستقیماً از سویچ خودرو عبور کند، به مرور زمان باعث آب شدن سیم‌کشی و خرابی سویچ می‌شود.
اینجاست که رله پمپ بنزین وارد عمل می‌شود. رله مثل یک کلید الکترونیکی عمل می‌کند؛ با فرمان گرفتن از کامپیوتر خودرو (ECU)، مسیر جریان برق قوی از باتری به سمت پمپ بنزین را متصل می‌کند.
۱. محل رله پمپ بنزین در خودروهای خانواده پژو (پژو ۴۰۵، پارس، سمند با موتور XU7)
در خودروهای قدیمی‌تر ایران خودرو مانند پژو ۴۰۵، پارس و سمندهای معمولی، سیستم برق‌رسانی موتور توسط یک قطعه معروف به نام «رله دوبل» (Double Relay) مدیریت می‌شود.
- رنگ رله دوبل: معمولاً به رنگ سبز یا مشکی است.
- محل قرارگیری: این رله در محفظه موتور و معمولاً نزدیک به باتری، روی دیواره آتش (Firewall) یا داخل جعبه ECU (جعبه کامپیوتر) قرار دارد. در پژو ۴۰۵ و پارس قدیمی، رله دوبل درون یک محفظه پلاستیکی سیاه رنگ در سمت راننده یا شاگرد در محفظه موتور نصب شده است.
نکته: رله دوبل علاوه بر پمپ بنزین، وظیفه تأمین برق انژکتورها، کوئل و ECU را نیز بر عهده دارد. بنابراین اگر رله دوبل بسوزد، خودرو کילومترها هم استارت بخورد روشن نمی‌شود و چراغ چک قطع خواهد شد.
۲. محل رله پمپ بنزین در پژو ۲۰۶ و سمند ملی (EF7)
در خودروهای مدرن‌تر مانند پژو ۲۰۶ (فرانسوی و ایرانی) و سمند با موتور EF7، ساختار سیم‌کشی تغییر کرده است.
- پژو ۲۰۶: در پژو ۲۰۶، رله پمپ بنزین بخشی از سیستم BSM (جعبه فیوز محفظه موتور که به نام یونیت موتور نیز شناخته می‌شود) است. این رله‌ها به‌صورت رله‌های لحیم‌شده روی برد داخل جعبه فیوز محفظه موتور (سمت چپ باتری) قرار دارند و تعویض آن‌ها نیاز به لحیم‌کاری یا تعویض کل یونیت BSM دارد.
- سمند EF7 و دنا: در این خودروها معمولاً جعبه فیوز داخل کابین و جعبه فیوز داخل موتور داریم. رله پمپ بنزین معمولاً یک رله مجزا (معمولاً رله سبز رنگ چهارپایه یا پنج‌پایه) است که در جعبه فیوز داخل موتور (محفظه موتور) و در کنار سایر رله‌ها قرار دارد. در دفترچه راهنمای خودرو، شماره دقیق فیوز و رله پمپ بنزین مشخص شده است.
۳. محل رله پمپ بنزین در پراید (PRIDE) و تیبا
خانواده پراید (سایپا ۱۳۱، ۱۱۱، صبا و…) یکی از ساده‌ترین سیستم‌های برق‌رسانی را دارند.
- مدل‌های کاربراتوری: فاقد پمپ بنزین برقی و رله هستند (پمپ مکانیکی روی موتور دارند).
- مدل‌های انژکتوری (ساینا، تیبا، پراید انژکتور):
- در پرایدهای انژکتوری قدیمی، رله پمپ بنزین معمولاً در زیر داشبورد، در سمت چپ فرمان و در نزدیکی مجموعه فیوزها قرار دارد. گاهی اوقات این رله به‌صورت آویزان با یک بست در زیر داشبورد دیده می‌شود.
- در پرایدهای جدیدتر (مدل‌های یورو ۴) و تیبا، رله‌های مربوط به پمپ بنزین و انژکتور معمولاً در یک جعبه فیوز کوچک در محفظه موتور (نزدیک باتری یا کمک فنر سمت راننده) یا در جعبه فیوز زیر داشبورد تعبیه شده‌اند. روی درب جعبه فیوز، کلمه “FUEL PUMP” یا علامت پمپ بنزین درج شده است.
۴. محل رله پمپ بنزین در ال ۹۰ (Renault Tondar 90 / L90)
خودروی تندر ۹۰ (ال ۹۰) و ساندرو که ساختار فرانسوی دارند، از سیستم برق‌رسانی نسبتاً پیچیده‌ای بهره می‌برند.
- محل قرارگیری: رله پمپ بنزین ال ۹۰ در محفظه موتور، داخل جعبه فیوز محفظه موتور (محتوی فیوزها و رله‌ها که در سمت چپ موتور و نزدیک باتری قرار دارد) تعبیه شده است.
- در این خودروها نیز یک رله قهوه‌ای یا مشکی وظیفه قطع و وصل جریان پمپ بنزین را بر عهده دارد.
۵. محل رله پمپ بنزین در خودروهای چینی (مدیران خودرو، کرمان موتور و…)
خودروهای چینی مانند ام‌وی‌ام (MVM)، جک (JAC)، لیفان و چری، الگوبرداری نزدیکی از خودروهای اروپایی و آسیایی دارند.
- در اکثر این خودروها، دو جعبه فیوز وجود دارد: یکی زیر داشبورد (سمت پای راننده) و دیگری در محفظه موتور.
- رله پمپ بنزین معمولاً در جعبه فیوز داخل محفظه موتور قرار دارد. روی درب این جعبه فیوز، نقشه‌ای وجود دارد که با عبارت‌های اختصاری مانند
F/P( مخفف Fuel Pump) یا آیکون پمپ بنزین مشخص شده است.
علائم خرابی رله پمپ بنزین چیست؟
حالا که می‌دانید رله کجاست، باید بتوانید تشخیص دهید که چه زمانی خراب شده است. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
- عدم صدای وزوز از سمت باک: وقتی سویچ را باز می‌کنید (ماشین را استارت نمی‌زنید، فقط برق پشت آمپر می‌آید)، باید برای ۲ الی ۳ ثانیه صدای کار کردن پمپ بنزین را از صندلی عقب بشنوید. اگر این صدا نیامد، یعنی پمپ یا رله برق ندارند.
- استارت خوردن طولانی یا روشن نشدن خودرو: موتور خوب می‌چرخد اما چون سوخت به موتور نمی‌رسد، روشن نمی‌شود.
- خاموش شدن ناگهانی خودرو در حال حرکت: اگر رله در اثر داغ شدن قطع کند، ماشین ناگهان گاز نمی‌خورد و خاموش می‌شود.
- کار نکردن خودرو در هوای گرم: برخی رله‌ها با خراب شدن لحیم داخلی، در هوای گرم منبسط شده و قطع می‌شوند اما پس از سرد شدن دوباره کار می‌کنند.
چگونه رله پمپ بنزین را تست کنیم؟
اگر شک دارید که رله سالم است یا خیر، روش‌های زیر ارگشای شماست:
- تست صدا و لمس: از یک نفر بخواهید سویچ را باز و بسته کند. انگشت خود را روی رله بگذارید؛ باید در لحظه باز کردن سویچ، یک صدای «تک» (Click) خفیف زیر انگشت خود احساس کنید. اگر این صدا نیامد، رله یا فرمان ECU مشکل دارد.
- جابجایی رله‌ها: در بسیاری از خودروها (مثل پژو یا پراید)، رله پمپ بنزین با رله بوق، کولر یا فن مشابه است. می‌توانید رله بوق را با رله پمپ بنزین جابجا کنید تا ببینید مشکل حل می‌شود یا خیر.
نتیجه‌گیری
پیدا کردن محل رله پمپ بنزین در مواقع اضطراری (مانند خرابی خودرو در جاده) می‌تواند شما را از هزینه‌های گزاف حمل با جرثقیل نجات دهد. به طور خلاصه، در خودروهای داخلی قدیمی رله در محفظه موتور (رله دوبل) و در خودروهای جدیدتر یا در جعبه فیوز محفظه موتور یا زیر داشبورد قرار دارد. پیشنهاد می‌شود همیشه دفترچه راهنمای خودروی خود را بررسی کنید تا شماره دقیق فیوز و رله مربوطه را پیدا کنید.
اگر تجربه تعویض رله پمپ بنزین در خودروی خود را دارید، حتماً تجربیات خود را در بخش نظرات با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید!