چرا روغن موتور ماشین کف کرده و رنگ شیری می شود؟
مشاهده کف سفید یا تغییر رنگ روغن موتور به رنگ شیری (شبیه به رنگ کاپوچو یا شیر قهوه)، یکی از آن دسته هشدارهایی است که هیچ‌گاه نباید آن را نادیده بگیرید. این پدیده معمولاً نشان‌دهنده یک مشکل جدی در بخش فنی خودرو است که اگر به موقع برای رفع آن اقدام نکنید، می‌تواند به تعمیرات سنگین و هزینه‌بر موتور منجر شود.
در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به بررسی علت‌های اصلی تبدیل شدن روغن موتور به حالتی کف‌آلود و شیری‌رنگ بپردازیم و راهکارهای مقابله با آن را بررسی کنیم.
چرا رنگ روغن موتور شیری می شود؟ (اصلی‌ترین دلیل)
مهم‌ترین، رایج‌ترین و خطرناکتری علتی که باعث شیری شدن روغن موتور می‌شود، نفوذ آب یا مایع خنک‌کننده (ضد یخ) به داخل سیستم روغن‌کاری موتور است.
روغن موتور و آب (یا ضد یخ) دو مایع ناسگار هستند. هنگامی که این دو با یکدیگر ترکیب می‌شوند، به دلیل گردش مداوم و فعالیت قطعات متحرک موتور (مانند میل‌لنگ)، به شدت هم خورده و یک امولسیون (Emulsion) ایجاد می‌کنند. این امولسیون ظاهری شبیه به کف کرم‌رنگ یا شیری به خود می‌گیرد که به راحتی با بیرون کشیدن گیج روغن قابل مشاهده است.
اما این آب چطور راه خود را به داخل کارتر روغن پیدا می‌کند؟ در ادامه مهم‌ترین منافذ نفوذ آب به روغن را بررسی می‌کنیم:
دلایل رایج مخلوط شدن آب و روغن موتور
۱. سوختن واشر سرسیلندر (رایج‌ترین علت)
واشر سرسیلندر قطعه‌ای حیاتی است که وظیفه آب‌بندی بلوک سیلندر و سرسیلندر را بر عهده دارد. این واشر از یک طرف مانع نشت گازهای احتراق و از طرف دیگر مانع نشت آب (مایع خنک‌کننده) و روغن به بیرون یا داخل یکدیگر می‌شود. وقتی موتور به دلیل گرمای بیش از حد (داغ کردن) آسیب ببیند، واشر سرسیلندر اصطلاحاً «می‌سوزد». در این حالت، مجاری آب و روغن به هم راه پیدا کرده و ضدیخ وارد مدار روغن می‌شود.
۲. ترک خوردن سرسیلندر یا بلوک موتور
گاهی اوقات شدت داغ شدن موتور آن‌قدر بالاست که به خود فلز آسیب می‌زند. ترک خوردن سرسیلندر (به ویژه در موتورهای حساس) یا ترک برداشتن دیواره بلوک سیلندر، راه را برای ورود آب رادیاتور به داخل کارتر روغن باز می‌کند. این مشکل معمولاً در زمستان و به دلیل یخ زدن آب داخل رادیاتور (عدم استفاده به موقع از ضد یخ) نیز رخ می‌دهد.
۳. خرابی خنک‌کننده روغن (Oil Cooler)
در برخی از خودروهای مدرن و مجهز، قطعه‌ای به نام «اویل کولر» یا خنک‌کننده روغن وجود دارد که وظیفه پایین آوردن دمای روغن را بر عهده دارد. این قطعه با آب رادیاتور در ارتباط است. اگر واشرهای داخلی اویل کولر خراب شوند یا خود قطعه دچار سوراخ شدگی داخلی شود، آب به داخل روغن نشت می‌کند.
۴. خرابی پمپ آب (واتر پمپ) یا پوسیدگی بوش‌ها
در برخی موتورها، اگر واتر پمپ دچار نشتی داخلی شود یا بوش‌های داخلی موتور آسیب ببیند، ممکن است مایع خنک‌کننده به درون محفظه کارتر نشت کند.
آیا همیشه کف کردن روغن خطرناک است؟ (استثنای تقطیر رطوبت)
گاهی اوقات ممکن است فقط مقداری کف قهوه‌ای مایل به زرد یا سفید روی درب قالپاق روغن (دریچه ریختن روغن روی موتور) مشاهده کنید، بدون اینکه رنگ روغن روی گیج شیری شده باشد.
دلیل چیست؟ اگر خودروی خود را فقط برای مسیرهای کوتاه (مثلاً کمتر از ۱۰ دقیقه) در هوای سرد زمستان روشن می‌کنید، موتور به اندازه کافی گرم نمی‌شود تا رطوبت ناشی از احتراق و تعریق هوا را تبخیر کند. این رطوبت با بخار روغن ترکیب شده و یک کف سفیدرنگ بی‌خطر زیر درب قالپاق ایجاد می‌کند.
- راهکار: اگر با رانندگی در جاده یا مسافت‌های طولانی این کف از بین رفت جای نگرانی نیست، اما اگر همیشه وجود دارد، نشان‌دهنده مشکل جدی نفوذ آب است.
نشانه‌های همراه با کف کردن و شیری شدن روغن موتور
علاوه بر تغییر رنگ روغن که روی گیج مشخص است، معمولاً نشانه‌های زیر نیز بروز می‌کنند:
- کم شدن مداوم آب رادیاتور بدون داشتن نشتی ظاهری روی زمین
- خروج دود سفید یا آبی مایل به خاکستری از اگزوز
- بد کار کردن موتور، لرزش درجا و افت توان خودرو
- داغ کردن غیرعادی موتور (بالا رفتن آمپر آب)
- مشاهده حباب در داخل مخزن انبساط آب رادیاتور
عواقب بی‌توجهی به شیری شدن روغن موتور چیست؟
روغن موتور وظیفه روان‌کاری، خنک‌کاری و محافظت از قطعات حیاتی موتور را بر عهده دارد. وقتی آب وارد روغن می‌شود:
- خاصیت روان‌کاری روغن از بین می‌رود: آب نمی‌تواند اصطکاک فلزات را کاهش دهد.
- سایش شدید قطعات: یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، شاتون‌ها و پیستون‌ها به سرعت دچار خوردگی و قفل شدن (ساعت کردن موتور) می‌شوند.
- خرابی کامل موتور (سوزاندن موتور): ادامه حرکت با این وضعیت در کمتر از چند کیلومتر می‌تواند موتور خودرو را به مرحله تعمیر اساسی (Overhaul) با هزینه‌های سرسام‌آور برساند.
اقدامات فوری در صورت مشاهده روغن شیری‌رنگ
اگر متوجه شدید روغن موتور خودروی شما شیری شده است، این مراحل را دنبال کنید:
- بلافاصله خودرو را متوقف کنید: به هیچ عنوان با خودرویی که روغن شیری دارد رانندگی نکنید.
- خودرو را با بکسل منتقل کنید: ماشین را روشن نکنید و آن را با جرثقیل یا بکسل به تعمیرگاه تخصصی انتقال دهید.
- عیب‌یابی توسط مکانیک: مکانیک باید سیستم خنک‌کننده را تست فشار کند تا محل دقیق نشت آب (واشر سرسیلندر یا ترک بلوک) مشخص شود.
- تعمیر قطعه معیوب: تعویض واشر سرسیلندر یا تعمیر سرسیلندر.
- شستشوی موتور (Flush Engine): پس از رفع نشتی، باید چندین بار روغن و فیلتر روغن تعویض شود تا تمام آثار آب و امولسیون از داخل کارتر پاکسازی شود.
سخن پایانی
کف کردن و شیری شدن روغن موتور، علامت هشدار قرمز رنگ خودروی شماست. سیستم روغن‌کاری قلب تپنده خودرو است و ترکیب آن با آب مانند سم برای پیشرانه عمل می‌کند. با بررسی دوره‌ای سطح و کیفیت روغن موتور، می‌توانید از بروز خسارات مالی سنگین جلوگیری کنید.
اگر شما هم تجربه مشابهی در این زمینه دارید، نظرات و سوالات خود را در بخش کامنت‌ها با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند.