سیستم روغن‌کاری پیشرانه وظیفه حیاتی کاهش اصطکاک، خنک‌کاری قطعات متحرک و ایجاد لایه محافظ میان اجزای داخلی موتور را بر عهده دارد. بروز نشتی روغن از زیر موتور (خرابی واشر کارتل) یا افت فشار روغن ناشی از استهلاک اویل‌پمپ (پمپ روغن)، از خطرناک‌ترین ایراداتی است که می‌تواند در کسری از ثانیه به یاتاقان‌ها و سرسیلندر آسیب جدی بزند. روشن شدن چراغ روغن یا افت فشار در مدار، نیازمند بررسی فوری است. در این مقاله به آموزش گام‌به‌گام تعویض واشر کارتل، تست و تعویض اویل‌پمپ و نحوه سنجش فشار واقعی روغن موتور می‌پردازیم.
۱. مهم‌ترین علائم خرابی اویل‌پمپ و نشتی کارتل
-
روشن شدن چراغ روغن در حالت درجا (دور آرام): نشانه افت شدید فشار روغن به دلیل خرابی اویل‌پمپ یا گشاد شدن یاتاقان‌ها.
-
وجود لکه‌های روغن زیر خودرو: پارگی یا خشک شدن واشر کارتل و نشت مداوم روغن موتور.
-
شنیده شدن صدای تق‌تق سوپاپ‌ها یا یاتاقان‌ها: عدم پمپاژ کافی روغن به بخش‌های بالایی موتور و خشک کار کردن قطعات.
-
صدای زوزه از سمت اویل‌پمپ: خرابی دنده‌ها یا روتور داخلی پمپ روغن.
۲. ابزار و تجهیزات مورد نیاز
-
مجموعه آچارهای بکس، تخت و رینقی (مخصوصاً سایزهای ۱۰، ۱۲ و ۱۴)
-
مانومتر تست فشار روغن موتور (گیج مکانیکی با اتصالات کارتل یا فشنگی روغن)
-
چسب آب‌بندی باکیفیت بالا (در صورت نیاز به واشر مایع)
-
جک سوسماری و خرک ایمنی
-
ظرف تخلیه روغن و روغن موتور تازه به همراه فیلتر نو
۳. مراحل گام‌به‌گام سنجش فشار واقعی روغن موتور
پیش از تعویض اویل‌پمپ، باید فشار واقعی مدار را با گیج مکانیکی تست کنید تا از سلامت پمپ مطمئن شوید:
1.جدا کردن فشنگی هشدار روغن و اتصال مانومتر:باز کردن فشنگی روغن.
سرباتری را جدا کنید. فشنگی (سنسور) فشار روغن موتور را که معمولاً روی بلوک سیلندر یا نزدیک فیلتر روغن نصب شده است، با آچار مناسب باز کنید. شیلنگ مانومتر تست فشار روغن را به جای فشنگی پیچ کنید.
Verification: مانومتر مکانیکی بدون نشتی به مدار روغن‌کاری متصل شده است.
2.بررسی اعداد روی گیج در دمای کاری موتور:سنجش فشار در حالت درجا و دور بالا.
موتور را روشن کنید تا به دمای کاری برسد. فشار روغن را در دو حالت یادداشت کنید:
-
در حالت درجا (Idle): فشار باید حداقل بین ۰.۸ تا ۱.۵ بار باشد.
-
در دور موتور ۲۰۰۰ الی ۳۰۰۰ دور: فشار باید بین ۳ تا ۴.۵ بار باشد.
Verification: فشارهای خوانده‌شده با جدول استاندارد سازنده موتور مطابقت داده شده‌اند.
۴. مراحل گام‌به‌گام تعویض واشر کارتل روغن
1.باز کردن پیچ تخلیه و تخلیه کامل روغن کهنه:تخلیه روغن موتور.
موتور را گرم کنید، سپس پیچ کارتل را باز کنید و تمامی روغن موتور را داخل ظرف مخصوص تخلیه کنید. فیلتر روغن کهنه را نیز باز کنید.
Verification: روغن موتور کاملاً تخلیه شده و کارتل خالی است.
2.شل کردن و باز کردن کارتل روغن از بلوک سیلندر:باز کردن پیچ‌های کارتل.
پیچ‌های دور تا دور کارتل را به آرامی باز کنید. با ضربات بسیار ملایم پلاستیکی، کارتل را از بلوک جدا کنید (مواظب باشید لبه‌های آلومینیومی کارتل تاب برندارند).
Verification: کارتل روغن از موتور جدا شده و واشر کهنه نمایان است.
3.تراشیدن رسوبات، تمیز کردن سطح و نصب واشر نو:تمیزکاری و نصب واشر جدید.
سطح نشیمنگاه روی بلوک و کارتل را کاملاً از چسب و واشر کهنه پاک کنید. واشر کاغذی/لاستیکی جدید را با چسب آب‌بندی مناسب (در صورت نیاز) در جای خود قرار دهید و کارتل را سوار کنید.
Verification: کارتل با واشر جدید و بدون نشتی در جای خود پیچ شده است.
۵. مراحل گام‌به‌گام تعویض اویل‌پمپ (پمپ روغن)
1.باز کردن قاب تایم و پولی میل‌لنگ (در صورت اویل‌پمپ سر میل‌لنگ):دسترسی به اویل‌پمپ.
در بسیاری از موتورها (مانند خانواده TU5 یا EF7)، اویل‌پمپ در جلو موتور پشت پولی میل‌لنگ قرار دارد. پس از باز کردن تسمه دینام، قاب‌های تایم، تسمه تایم و پولی میل‌لنگ، قاب یا بدنه اویل‌پمپ قابل دسترسی است.
Verification: تسمه تایم و قطعات جلو موتور برای دسترسی به اویل‌پمپ باز شده‌اند.
2.باز کردن پیچ‌های اویل‌پمپ و بیرون آوردن آن:پیاده‌سازی اویل‌پمپ کهنه.
پیچ‌های نگهدارنده اویل‌پمپ را به صورت ضربدری باز کنید. پمپ روغن کهنه را به همراه اورینگ‌ها و کاسه‌نمد سر میل‌لنگ خارج کنید. مجاری روغن‌کاری را از نظر عدم وجود براده بررسی کنید.
Verification: اویل‌پمپ معیوب از موتور خارج شده است.
3.جایگذاری پمپ روغن جدید و بستن قطعات تایمینگ:نصب اویل‌پمپ نو و کاسه‌نمد.
اویل‌پمپ استاندارد و نو را به همراه اورینگ‌های آب‌بندی جدید و کاسه‌نمد سر میل‌لنگ نصب کنید. پیچ‌ها را با گشتاور دقیق سفت کنید. تسمه تایم، قاب‌ها، پولی میل‌لنگ و قطعات باز شده را به دقت مونتاژ کنید.
Verification: اویل‌پمپ جدید نصب شده، تایمینگ موتور تنظیم بوده و قطعات در جای خود محکم شده‌اند.
4.ریختن روغن تازه، تعویض فیلتر و تست فشار:پر کردن روغن و تست نهایی.
روغن موتور استاندارد تازه را به میزان کافی بریزید و فیلتر روغن نو ببندید. موتور را روشن کنید، چراغ روغن باید پس از چند ثانیه خاموش شود. با دیاگ یا مانومتر از پایداری فشار روغن مطمئن شوید.
Verification: موتور بدون نشتی کار می‌کند و چراغ روغن بلافاصله پس از استارت خاموش می‌شود.
هشدار فنی بسیار مهم
پس از تعویض اویل‌پمپ یا تعمیرات اساسی موتور، پیش از استارت زدن اصلی، حتماً مدار روغن را پر کنید (یا فیوز انژکتورها را بکشید و چند ثانیه استارت بزنید) تا پمپ روغن هواگیری شود و روغن به تمام بخش‌ها برسد. کارکرد خشک اویل‌پمپ در اولین استارت می‌تواند به دنده‌های پمپ و یاتاقان‌ها آسیب جبران‌ناپذیری بزند.
