بررسی جامع سیستم ترمز دوو سیلو و ماتیز؛ از هواگیری تا عیب‌یابی بوستر و ABS

۱. مقدمه و معماری سیستم ترمز در خودروهای دوو

سیستم ترمز یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های هر خودروی ایمنی‌محور است. خودروهای دوو سیلو و ریسر در محور جلو به ترمزهای دیسکی خنک‌شونده (Ventilated Disc) و در محور عقب به ترمزهای کاسه‌ای (Drum Brake) مجهز هستند. در مدل‌های بالاتر یا برخی تیپ‌های سفارشی سیلو و ماتیز، سیستم ترمز ضدقفل (ABS) نیز اضافه شده است. با گذشت سال‌ها از کارکرد این خودروها، استهلاک قطعات هیدرولیکی، نشتی روغن ترمز، خرابی بوستر و کیفیت پایین لنت‌های موجود در بازار می‌تواند کارایی ترمز را به شدت کاهش دهد. در این مقاله به صورت کاملاً تخصصی به کالبدشکافی مشکلات و روش‌های بهینه‌سازی سیستم ترمز دوو می‌پردازیم.

۲. دلایل سفتی پدال ترمز و خرابی بوستر ترمز

بوستر ترمز (Brake Booster) قطعه‌ای است که با استفاده از خلاء ایجاد شده در منیفولد هوا (وکیوم موتور) یا پمپ وکیوم، نیروی پای راننده را چند برابر می‌کند تا ترمزگیری به نرمی و با کمترین فشار انجام شود.

الف) پارگی یا نشتی دیافراگم بوستر ترمز

• علت: بوستر ترمز دوو سیلو درون محفظه موتور و پشت سیلندر اصلی ترمز قرار دارد. داخل آن یک دیافراگم لاستیکی بزرگ قرار دارد که دو محفظه فشار را از هم جدا می‌کند. پوسیدگی یا پارگی این دیافراگم باعث نشت خلاء می‌شود.

• علائم: پدال ترمز به شدت سفت شده و برای متوقف کردن خودرو نیازمند اعمال فشار سنگین با پا هستید. همچنین هنگام فشردن ترمز، ممکن است صدای «هیس» یا مکش هوا از داخل کابین (پشت پدال) شنیده شود.

• راهکار: باز کردن مجموعه بوستر و تعویض دیافراگم داخلی یا تعویض کامل بوستر با نمونه استوک یا نو اصلی.

ب) خرابی شیر یک‌طرفه (Check Valve) و شلنگ وکیوم

شلنگ ضخیمی که منیفولد هوای موتور را به بوستر متصل می‌کند دارای یک شیر یک‌طرفه است که وظیفه دارد خلاء را درون بوستر حتی پس از خاموش شدن موتور حفظ کند. گرفتگی، برعکس بسته شدن یا خرابی این شیر یک‌طرفه باعث افت شدید راندمان بوستر می‌شود.

۳. عیب‌یابی ترمزهای کاسه‌ای عقب و کشیدن خودرو هنگام ترمزگیری

سیستم ترمز کاسه‌ای عقب دوو سیلو به دلیل ساختار مکانیکی خود نیازمند رگلاژ دوره‌ای است.

الف) رگلاژ نبودن یا گیر کردن رگلاژ اتوماتیک کاسه چرخ

در داخل کاسه ترمز عقب، یک مکانیزم اهرمی به نام رگلاژ اتوماتیک وجود دارد که با هر بار کشیدن ترمز دستی، فاصله بین لنت و کاسه را تنظیم می‌کند. جمع شدن گرد و غبار لنت و زنگ‌زدگی این مکانیزم باعث از کار افتادن آن می‌شود.

• علائم: بالا آمدن بیش از حد اهرم ترمز دستی (بیش از ۷ الی ۸ دندانه)، یا فاصله زیاد پدال ترمز تا زمان درگیر شدن ترمزها.

ب) نشت روغن از سیلندر چرخ عقب (Wheel Cylinder)

داخل هر کاسه ترمز عقب یک سیلندر هیدرولیک دوطرفه با دو پیستون کوچک قرار دارد که کاسه‌نمدهای آن بر اثر رطوبت و گرما پوسیده می‌شوند. نشت روغن ترمز از این کاسه‌نمدها روی کفشک‌های لنت باعث چرب شدن لنت شده و قدرت ترمزگیری چرخ عقب را به صفر می‌رساند که نتیجه آن کشیده شدن شدید خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری است.

۴. ریشه‌یابی لرزش فرمان و پدال ترمز هنگام ترمزگیری شدید (Brake Judder)

هنگامی که در سرعت‌های جاده‌ای (مثلاً ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت) پدال ترمز را فشار می‌دهید، اگر فرمان خودرو شروع به لرزیدن کند یا پدال ترمز زیر پا بزند، مشکل ناشی از تاب برداشتن دیسک‌های ترمز جلو است.

• علت: دیسک‌های چرخ جلو بر اثر عبور از گودال‌ها و برخورد ناگهانی آب سرد با دیسک داغ (مثلاً ورود به کارواش پس از رانندگی طولانی)، دچار تغییر شکل حرارتی و تاب‌دیدگی میکروسکوپی می‌شوند.

• راهکار: باز کردن دیسک‌های جلو و تراشکاری دقیق با دستگاه تراش روکار (برطرف کردن لنگی)، و در صورت نازک شدن دیسک‌ها کمتر از حد استاندارد (حداقل ضخامت مجاز)، تعویض کامل جفت دیسک‌های جلو به همراه لنت‌های سرامیکی یا نیمه‌متالیک باکیفیت.