صداهای عجیب و غریب از محور محرک ماشین (چهارشاخ گاردن) چیست ؟
اگر هنگام رانندگی، تعویض دنده یا دور زدن با خودروی دیفرانسیل عقب یا دو دیفرانسیل خود متوجه صداهای ناهنجار مثل تق‌تق، جیغ، زوزه یا لرزش شدید، احتمالاً مشکل از یکی از حیاتی‌ترین قطعات سیستم انتقال قدرت یعنی «چهارشاخ گاردن» (Universal Joint) است.
میل گاردن و چهارشاخ‌های آن وظیفه انتقال نیرو از گیربکس به چرخ‌ها را بر عهده دارند. خرابی این قطعه می‌تواند بسیار خطرناک باشد و در صورت بی‌توجهی، خسارت مالی سنگینی به بار بیاورد. در این مقاله تخصصی از وبلاگ، قصد داریم به بررسی علت‌های ایجاد صداهای عجیب از چهارشاخ گاردن، علائم خرابی و راه‌های پیشگیری از آن بپردازیم.
چهارشاخ گاردن (Universal Joint) چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
پیش از اینکه سراغ صداها برویم، بهتر است بدانیم این قطعه کجاست و چه کار می‌کند. میل گاردن لوله‌ای فلزی است که در خودروهای موتور جلو-دیفرانسیل عقب (مثل پژو آردی، وانت‌پیکاپ‌ها، نیسان زامیاد، آفرودها و خودروهای سنگین) استفاده می‌شود.
از آنجا که گیربکس و دیفرانسیل در یک سطح ثابت قرار ندارند و با بالا و پایین رفتن سیستم تعلیق، زاویه آن‌ها نسبت به هم تغییر می‌کند، برای اتصال آن‌ها به یک قطعه انعطاف‌پذیر نیاز است. چهارشاخ گاردن دقیقا همین وظیفه اتصال انعطاف‌پذیری و انتقال دور موتور را با وجود تغییر زاویه بر عهده دارد.
انواع صداهای عجیب چهارشاخ گاردن و معنی آن‌ها
هر صدایی که از زیر ماشین به گوش می‌رسد، زبان بی‌سنگین قطعات است که از خرابی خبر می‌دهد. در ادامه رایج‌ترین صداهای مربوط به خرابی چهارشاخ گاردن را بررسی می‌کنیم:
۱. صدای «تق‌تق» یا «کلیک‌کلیک» هنگام حرکت یا تعویض دنده
- شرح صدا: وقتی خودرو را در دنده یک (یا عقب) می‌گذارید و کلاچ را رها می‌کنید، یا هنگام تعویض دنده‌ها، صدای تقه محکمی از زیر خودرو (نزدیک صندلی‌ها یا کف ماشین) شنیده می‌شود.
- علت: این صدا شایع‌ترین نشانه خلاص شدن یا گشاد کردن (لق شدن) یاتاقان‌های سوزنی درون چهارشاخ است. با گذشت زمان و تمام شدن گریس، ساچمه‌های درون چهارشاخ دچار ساییدگی شده و خلاصی پیدا می‌کنند.
۲. صدای زوزه یا غرش مداوم
- شرح صدا: صدایی شبیه به زوزه باد یا چرخ دنده که با افزایش سرعت خودرو، بلندتر و زیرتر می‌شود.
- علت: اگرچه زوزه بیشتر مربوط به خرابی هوزینگ یا دنده‌های دیفرانسیل است، اما خرابی و تاب داشتن میل گاردن یا خشک شدن چهارشاخ‌ها نیز می‌تواند چنین فرکانسی ایجاد کند.
۳. صدای جیغ یا جیرجیر (به خصوص در سرعت‌های پایین)
- شرح صدا: صدای فلز روی فلز یا جیرجیر کردن، شبیه به صدای جیرجیرک که با حرکت آرام خودرو شنیده می‌شود.
- علت: این صدا به وضوح نشان‌دهنده خشک شدن گریس درون چهارشاخ است. حرارت بالا باعث از بین رفتن خاصیت روان‌کاری گریس شده و اصطکاک شدید بین کاس ساچمه‌ها و چهارشاخ ایجاد می‌شود.
۴. لرزش کف ماشین همراه با صدا
- شرح صدا: ارتعاش و لرزشی که معمولاً از سرعت‌های ۶۰ یا ۷۰ کیلومتر به بالا شروع شده و با گاز دادن بیشتر می‌شود.
- علت: خرابی چهارشاخ باعث عدم تعادل (بالانس نبودن) میل گاردن می‌شود. این عدم تعادل لرزش شدیدی به اتاق خودرو و حتی به دسته دنده منتقل می‌کند.
مهم‌ترین دلایل خرابی چهارشاخ گاردن چیست؟
آگاهی از دلایل خرابی به شما کمک می‌کند تا طول عمر این قطعه را افزایش دهید:
- پایان یافتن عمر مفید (فرسودگی): قطعات مکانیکی اصطکاک دارند و پس از طی مسافت مشخصی مستعمل می‌شوند.
- عدم گریس‌کاری به موقع: بسیاری از چهارشاخ‌های گاردن دارای خوراک گریس (نورل) هستند که باید در سرویس‌های دوره‌ای گریس‌کاری شوند. کمبود گریس مرگ تدریجی این قطعه است.
- بار بیش از حد (Overload): حمل بار سنگین با وانت‌ها یا فشار بیش از حد به سیستم انتقال قدرت در آفرود (بکسل کردن یا رد شدن از موانع سخت).
- خرابی لاستیک‌های تعلیق گاردن (بلبرینگ واسط): اگر بلبرینگ واسط گاردن خراب شود، گاردن از حالت تراز خارج شده و به چهارشاخ‌ها فشار جانبی وارد می‌کند.
- آسیب به گردگیرها یا نفوذ آب: اگر آب و گل‌ولای وارد محفظه چهارشاخ شود، گریس را شسته و باعث زنگ‌زدگی و گیرپاژ کردن قطعه می‌شود.
خطرات نادیده گرفتن صدای چهارشاخ گاردن
شاید بپرسید: «حالا یک کم صدا می‌دهد، چه اشکالی دارد؟» پاسخ بسیار تکان‌دهنده است! اگر چهارشاخ گاردن کاملاً قفل شود (گیرپاژ کند) یا در حال حرکت با سرعت بالا بشکند، میل گاردن از یک سمت جدا شده و مانند یک شلاق فلزی شروع به چرخش می‌کند. این اتفاق می‌تواند منجر به:
- سوراخ شدن کف اتاق خودرو و آسیب به سرنشینان.
- قفل شدن ناگهانی چرخ‌های عقب و واژگونی خودرو.
- شکستن گیربکس یا پوسته دیفرانسیل شود.
بنابراین، به هیچ عنوان نباید نسبت به صدای چهارشاخ بی‌تفاوت باشید.
روش تشخیص و تست خرابی چهارشاخ گاردن در خانه
اگر خودتان می‌خواهید پیش از مراجعه به مکانیک بررسی کنید:
- تست دستی (لقی): خودرو را در سطح صاف پارک کنید، ترمز دستی را بکشید (حتماً از خرک استفاده کنید و ماشین در دنده نباشد). به زیر خودرو بروید و میل گاردن را با دست بگیرید و محکم بالا و پایین یا بچخانید. اگر لقی محسوسی (خلاصی) احساس کردید، چهارشاخ خراب است.
- بررسی چشمی: به دنبال آثار نشتی روغن دیفرانسیل، پاشش گریس سیاه رنگ در اطراف گاردن یا زنگ‌زدگی در محل اتصال چهارشاخ باشید. وجود رد گریس روی بدنه زیرین خودرو نشانه پاره شدن کاس نمد چهارشاخ است.
راه‌حل و تعمیر چهارشاخ گاردن
خوشبختانه برای رفع این مشکل نیازی به تعویض کل میل گاردن (که قطعه‌ای گران‌قیمت است) ندارید.
- تعویض چهارشاخ: مکانیک با استفاده از پرس، چهارشاخ کهنه را خارج کرده و چهارشاخ جدید را جایگزین می‌کند.
- بالانس گاردن: پس از تعویض چهارشاخ، بسیار مهم است که میل گاردن بالانس شود تا لرزش‌های خودرو کاملاً برطرف گردد.
- توصیه مهم: همیشه از قطعات باکیفیت و اصل (OEM) استفاده کنید؛ چرا که چهارشاخ‌های تقلبی و متفرقه به دلیل جنس نامرغوب فولاد، ممکن است پس از چند هزار کیلومتر مجدداً بشکنند.
نتیجه‌گیری
شنیدن صداهای عجیب از محور محرک ماشین (چهارشاخ گاردن) زنگ خطری جدی است که نباید پشت گوش انداخته شود. با رسیدگی به موقع، گریس‌کاری و تعویض به‌موقع این قطعه ارزان‌قیمت، می‌توانید از بروز هزینه‌های سنگین‌تر و حوادث ناگوار جاده‌ای جلوگیری کنید. اگر اخیراً صدایی شبیه به تق‌تق یا زوزه از زیر ماشین خود شنیده‌اید، همین امروز به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید.