علت لرزش فرمان در سرعت‌های بالا و روش‌های عیب‌یابی و رفع آن

رانندگی با خودرو در بزرگراه‌ها و سرعت‌های بالا باید تجربه‌ای نرم، پایدار و آرامش‌بخش باشد. با این حال، یکی از آزاردهنده‌ترین مشکلاتی که بسیاری از رانندگان با آن مواجه می‌شوند، بروز لرزش یا ارتعاش در فرمان (Steering Wheel Vibration) در سرعت‌های مشخص (معمولاً بین ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت) است. این لرزش نه تنها باعث خستگی دست‌ها و سلب آسایش سرنشینان می‌شود، بلکه علامت هشداردهنده‌ای از وجود نقص در سیستم تعلیق، چرخ‌ها یا سیستم انتقال قدرت است. در این مقاله به بررسی تخصصی ریشه‌ها، دلایل و مراحل گام‌به‌گام عیب‌یابی و رفع لرزش فرمان می‌پردازیم.

در سرعت‌های پایین، نیروهای گریز از مرکز و نوسانات کوچکِ ناشی از نامتعادلی قطعات چرخان به دلیل جرم و سرعت کم خنثی می‌شوند یا توسط سیستم تعلیق جذب می‌گردند. اما با افزایش سرعت چرخش چرخ‌ها (سرعت‌های اتوبانی)، حتی چند گرم نامتعادلی یا یک لق‌زدگی کوچک در اتصالات، نیروی گریز از مرکز بزرگی ایجاد می‌کند که به صورت ارتعاش با فرکانس بالا به جعبه‌فرمان و در نهایت به دست راننده منتقل می‌شود.

اگر وزن رینگ و لاستیک در محیط دایره‌ای آن یکنواخت نباشد (به دلیل سایش نامتقارن، از دست رفتن وزنه‌های سرب بالانس، یا ضربه به رینگ)، چرخ در سرعت‌های بالا دچار عدم تعادل دینامیکی شده و فرمان می‌لرزد. این حالت معمولاً در یک بازه سرعت خاص (مثلاً دقیقاً در سرعت ۹۰ تا ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت) شدیدتر است و با عبور از آن ممکن است کمتر شود.

اگر دیسک‌های ترمز جلو به دلیل داغ شدن ناگهانی و برخورد با آب (شوک حرارتی) تاب برداشته باشند، هنگام حرکت در سرعت بالا یا هنگام گرفتن ترمز، لنت‌ها به صورت ضربه‌ای با سطح تاب‌دار دیسک درگیر شده و ارتعاشی ضربه‌ای به فرمان منتقل می‌کنند.

سیبک‌ها، قرقری فرمان، بوش‌های طبق و سیبک‌های اتصال‌دهنده وظیفه پایداری چرخ‌ها را دارند. وجود خلاصی یا گشادی در این قطعات باعث می‌شود چرخ‌ها در سرعت‌های بالا دچار لرزش آزاد (Shimmy) شوند.

گاهی خودِ لاستیک خودرو به دلیل کهنگی، عدم تنظیم باد یا عیوب ساختاری، دچار برآمدگی یا اصطلاحاً «دوپوستی» می‌شود که در سرعت بالا لرزش شدیدی ایجاد می‌کند.