نحوه ی چک کردن روغن گیربکس اتوماتیک اتومبیل های دارای سیخ گیج
گیربکس اتوماتیک یکی از حساس‌ترین و گران‌قیمت‌ترین بخش‌های خودروی شماست. درست مانند روغن موتور، روغن گیربکس (یا همان واسکازین اتوماتیک – ATF) نیز برای روان‌کاری، خنک‌کاری و انتقال قدرت در سیستم انتقال قدرت حیاتی است. کمبود یا کهنگی این روغن می‌تواند به مرور زمان به قطعات داخلی گیربکس آسیب جدی وارد کند و هزینه‌های سرسام‌آوری روی دست شما بگذارد.
اگر خودروی شما دارای سیخ گیج (Dipstick) روغن گیربکس است، خوش‌شانس هستید! این یعنی برخلاف خودروهای مدرن امروزی که بررسی روغن آن‌ها نیازمند مراجعه به تعمیرگاه است، شما می‌توانید به راحتی و در خانه وضعیت روغن گیربکس خود را بررسی کنید.
در این مقاله تخصصی، قدم‌به‌قدم به شما آموزش می‌دهیم که چگونه مانند یک مکانیک حرفه‌ای، سطح و کیفیت روغن گیربکس اتوماتیک خودروی خود را چک کنید.
چرا چک کردن روغن گیربکس اهمیت دارد؟
پیش از اینکه به سراغ مراحل کار برویم، بیایید ببینیم چرا این کار تا این حد مهم است:
- افزایش طول عمر گیربکس: روغن تمیز و به اندازه، اصطکاک قطعات را کاهش می‌دهد.
- جلوگیری از داغ شدن بیش از حد: روغن وظیفه انتقال حرارت را نیز بر عهده دارد.
- تعویض دنده‌های نرم‌تر: کمبود روغن باعث تقه زدن، تأخیر در تعویض دنده و گاز هرز خوردن خودرو می‌شود.
ابزارهای مورد نیاز
برای این کار به تجهیزات خاصی نیاز ندارید. فقط آماده کنید:
- یک دستمال تمیز، بدون پرز (یا حوله کاغذی)
- یک عدد دستکش کار (برای جلوگیری از کثیف شدن دست‌ها)
- قیف (در صورت نیاز به اضافه کردن روغن)
مراحل گام‌به‌گام بررسی روغن گیربکس اتوماتیک
بر خلاف روغن موتور که معمولاً در حالت موتور سرد بررسی می‌شود، بررسی روغن گیربکس اصول خاص خود را دارد و در بیشتر خودروها باید زمانی انجام شود که موتور گرم است و روشن قرار دارد. (حتماً به دفترچه راهنمای خودروی خود مراجعه کنید، زیرا در برخی مدل‌ها مانند برخی از محصولات هونداموتور، دستورالعمل متفاوت است).
گام اول: آماده‌سازی خودرو
- سطح صاف: خودرو را روی یک سطح کاملاً صاف و تراز پارک کنید. اگر خودرو در سراشیبی باشد، اندازه روغن روی گیج اشتباه نشان داده خواهد شد.
- گرم کردن خودرو: موتور را روشن کنید و اجازه دهید چند دقیقه درجا کار کند تا به دمای عادی برسد. سپس در حالی که پا روی ترمز است، دنده را به آرامی از تمام وضعیت‌ها (P به R، N، D و بالعکس) عبور دهید و هر کدام را چند ثانیه نگه دارید. این کار باعث می‌شود روغن در تمام مجاری و توربین گیربکس جریان پیدا کند.
- قرار دادن در حالت خلاص یا پارک: در نهایت اهرم تعویض دنده را روی حالت P (پارک) یا N (خلاص) قرار دهید (باز هم تاکید می‌کنیم دفترچه راهنما را چک کنید، برخی خودروها مانند فورد تأکید بر حالت P و برخی دیگر روی N دارند).
- موتور روشن بماند: در اکثر خودروها، ترمز دستی را بکشید و اجازه دهید موتور در حالت درجا (Idling) روشن بماند.
گام دوم: پیدا کردن سیخ گیج گیربکس
کاپوت خودرو را بالا بزنید. سیخ گیج روغن گیربکس بسیار شبیه به سیخ گیج روغن موتور است، اما با این تفاوت که:
- معمولاً در بخش پایینی محفظه موتور (نزدیک به گیربکس و دیفرانسیل) قرار دارد.
- رنگ سر آن معمولاً قرمز، زرد یا نارنجی است تا به راحتی از گیج روغن موتور تشخیص داده شود.
- روی دسته آن معمولاً علامت چرخ‌دنده یا عبارت ATF حک شده است.
گام سوم: بیرون کشیدن و تمیز کردن گیج
- ضامن گیج را فشار دهید (اگر ضامن دارد) و آن را به آرامی بیرون بکشید.
- با استفاده از دستمال بدون پرز، کل طول سیخ گیج را از پایین تا بالا کاملاً پاک کنید. این کار برای این است که روغن‌های پاشیده شده قبلی روی میله، خطا ایجاد نکنند.
- گیج را دوباره تا ته داخل محفظه خود فرو کنید تا کاملاً سر جای خود بنشیند.
گام چهارم: خواندن سطح روغن
- گیج را مجدداً بیرون بکشید و این بار به دو مورد دقت کنید: سطح روغن و کیفیت روغن.
- بررسی سطح روغن: روی سیخ گیج معمولاً دو علامت وجود دارد که با کلمات Hot / Cold یا دو نقطه مشخص شده‌اند. از آنجا که خودرو گرم است، سطح روغن باید دقیقا مابین علامت‌های مربوط به محدوده گرم (Hot) قرار داشته باشد.
- اگر سطح روغن پایین‌تر از خط MIN یا Cold/Hot است، یعنی خودرو با کمبود روغن مواجه است.
- اگر سطح روغن بالاتر از حد مجاز (MAX) است، این هم خطرناک است و می‌تواند باعث کف کردن روغن، نشت از کاسه نمدها و عملکرد نامناسب گیربکس شود.
گام پنجم: بررسی کیفیت و رنگ روغن
علاوه بر مقدار، رنگ و بوی روغن هم اطلاعات زیادی به شما می‌دهد:
- روغن سالم و باکیفیت: رنگ شفاف، قرمز روشن یا صورتی کمرنگ دارد و بوی خاصی (کمی صنعتی) می‌دهد.
- روغن کهنه: رنگ آن به قهوه‌ای تیره تغییر کرده است اما بو و غلظت قابل قبولی دارد (نیاز به تعویض در آینده نزدیک).
- روغن خراب و سوخته: رنگ بسیار تیره (مایل به سیاه) دارد و بوی تند سوختگی می‌دهد. اگر روغن خودروی شما این وضعیت را دارد، زمان تعویض کامل روغن و فیلتر گیربکس فرا رسیده است.
- وجود براده یا آب: اگر روی دستمال ذرات فلزی براق دیدید یا روغن حالت شیری‌رنگ به خود گرفته بود (ترکیب آب و روغن)، سریعاً به تعمیرگاه تخصصی مراجعه کنید.
اگر روغن گیربکس کم بود چه کنیم؟
اگر متوجه شدید سطح روغن پایین است، باید از طریق همان مجرای گیج، با استفاده از یک قیف تمیز، روغن مناسب را اضافه کنید.
- نکته بسیار مهم: حتماً از روغنی با استانداردی که سازنده خودرو تعیین کرده استفاده کنید (مثلاً Dexron III، SP-IV، CVT و غیره). ریختن روغن‌های متفرقه یا ناسگار می‌تواند گیربکس را نابود کند.
- روغن را کم‌کم اضافه کنید و دوباره با گیج سطح آن را اندازه بگیرید تا مبادا روغن بیش از حد (Overfill) بریزید.
نکات ایمنی و طلایی
- دستورالعمل کارخانه: همیشه اولویت با دفترچه راهنمای خودروی شماست. برخی خودروها (مانند مرسدس بنزهای قدیمی) نیازمند بررسی روغن در حالت خاموش هستند.
- جلوگیری از ورود آلودگی: مراقب باشید هنگام بیرون کشیدن و چک کردن گیج، گرد و غبار، پرز دستمال یا آشغال وارد لوله راهنمای گیربکس نشود، زیرا ذرات خارجی می‌توانند شیر برقی‌ها (Solenoide) را مسدود کنند.
- زمان تعویض: به طور میانگین، روغن گیربکس اتوماتیک باید هر ۶۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر تعویض شود (بسته به شرایط رانندگی، ترافیک و مدل خودرو).
نتیجه‌گیری
چک کردن روغن گیربکس اتوماتیک کار سختی نیست و تنها ۵ دقیقه از وقت شما را می‌گیرد؛ اما می‌تواند شما را از تعمیرات چند ده میلیونی نجات دهد. عادت کنید حداقل ماهی یک‌بار یا پیش از سفرهای طولانی، این کار را به همراه بررسی روغن موتور انجام دهید تا همواره از سلامت سیستم انتقال قدرت خودروی خود مطمئن باشید.