گیربکس مالتی ترونیک چیست ؟
گیربکس مالتی ترونیک چیست؟ (بررسی تخصصی مزایا، معایب و مشکلات)
اگر مالک یکی از خودروهای آئودی (Audi) باشید، احتمالاً نام گیربکس مالتی ترونیک (Multitronic) به گوشتان خورده است. این فناوری که زمانی یکی از شاهکارهای مهندسی آلمان به شمار می‌رفت، سر و صدای زیادی در صنعت خودروسازی به پا کرد. اما مالتی ترونیک دقیقا چیست، چگونه کار می‌کند و چرا امروزه نظرات متفاوتی درباره آن وجود دارد؟
در این مقاله جامع از وبلاگ، قصد داریم به کالبدشکافی این گیربکس بپردازیم و تمام نکات مثبت و منفی آن را بررسی کنیم. اگر می‌خواهید بدانید این سیستم ارزش خرید دارد یا خیر، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
گیربکس مالتی ترونیک (Multitronic) چیست؟
در یک تعریف ساده، مالتی ترونیک نام تجاری شرکت آئودی برای نسل پیشرفته‌ای از گیربکس‌های CVT (Continuously Variable Transmission) یا همان گیربکس‌های ضریب پیوسته است. این سیستم نخستین بار در سال ۲۰۰۰ معرفی شد و هدف اصلی آن، ترکیب کردن راحتی گیربکس‌های اتوماتیک سنتی با مصرف سوخت بهینه و شتاب نرم گیربکس‌های دستی بود.
بر خلاف گیربکس‌های اتوماتیک معمولی که دارای تعداد مشخصی دنده (مثلاً ۵، ۶ یا ۸ دنده) هستند، گیربکس‌های CVT و به تبع آن مالتی ترونیک، دارای بی‌نهایت ضریب دنده در یک بازه مشخص هستند. این یعنی موتور همیشه می‌تواند در ایده‌آل‌ترین دور موتور (RPM) ممکن کار کند.
تفاوت اصلی مالتی ترونیک با سایر گیربکس‌های CVT
شاید بپرسید چه چیزی مالتی ترونیک آئودی را از سایر گیربکس‌های CVT (مثل مدل‌های ژاپنی مانند نیسان یا تویوتا) متمایز می‌کند؟
استفاده از زنجیر به جای تسمه: اکثر گیربکس‌های CVT از تسمه‌های لاستیکی یا فلزی V شکل استفاده می‌کنند که محدودیت تحمل گشتاور دارند. اما آئودی در مالتی ترونیک از یک زنجیر فلزی بسیار مقاوم و پینیون‌های اختصاصی استفاده کرد که توانایی انتقال قدرت به مراتب بالاتری داشت.
شبیه‌سازی دنده‌ها (Tiptronic): برای اینکه رانندگان خودروهای اسپرت و لوکس آئودی حس و حال رانندگی با گیربکس‌های دنده‌ای را از دست ندهند، این شرکت قابلیت تعویض دنده دستی (معمولاً ۶ یا ۸ دنده مصنوعی) را از طریق اهرم دنده یا پدل شیفترهای پشت فرمان به سیستم اضافه کرد.
مزایای گیربکس مالتی ترونیک
در زمان معرفی، این گیربکس به دلیل ویژگی‌های منحصر‌به‌فردش جوایز متعددی را دریافت کرد. برخی از مهم‌ترین مزایای آن عبارتند از:
شتاب بسیار نرم و بدون تقه: از آنجا که تعویض دنده‌ای به شکل مکانیکی و سنتی انجام نمی‌شود، هیچ‌گونه ضربه یا تکانی (Shift Shock) در هنگام شتاب‌گیری احساس نمی‌کنید.
کاهش مصرف سوخت: موتور همیشه در بهینه‌ترین دور خود کار می‌کند که این امر به شدت روی کاهش مصرف سوخت در اتوبان‌ها تأثیر مثبت دارد.
عملکرد عالی در سبقت‌گیری: موتور بلافاصله به بهترین دور برای تولید حداکثر قدرت می‌رسد و نیازی به معکوس دادن‌های پی‌درپی نیست.
معایب و مشکلات رایج گیربکس مالتی ترونیک
با وجود تمام مزایا، مالتی ترونیک به مرور زمان به یکی از نقطه‌ضعف‌های خودروهای کارکرده آئودی تبدیل شد. بخش بزرگی از بدنامی این گیربکس مربوط به نسل‌های اولیه آن (اوایل دهه ۲۰۰۰) است. مهم‌ترین معایب این سیستم عبارتند از:
۱. خرابی واحد کنترل (TCU یا TCM)
کامپیوتر گیربکس (TCM) که درون خود گیربکس قرار دارد، به دلیل قرار گرفتن در معرض روغن داغ و لرزش‌ها، مستعد خرابی است. علائم خرابی آن شامل چشمک زدن چراغ‌های PRNDS در پشت آمپر، قرار گرفتن گیربکس در حالت اضطراری (Limp Mode) و عدم حرکت خودرو است.
۲. استهلاک زنجیر و پولی‌ها (Pulleys & Chain)
اگر روغن گیربکس به موقع تعویض نشود، براده‌های آهن به درون سیستم راه پیدا کرده و روی سطح پولی‌ها خط‌وخش ایجاد می‌کنند. این امر باعث بکس باد کردن زنجیر و لرزش شدید خودرو هنگام حرکت اولیه می‌شود.
۳. عدم تحمل گشتاورهای بسیار بالا
اگرچه زنجیر مالتی ترونیک بسیار قوی است، اما برای موتورهای بسیار حجیم یا خودروهای با سیستم دو دیفرانسیل سنگین (Quattro) گزینه ایده‌آلی نبود. به همین دلیل آئودی در بسیاری از مدل‌های کواترو از گیربکس‌های تیپ‌ترونیک (سیاره‌ای) استفاده کرد و نهایتاً در اواسط دهه ۲۰۱۰ تولید مالتی ترونیک را متوقف و گیربکس‌های دوکلاچه (S-Tronic) را جایگزین آن نمود.
نکات طلایی برای نگهداری از گیربکس مالتی ترونیک
اگر خودرویی با گیربکس مالتی ترونیک دارید، با رعایت نکات زیر می‌توانید طول عمر آن را به شدت افزایش دهید:
تعویض روغن به موقع: روغن این گیربکس‌ها بسیار حیاتی است. پیشنهاد می‌شود هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر حتماً روغن و فیلتر گیربکس با نمونه اورجینال تعویض شود.
عدم بکس کردن خودروهای دیگر: این کار فشار فوق‌العاده‌ای به زنجیر و پولی‌های CVT وارد می‌کند.
پرهیز از لانچ کنترل و شتاب‌گیری ناگهانی: مالتی ترونیک برای رانندگی‌های خشن و مسابقه‌ای طراحی نشده است؛ رفتارهای پرخاشگرانه عمر آن را کوتاه می‌کند.
توقف کامل قبل از تغییر وضعیت دنده: هرگز پیش از اینکه خودرو کاملاً متوقف شود، دنده را از D به R یا برعکس تغییر ندهید.
نتیجه‌گیری: آیا خرید خودرو با گیربکس مالتی ترونیک منطقی است؟
گیربکس مالتی ترونیک بدون شک یک شاهکار مهندسی نرم و کم‌مصرف بود که لذت رانندگی روانی را به ارمغان آورد. با این حال، به دلیل حساسیت بالا، هزینه‌های سرسام‌آور تعمیرات در صورت خرابی، و عدم دسترسی به مکانیک‌های متخصص در همه مناطق، خرید خودروهای کارکرده با این گیربکس (به ویژه مدل‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸) ریسک بالایی دارد.
اگر قصد خرید یک آئودی کارکرده با این گیربکس را دارید، حتماً پیش از معامله، خودرو را نزد یک متخصص گیربکس‌های اروپایی ببرید تا سلامت TCU، پولی‌ها و زنجیر را به طور کامل بررسی کند.
نظر شما چیست؟ آیا تجربه رانندگی با گیربکس‌های CVT یا مالتی ترونیک را داشته‌اید؟ تجربیات خود را در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید!