اثرات گاز سی ان جی (CNG) بر روی موتور خودرو چیست ؟
استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) به عنوان سوخت در خودروها (که در ایران بسیار رایج است)، مزایا و معایب ساختاری مهمی بر روی اجزای داخلی موتور و عملکرد کلی خودرو دارد. به دلیل تفاوت‌های فاحش ساختاری بین بنزین و گاز CNG (مانند عدد اکتان بالاتر گاز در برابر خشک بودن و دمای احتراق بالاتر آن)، استفاده از این سوخت تأثیرات زیر را بر موتور می‌گذارد:
۱. اثرات منفی و آسیب‌های رایج CNG بر موتور
الف) فرسایش و خوردگی زودهنگام سوپاپ‌ها و سیت سوپاپ (شایع‌ترین آسیب)
-
دلیل: بنزین دارای خاصیت روان‌کنندگی ملایمی است که هنگام پاشش روی سوپاپ‌ها عمل می‌کند؛ اما CNG یک گاز خشک است. علاوه بر این، دمای احتراق گاز CNG بالاتر از بنزین است.
-
نتیجه: این خشکی و حرارت بالا باعث داغ شدن بیش از حد سوپاپ‌ها و سیت سوپاپ (نشیمنگاه سوپاپ) شده و به مرور زمان باعث گوده شدن سیت سوپاپ، اصطلاحاً «سوختن سوپاپ‌ها» و از دست رفتن کمپرس موتور می‌شود (نیاز به تعمیر اساسی سرسیلندر). در موتورهای فاقد سرسیلندر تقویت‌شده (مقاوم در برابر حرارت گاز)، این مشکل زودتر رخ می‌دهد.
ب) کاهش توان و کشش موتور (Loss of Power)
-
دلیل: وقتی گاز CNG جایگزین بنزین می‌شود، فضای ورودی سیلندر که باید با هوا و سوخت پر شود، با حجم زیادی از گاز اشغال می‌شود و اکسیژن کمتری به موتور می‌رسد.
-
نتیجه: خودرو روی گاز معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افت توان و شش‌بندی (به‌ویژه در سربالایی‌ها و هنگام روشن بودن کولر) دارد. (البته در خودروهایی که سیستم گازسوز آن‌ها به صورت کارخانه‌ای و با ایسیو اختصاصی طراحی شده، این افت توان کمتر حس می‌شود).
ج) فشار حرارتی بالا روی واشر سرسیلندر و پیستون‌ها
-
دلیل: سرعت احتراق گاز CNG کندتر اما دمای نهایی آن بالاتر از بنزین است. این حرارت ماندگار در محفظه احتراق بار حرارتی سنگینی به پیستون‌ها، شمع‌ها و واشر سرسیلندر وارد می‌کند.
-
نتیجه: احتمال سوختن واشر سرسیلندر در خودروهای گازسوز (به‌ویژه در ترافیک‌های سنگین یا تابستان) بالاتر از حالت بنزینی است.
د) فشار روی سیستم جرقه‌زنی (شمع و کوئل)
-
دلیل: گاز CNG برای شعله‌ور شدن به جرقه قوی‌تری نیاز دارد.
-
نتیجه: شمع‌ها در خودروهای گازسوز بسیار زودتر دچار فرسایش الکترود می‌شوند و اگر از شمع‌های استاندارد یا کیفیت پایین استفاده شود، موتور دچار ریپ زدن (Misfire) خواهد شد.
۲. مزایای مثبت CNG برای موتور (چرا از گاز استفاده می‌شود؟)
در کنار معایب یاد شده، استفاده از گاز CNG مزایای مشخصی هم برای موتور دارد:
-
عدد اکتان فوق‌العاده بالا (حدود ۱۱۰ تا ۱۳۰): اکتان بالای گاز باعث می‌شود پدیده مخرب «ناک» (Knock یا همان احتراق زودرس و ضربه به پیستون) به شدت کاهش یابد. از این نظر، از نظر ضربه به شاتون‌ها، گاز برای موتور روان‌تر عمل می‌کند.
-
عدم شستشوی دیواره سیلندر: بنزین در استارت‌های سرد می‌تواند روغن روی دیواره سیلندر را بشوید و باعث سایش بوش سیلندر شود، اما گاز این مشکل را ایجاد نمی‌کند.
-
تمیز ماندن روغن موتور و محفظه احتراق: به دلیل سوختن پاک‌تر گاز، روغن موتور دیرتر سیاه می‌شود و رسوب کربن و دوده روی پیستون‌ها و انژکتورها بسیار کمتر است.
💡 راهکارهای اصولی برای کاهش آسیب‌های CNG به موتور
اگر از خودروی گازسوز استفاده می‌کنید، با رعایت موارد زیر می‌توانید طول عمر موتور را به شدت افزایش دهید:
-
تنظیم دقیق فیلر سوپاپ‌ها (فیلتر فابریک): در خودروهای گازسوز باید فیلتر سوپاپ‌ها با دقت بیشتری بررسی و تنظیم شود.
-
استفاده از شمع‌های مخصوص گاز یا ایریدیوم: شمع‌هایی با کیفیت بالا و گپ (فیلر) تنظیم‌شده استفاده کنید.
-
پرهیز از تخت گاز رفتن روی گاز: در سربالایی‌ها یا دور موتورهای بالا (بالای ۴۰۰۰ دور بر دقیقه)، ترجیحاً از بنزین استفاده کنید.
-
استارت با بنزین: همیشه اجازه دهید خودرو با بنزین روشن شود و گرم شود، سپس روی گاز بروید (و در پایان مسیر هم چند دقیقه قبل از خاموش کردن، ماشین را روی بنزین بیاورید).
-
استفاده از سیستم روان‌کننده سوپاپ (Valve Saver): در برخی خودروها از قطعات قطره‌چکان روغن سوپاپ برای جبران خشکی گاز استفاده می‌شود.