اویل پمپ چیست وچه ایراداتی پیدا می کند؟
اویل پمپ چیست و چه ایراداتی پیدا می‌کند؟ (راهنمای جامع علائم خرابی و نگهداری)
اگر قلب تپنده خودروی شما «موتور» باشد، بدون شک «اویل پمپ» (Oil Pump) یا همان پمپ روغن، حکم سیستم گردش خون آن را دارد. تصور اینکه در بدن انسان خون به درستی پمپاژ نشود چه فاجعه‌ای به بار می‌آورد، دقیقا برای موتور خودروی بدون اویل پمپ نیز صادق است.
در این مقاله جامع از سری مقالات آموزش فنی خودرو، قصد داریم به زبان ساده اما تخصصی بررسی کنیم که اویل پمپ چیست، چه وظیفه‌ای دارد، چرا خراب می‌شود و مهم‌ترین علائم خرابی آن کدامند. با ما همراه باشید.
اویل پمپ (پمپ روغن) چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
اویل پمپ قطعه‌ای مکانیکی است که وظیفه دارد روغن را از کارتر (مخزن روغن در پایین موتور) مکش کرده و با فشار معین به سمت قطعات متحرک و نیازمند روانکاری در موتور (مانند یاتاقان‌ها، میل‌لنگ، شاتون‌ها، سوپاپ‌ها و میل‌سوپاپ) پمپاژ کند.
روغن کاری موتور تنها برای کاهش اصطکاک نیست؛ بلکه وظایف حیاتی دیگری نیز بر عهده دارد:
کاهش اصطکاک و سایش: جلوگیری از برخورد فلز با فلز قطعات.
خنک‌کاری موتور: روغن تا حد زیادی گرمای ناشی از احتراق و اصطکاک را جذب و دفع می‌کند.
پاکسازی: معلق نگه داشتن براده‌ها و دوده ناشی از احتراق و هدایت آن‌ها به سمت فیلتر روغن.
ضربه‌گیری: ایجاد یک لایه محافظ روغن بین قطعات برای جذب ضربات مکانیکی.
اویل پمپ چگونه کار می‌کند؟
اویل پمپ معمولاً به طور مستقیم یا غیرمستقیم از میل‌لنگ یا میل‌سوپاپ نیرو می‌گیرد. با روشن شدن موتور، پمپ به گردش درآمده و روغن را با فشار به مدار روغن‌کاری می‌فرستد. فشار روغن در خودرو بسیار حیاتی است؛ به همین دلیل در مسیر خروجی اویل پمپ، قطعه‌ای به نام سوپاپ اطمینان (Relief Valve) قرار دارد. اگر فشار روغن بیش از حد بالا برود (مثلاً در دورهای بالای موتور)، این سوپاپ باز می‌شود تا مقداری از روغن به کارتر بازگردد و به کاسه‌نمدها و واشرها آسیب نرسد.
مهم‌ترین ایرادات و خرابی‌های اویل پمپ
با اینکه اویل پمپ قطعه‌ای نسبتاً مقاوم است، اما بنا به دلایلی ممکن است دچار نقص فنی شود. خرابی این قطعه معمولاً فاجعه‌بار است و اگر به موقع رسیدگی نشود، می‌تواند به قفل شدن موتور (سوزاندن موتور) منجر شود.
در ادامه شایع‌ترین ایرادات اویل پمپ را بررسی می‌کنیم:
۱. افت فشار روغن (شایع‌ترین خرابی)
افت فشار روغن به این معناست که پمپ دیگر توانایی ارسال روغن با فشار لازم به قطعات بالایی موتور را ندارد.
علت: کثیفی توری اویل پمپ، هرز شدن دنده‌های داخلی پمپ، یا خلاص شدن فنر سوپاپ اطمینان.
۲. ساییدگی و خرابی دنده‌ها یا روتور پمپ
با گذشت زمان و کارکرد زیاد موتور، قطعات متحرک درون اویل پمپ (دنده‌ها در پمپ‌های دنده‌ای یا روتور در پمپ‌های روتوری) دچار سایش می‌شوند. با ایجاد فاصله (لقی) بین دنده‌ها، راندمان پمپاژ به شدت کاهش می‌یابد.
۳. گیر کردن سوپاپ اطمینان (رلیف والو)
اگر به دلیل استفاده از روغن بی‌کیفیت یا تعویض دیرهنگام آن، رسوبات و لجن در موتور جمع شود، ممکن است سوپاپ اطمینان در حالت باز گیر کند. در این صورت روغن مستقیماً به کارتر برمی‌گردد و فشار روغن افت می‌کند. برعکس، اگر سوپاپ در حالت بسته گیر کند، فشار بیش از حد روغن باعث ترکیدن فیلتر روغن یا نشتی از واشرها می‌شود.
۴. شکستگی یا ترک خوردگی بدنه اویل پمپ
این اتفاق معمولاً نادر است اما ممکن است بر اثر ورود یک جسم سخت به داخل پمپ، حرارت بیش از حد موتور (داغ کردن شدید) یا نقص در نصب رخ دهد.
علائم خرابی اویل پمپ چیست؟
تشخیص زودهنگام خرابی اویل پمپ می‌تواند شما را از پرداخت هزینه‌های سنگین تعمیر موتور نجات دهد. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
۱. روشن شدن چراغ روغن (Achtung!)
بارزترین و خطرناک‌ترین علامت، روشن شدن چراغ روغن در پشت آمپر است. اگر این چراغ در حالت دور آرام (آیدل) یا حین رانندگی روشن شد، باید بلافاصله خودرو را متوقف و موتور را خاموش کنید. روشن ماندن این چراغ یعنی فشار روغن صفر است یا به شدت افت کرده است.
۲. صدای غیرطبیعی موتور (تیک‌تیک سوپاپ‌ها یا یاتاقان زدن)
وقتی روغن به اندازه کافی به قسمت‌های بالایی موتور (مثل سرسیلندر و تایپیت‌ها) نرسد، صدای خشک کار کردن قطعات (صدای تیک‌تیک یا چکش‌کاری) به گوش می‌رسد. اگر مشکل جدی‌تر شود و روغن به میل‌لنگ نرسد، صدای یاتاقان‌ها (صدای تق‌تق عمیق از درون موتور) شنیده خواهد شد.
۳. افزایش دمای موتور (داغ کردن بیش از حد)
همانطور که اشاره شد، روغن نقش مهمی در خنک‌کاری موتور دارد. خرابی اویل پمپ باعث مختل شدن این چرخه شده و آمپر آب به سرعت بالا می‌رود.
۴. کاهش راندمان و تنبلی موتور
اصطکاک زیاد قطعات به دلیل عدم روغن‌کاری مناسب، مقاومت مکانیکی موتور را افزایش داده و در نتیجه خودرو کشش لازم را نخواهد داشت.
دلایل اصلی خرابی زودهنگام اویل پمپ
استفاده از روغن موتور نامرغوب یا تقلبی: روغن بی‌کیفیت خاصیت روانکاری خود را زود از دست داده و لجن ایجاد می‌کند.
دیر عوض کردن روغن و فیلتر روغن: تجمع براده‌های فلزی و دوده، مجاری اویل پمپ و توری آن را مسدود می‌کند.
رانندگی با دور موتور بسیار بالا در موتور سرد: قبل از گرم شدن روغن، ویسکوزیته آن بالاست و پمپ برای پمپاژ آن تحت فشار زیادی قرار می‌گیرد.
وجود اجسام خارجی در کارتر: ذرات فلزی ناشی از سایش قطعات داخلی موتور اگر وارد پمپ شوند، دنده‌ها را خرد می‌کنند.
راه‌های پیشگیری و نگهداری
برای اینکه اویل پمپ خودروی شما عمر طولانی داشته باشد، نکات زیر را رعایت کنید:
تعویض به‌موقع روغن و فیلتر: همیشه از روغن استاندارد و توصیه شده توسط کارخانه سازنده استفاده کنید و تعویض آن را به تعویق نیاندازید.
استفاده از فیلتر روغن باکیفیت: فیلترهای بی‌کیفیت ممکن است مسدود شده یا براده‌ها را عبور دهند.
بررسی فشار روغن: در سرویس‌های دورهای، از مکانیک بخواهید با دستگاه مانومتر، فشار روغن موتور را تست کند.
نتیجه‌گیری
اویل پمپ شاید قطعه‌ای پنهان در درون موتور باشد، اما سلامت کل خودرو به آن وابسته است. توجه به زمان تعویض روغن، استفاده از روغن باکیفیت و واکنش سریع به روشن شدن چراغ روغن، ساده‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از خرابی اویل پمپ و هزینه‌های سرسام‌آور تعمیر موتور است. اگر نشانه‌ای از افت فشار روغن در خودروی خود مشاهده کردید، حتماً در کوتاه‌ترین زمان ممکن به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید.
سوالی در این زمینه دارید؟ نظرات و تجربیات خود را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند.