یکی از معضلات اعصاب‌خردکن برای رانندگان، عدم تقارن یا کج ماندن غربیلک فرمان هنگام حرکت خودرو در مسیر مستقیم است. در این حالت، خودرو به صورت مستقیم حرکت می‌کند اما فرمان به سمت چپ یا راست زاویه دارد. این مشکل علاوه بر ضربه زدن به ارگونومی رانندگی و خستگی دست راننده، نشان‌دهنده ایرادی ساختاری در سیستم تعلیق، جلوبندی، ساییدگی لاستیک‌ها یا تنظیمات زوایای چرخ است. در این مقاله تخصصی، به بررسی دلایل کج شدن فرمان در خودروهای داخلی مانند پژو ۲۰۶، سمند، تندر ۹۰، پژو پارس و پراید و روش‌های رفع آن می‌پردازیم.

۱. بهم خوردن تنظیم زوایای چرخ‌ها (میزان فرمان)

اصلی‌ترین و رایج‌ترین علت کج ماندن غربیلک فرمان، عدم تنظیم زوایای چرخ‌های جلو (Toe-in و Toe-out) است.

نحوه تاثیرگذاری:

در سیستم فرمان شانه ای (Rack and Pinion) که در خودروهای ایرانی به کار رفته، نیرو از طریق جعبه‌فرمان به سیبک‌های فرمان و سپس به چرخ‌ها منتقل می‌شود. اگر هنگام تنظیم میزان فرمان، رزوه سیبک چپ و راست به یک اندازه تنظیم نشوند، برای مستقیم نگه داشتن چرخ‌ها، غربیلک فرمان مجبور است در زاویه‌ای انحرافی قرار گیرد.

۲. ضربه شدید به جلوبندی و سیستم تعلیق

خیابان‌های پر از چاله، عبور با سرعت بالا از سرعت‌گیرها یا برخورد لاستیک با جدول، واردکننده ضربات شدیدی به جلوبندی هستند.

قطعات آسیب‌پذیر:

• کج شدن میل تعادل (استبیلایزر): در پراید و ۲۰۶ فشار شدید باعث کج شدن این میله می‌شود.

• خم شدن طبق یا سیبک طبق: در سمند و پژو پارس، ضربه به چرخ باعث تغییر زاویه طبق شده و مرکزیت فرمان را بهم می‌زند.

• تاب برداشتن سگ‌دست یا شغال‌دست: کج شدن این قطعات چدنی زاویه کمبر (Camber) را تغییر داده و فرمان را منحرف می‌کند.

۳. باز و بست غیراصولی غربیلک فرمان یا قطعات جلوبندی

گاهی اوقات کج بودن فرمان ناشی از خطای انسانی تعمیرکاران است:

• تغییر جایگاه هزارخاری: اگر برای تعویض نوار ایربگ، دسته راهنما یا تعمیر ستون فرمان، غربیلک باز شود و هنگام بستن دقیقاً روی علامت سنتر (مرکز) هزارخاری قرار نگیرد، فرمان کج خواهد ماند.

• تعویض جعبه‌فرمان یا قرقری: پس از تعویض قرقری (مفصلی) یا سیبک فرمان، اگر خودرو مستقیماً روی دستگاه میزان فرمان دیجیتال قرار نگیرد، مرکزیت فرمان از دست می‌رود.

۴. نامتوازن بودن فشار باد و ساییدگی نابرابر لاستیک‌ها

مشکلات مربوط به تایرها مستقیماً روی عملکرد فرمان تأثیر می‌گذارند:

• تفاوت فشار باد: اگر باد چرخ سمت راست کمتر از سمت چپ باشد، خودرو به سمت راست کشیده می‌شود و راننده ناچار است برای مستقیم راندن، فرمان را کمی به سمت چپ نگه دارد.

• ساییدگی پله‌ای یا یک‌طرفه لاستیک: تایر خراب باعث ایجاد نیروی انحرافی به یک سمت می‌شود.

راهکارهای رفع مشکل کج بودن فرمان در خودروهای مختلف

خودرو	نقطه ضعف رایج در انحراف فرمان	راهکار اصلی
پژو ۲۰۶	حساسیت بالای اکسل جلو و بوش‌های طبق	تعویض بوش طبق و میزان فرمان computerized
سمند و پارس	ضعیف شدن سیبک فرمان و بوش‌های لولایی	بازدید جلوبندی کامل و تنظیم رزوه‌های سیبک
ال۹۰ (تندر ۹۰)	خرابی مفصلی (قرقری) جعبه فرمان	تعویض قرقری فرمان و چک کردن بوش‌های زیر گهواره‌ای
پراید	ضعف شدید در لاستیک‌های چاکدار و میل تعادل	تعویض لاستیک گویی و میزان فرمان دستی یا لیزری

مراحل استاندارد صاف کردن غربیلک فرمان

۱. بررسی باد و سلامت لاستیک‌ها: ابتدا باد هر چهار چرخ را روی میزان استاندارد (معمولاً ۳۰ تا ۳۲ PSI) تنظیم کنید. ۲. بازدید قطعات جلوبندی: قبل از میزان فرمان، مکانیک باید لقی سیبک‌ها، بوش طبق‌ها و بلبرینگ چرخ را چک کند؛ زیرا میزان فرمان روی جلوبندی خراب بی‌فایده است. ۳. تنظیم از طریق سیبک‌های فرمان (روش درست): خودرو روی دستگاه میزان فرمان ۴ کاناله لیزری قرار می‌گیرد. تعمیرکار غربیلک را کاملاً صاف کرده و با قفل فرمان تثبیت می‌کند. سپس با شل و سفت کردن متوازن رزوه‌های سیبک چپ و راست، چرخ‌ها را صاف می‌کند. ۴. جابه‌جایی غربیلک روی هزارخاری (روش مقطعی): تنها زمانی که جلوبندی سالم و زوایای چرخ درست است اما فرمان چند دندانه کج بسته‌شده، می‌توانید قاب ایربگ را باز کرده، مهره وسط فرمان را شل کرده و غربیلک را یک یا دو دندانه جابه‌جا کنید.

نتیجه‌گیری

بی‌توجهی به کج بودن فرمان باعث لاستیک‌سایی شدید، افزایش استهلاک قطعات جلوبندی و خستگی راننده می‌شود. رفع این ایراد نیازمند یک بررسی ساده در جلوبندی‌سازی و تنظیم دقیق rungs سیبک فرمان است.