دلایل داغ کردن موتور و سرخ شدن برخی قطعات چیست ؟
داغ کردن موتور (جوش آوردن) و به‌ویژه سرخ شدن و گداخته شدن برخی قطعات (مانند منیفولد دود، توربوشارژر یا کاتالیزور) از نشانه‌های بحرانی است که هشدار می‌دهد موتور خودرو تحت تنش حرارتی فوق‌العاده شدیدی قرار دارد.
برای درک بهتر، این پدیده را به دو بخش «دلایل داغ کردن کلی موتور» و «دلایل خاص سرخ شدن قطعات» تقسیم می‌کنیم:
۱. مهم‌ترین دلایل داغ کردن کلی موتور (سیستم خنک‌کننده)
اگر آمپر آب مدام بالا می‌آید یا ماشین جوش می‌آورد، ریشه مشکل معمولاً در یکی از موارد زیر است:
-
خرابی ترموستات: اگر ترموستات در حالت «بسته» قفل شود، مسیر گردش آب موتور به سمت رادیاتور بسته می‌ماند و موتور در عرض چند دقیقه به‌شدت داغ می‌کند.
-
نشتی یا کمبود مایع خنک‌کننده: سوراخ بودن رادیاتور، پارگی شلنگ‌ها، یا نشتی از واترپمپ باعث افت سطح ضدیخ و شکل‌گیری قفل هوایی می‌شود.
-
خرابی فن خنک‌کننده یا رله آن: اگر فن رادیاتور در دور تند کار نکند، فیوز آن بسوزد، یا فشنگی آب اطلاعات غلط بدهد، رادیاتور در ترافیک یا دور آرام خنک نمی‌شود.
-
ضعف یا بریدن پره‌های واترپمپ: اگر پره‌های پمپ آب به مرور زمان خورده شوند، دبی گردش آب کاهش یافته و انتقال حرارت مختل می‌شود.
-
گرفتگی رادیاتور: رسوبات و جرم داخل رادیاتور یا مسدود شدن پره‌های بیرونی آن با گل‌ولای و حشرات، مانع تبادل حرارت می‌شود.
-
سوختن واشر سرسیلندر: نشت گازهای احتراق به داخل سیستم آب، فشار مدار را بالا برده و آب را پس می‌زند که به داغ شدن مداوم منجر می‌شود.
۲. دلایل «سرخ شدن» و گداخته شدن قطعات (منیفولد و کاتالیزور)
سرخ شدن قطعاتی مانند منیفولد خروجی دود (Exhaust Manifold)، توربو یا بدنه کاتالیزور به رنگ قرمز آتشین، معمولاً ناشی از بالا رفتن فوق‌العاده زیاد دمای گازهای خروجی (EGT) است. این پدیده نشان می‌دهد که احتراق به جای اینکه داخل سیلندر تمام شود، در مسیر خروج گازها رخ می‌دهد:
-
تأخیر در زمان‌بندی جرقه (Retarded Ignition Timing): اگر تایمینگ موتور تنظیم نباشد و شمع‌ها خیلی دیر جرقه بزنند، سوخت درون سیلندر به طور کامل نمی‌سوزد. در این حالت، سوخت در حال اشتعال وارد منیفولد دود شده و آنجا منفجر می‌شود که منیفولد را به شدت سرخ و گداخته می‌کند.
-
احتراق ناقص (Misfire): اگر یک یا چند سیلندر احتراق نداشته باشند (به دلیل خرابی شمع، وایر یا کوئل)، بنزین نسوخته به همراه اکسیژن وارد لوله اگزوز و کاتالیزور می‌شود. این بنزین به محض رسیدن به کاتالیزورِ داغ، آتش گرفته و باعث ذوب شدن و سرخ شدن شدید کاتالیزور و منیفولد می‌شود.
-
گرفتگی کاتالیزور یا سیستم اگزوز: اگر کاتالیزور مسدود شده باشد، گازهای داغ موتور نمی‌توانند به راحتی خارج شوند. این فشار معکوس (Backpressure) گازها را درون منیفولد حبس کرده و دمای آن را تا حد سرخ شدن بالا می‌برد.
-
مخلوط سوخت و هوای خیلی رقیق (Lean Mixture): اگر نسبت بنزین به هوا کم باشد (هوای زیاد و بنزین کم)، فرآیند احتراق بسیار کندتر و با دمای بالاتر انجام می‌شود. این احتراق دیررس، منیفولد دود و سوپاپ‌ها را تا حد سرخ شدن داغ می‌کند.
-
فشار بیش از حد روی خودرو (تخت‌گاز طولانی): رانندگی مداوم در دور موتورهای بسیار بالا (به‌ویژه در خودروهای توربوشارژ) بدون استراحت، دمای توربو و منیفولد را به طور طبیعی تا مرز سرخ شدن بالا می‌برد که در صورت وجود ضعف در سیستم روغن‌کاری یا خنک‌کاری، فاجعه‌بار خواهد بود.