ضدیخ چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
ضدیخ (Antifreeze) که نام علمی‌تر آن مایع خنک‌کننده موتور (Coolant) است، یک ترکیب شیمیایی حیاتی برای موتور خودرو به شمار می‌رود. برخلاف تصور عموم، ضدیخ تنها برای فصل سرما نیست، بلکه یک مایع چهارفصل است که موتور خودرو را هم در برابر یخ‌زدگی در زمستان و هم در برابر جوش‌آوردن در تابستان محافظت می‌کند.
در ادامه با ماهیت ضدیخ و نحوه استفاده صحیح از آن آشنا می‌شوید:
۱. ضدیخ چیست و چه وظایفی دارد؟
مایع اصلی ضدیخ ماده‌ای به نام اتیلن گلیکول (Ethylene Glycol) یا پروپیلن گلیکول است که با آب مقطر مخلوط می‌شود. وظایف اصلی آن عبارتند از:
-
جلوگیری از یخ‌زدگی آب در موتور طی روزهای سرد زمستان (انبساط آب در اثر یخ‌زدگی می‌تواند بلوک سیلندر را ترک بدهد).
-
بالابردن نقطه جوش آب در تابستان (نقطه جوش مخلوط استاندارد آب و ضدیخ بالاتر از ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد است و مانع جوش آوردن موتور می‌شود).
-
ضد زنگ و ضد خوردگی: قطعات فلزی موتور، رادیاتور و واترپمپ در معرض زنگ‌زدگی هستند؛ افزودنی‌های ضدیخ لایه‌ای محافظ روی این قطعات ایجاد می‌کنند.
-
روانکاری قطعات در مسیر جریان گردش آب (مانند واترپمپ).
۲. نسبت ترکیب ضدیخ و آب (نکته بسیار مهم)
هرگز نباید ضدیخ خالص را به تنهایی درون رادیاتور بریزید، چون ضدیخ خالص نقطه انخماض (یخ‌زدگی) بالاتری نسبت به مخلوط آن دارد و ضریب انتقال حرارت آن ضعیف است.
-
نسبت استاندارد (۵۰/۵۰): بهترین ترکیب، مخلوط ۵۰ درصد ضدیخ و ۵۰ درصد آب مقطر است. این ترکیب معمولاً نقطه جوش را تا حدود ۱۰۸ الی ۱۱۰ درجه بالا می‌برد و نقطه انجماد را تا حدود منفی ۳۷ درجه سانتی‌گراد کاهش می‌دهد.
-
نکته کلیدی: حتماً از آب مقطر یا آب تسویه‌شده (بدون املاح و سختی) استفاده کنید. استفاده از آب شهری (شیر) باعث رسوب‌گذاری شدید در رادیاتور و مسدود شدن مجاری موتور می‌شود.
۳. نحوه تعویض و استفاده از ضدیخ (گام‌به‌گام)
اگر زمان تعویض مایع خنک‌کننده فرا رسیده است (معمولاً هر ۱ تا ۲ سال یک‌بار)، مراحل زیر را دنبال کنید:
گام اول: تخلیه مایع کهنه
-
حتماً اجازه دهید موتور کاملاً خنک شود تا از سوختگی ناشی از پاشش آب داغ جلوگیری کنید.
-
خودرو را روی سطحی صاف قرار دهید، کاپوت را بالا بزنید و درب رادیاتور (یا درب منبع انبساط در برخی خودروها) را باز کنید.
-
پیچ تخلیه پایین رادیاتور را باز کنید یا شلنگ پایینی رادیاتور را جدا کنید تا مایع کهنه و کثیف کاملاً خارج شود (مایع قدیمی را در ظرفی جمع‌آوری کنید چون سمی است و نباید در طبیعت رها شود).
گام دوم: شستشوی مدار (در صورت نیاز)
-
اگر مایع خروجی خیلی کثیف یا زنگ‌زده است، می‌توانید قبل از ریختن ضدیخ جدید، یک بار آب مقطر درون سیستم بریزید، موتور را چند دقیقه روشن کنید تا گردش کند و سپس آن را خالی کنید تا رسوبات پاک شوند.
گام سوم: تهیه و ریختن مخلوط جدید
-
پیش از ریختن، ضدیخ و آب مقطر را به نسبت مساوی (یا بر اساس دستورالعمل روی قوطی ضدیخ) در ظرفی جداگانه به خوبی با هم مخلوط کنید.
-
محلول آماده‌شده را به آرامی از طریق دهانه رادیاتور یا منبع انبساط به درون سیستم بریزید تا پر شود.
گام چهارم: هواگیری سیستم (بسیار مهم)
-
برای اینکه هوای محبوس شده در موتور خارج شود، درب رادیاتور را باز بگذارید، موتور را روشن کنید و اجازه دهید چند دقیقه کار کند و گرم شود (تا ترموستات باز شود).
-
پیچ‌های هواگیری (که روی لوله‌های آب یا ترموستات خودروهایی مثل پژو و سمند قرار دارند) را به آرامی باز کنید تا حباب‌های هوا خارج شوند و مایع روان بیرون بیاید، سپس پیچ‌ها را محکم ببندید.
-
سطح مایع داخل رادیاتور را چک کنید؛ با خارج شدن هوا، سطح مایع افت می‌کند که باید آن را تکمیل کنید. در نهایت درب رادیاتور را محکم ببندید.
نکات طلایی:
-
رنگ ضدیخ: رنگ‌های مختلف ضدیخ (سبز، قرمز، آبی و…) معمولاً نشان‌دهنده نوع افزودنی‌های شیمیایی آن‌هاست. هرگز ضدیخ‌های با رنگ یا برندهای مختلف را با هم مخلوط نکنید، زیرا ممکن است واکنش شیمیایی داده و تبدیل به ماده‌ای لجن‌مانند شوند که رادیاتور را مسدود می‌کند. هنگام تعویض، کل سیستم را بشویید و از یک نوع استفاده کنید.
-
سمی بودن: اتیلن گلیکول طعمی شیرین دارد اما بسیار سمی است؛ آن را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید.
آیا قصد تعویض ضدیخ خودروی خاصی را دارید که نیاز به دانستن ظرفیت دقیق یا محل پیچ‌های هواگیری آن باشد؟