علت جوش آوردن تیوفایو
موتور TU5 را احتمالاً همه میشناسیم؛ پیشرانهای محبوب، کممصرف و پرشتاب که روی خودروهای پرفروش ایران مثل پژو 206 (تیپ ۵ و صندوقدار)، پژو پارس LX، رانا و H30 کراس قرار دارد. این موتور به دلیلاستهلاک نسبتاً پایین و راندمان خوب، طرفداران زیادی دارد؛ اما مثل هر موتور آلومینیومی دیگری، نسبت به بیتوجهی به سیستم خنککننده بسیار حساس است.
«جوش آوردن» یا همان بالا رفتن بیش از حد آمپر آب، یکی از کابوسهای رانندگان است که اگر بهموقع کنترل نشود، میتواند هزینههای سنگینی مثل سوختن واسر سرسیلندر یا حتی تراشکاری و تعویض موتور را به دنبال داشته باشد. در این مقاله طولانی و جامع، قصد داریم به بررسی علت جوش آوردن تیوفایو بپردازیم و ببینیم چه عواملی باعث این رخداد تلخ میشوند.
چرا موتور TU5 حساس است؟
پیش از اینکه به سراغ دلایل اصلی برویم، باید بدانیم که بلوک سیلندر و سرسیلندر موتور TU5 از آلیاژ آلومینیوم ساخته شدهاند. آلومینیوم رسانایی گرمایی بالایی دارد و سریعتر خنک میشود، اما در برابر حرارت بالا بسیار آسیبپذیر است. در مقایسه با موتورهای قدیمیتر مثل XU7، موتور TU5 کمتر جوش میآورد، اما اگر کارد به استخوان برسد، آسیبهای وارده به آن به مراتب جدیتر و پرهزینهتر خواهد بود.
مهمترین دلایل جوش آوردن موتور تیوفایو (TU5)
۱. خرابی یا عمل نکردن ترموستات (Thermostat)
ترموستات وظیفه دارد تا زمانی که موتور سرد است، مسیر آب به سمت رادیاتور را ببندد تا موتور زودتر به دمای کاری برسد. وقتی موتور گرم شد، ترموستات باز میشود تا آب گردش کند.
- اشکال کجاست؟ اگر ترموستات اصطلاحاً «قفل» کند و باز نشود، آب درون موتور حبس شده و حرارت بهشدت بالا میرود؛ در حالی که رادیاتور ممکن است سرد باشد. تعویض بهموقع ترموستات (معمولاً هر ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر) از این اتفاق جلوگیری میکند.
۲. خرابی فن رادیاتور و یونیت فن (دور تند و کند)
سیستم خنککننده TU5 دارای دو دور فن (کند و تند) است. دور کند معمولاً در دمای حدود ۹۱ درجه و دور تند در دمای ۹۷ درجه فعال میشود.
- اشکال کجاست؟ سوختن موتور فن، خرابی رلههای فن، خرابی فشنگی آب (مغزی آب) یا خرابی یونیت کنترل فن باعث میشود در ترافیکهای سنگین یا هوای گرم، فنها به موقع وارد مدار نشوند. در نتیجه، رادیاتور نمیتواند آب را خنک کند و خودرو جوش میآورد.
۳. نشتی ضد یخ / آب در سیستم خنککننده
کم شدن مایع خنککننده (آب و ضدیخ) یکی از رایجترین دلایل جوش آوردن است. موتور TU5 اتصالات پلاستیکی و لولههای زیادی در اطراف ترموستات و منبع انبساط دارد.
- اشکال کجاست؟ ترک خوردن لولههای آب، پوسیدگی رادیاتور، خرابی درب منبع انبساط (که باید فشار را تنظیم کند)، نشتی از واترپمپ یا حتی نشتی خفیف از رادیاتور بخاری داخل اتاق، همگی باعث کاهش سطح مایع خنککننده و در نهایت جوش آوردن ماشین میشوند.
۴. خرابی واترپمپ (Water Pump)
واترپمپ قلب تپینده سیستم خنککننده است که وظیفه به گردش درآوردن آب بین موتور و رادیاتور را دارد.
- اشکال کجاست؟ گاهی پرههای واترپمپ (مخصوصاً اگر از جنس پلاستیک بیکیفیت باشند) میشکەنند یا هرز میشوند. در این حالت تسمه تایم واترپمپ را میچرخاند، اما آب در موتور جریان پیدا نمیکند. نتیجه؟ جوش آوردن ناگهانی موتور علیرغم پر بودن آب رادیاتور.
۵. گرفتگی رادیاتور (رسوب و جرم)
استفاده از آب شهری (شیر آب) به جای ترکیب استاندارد آب مقطر و ضدیخ، به مرور زمان باعث ایجاد رسوب و زنگزدگی در رادیاتور و مجاری موتور میشود.
- اشکال کجاست؟ رسوبات مسیر عبور آب را مسدود میکنند و تبادل حرارتی به خوبی انجام نمیشود. همچنین گلודست شدن آب در اثر استفاده از ضدیخهای تقلبی میتواند رادیاتور را مسدود کند.
۶. سوختن واسر سرسیلندر (علت یا معلول؟)
گاهی اوقات سوختن واشر سرسیلندر علت جوش آوردن نیست، بلکه نتیجه جوش آوردن قبلی است. اما در مواردی هم واشر سرسیلندر از بین رفته و گازهای احتراق وارد سیستم آب میشوند.
- اشکال کجاست؟ ورود گازهای موتور به آب رادیاتور باعث ایجاد حباب در منبع انبساط، بالا زدن آب و به هم خوردن تعادل حرارتی موتور میشود.
۷. رانندگی در شرایط سخت و فشار بیش از حد
رانندگی در سربالاییها با دنده سنگین، کولر روشن در ترافیکهای فوقالعاده سنگین شهری (مخصوصاً در تابستان)، یا فشردن بیش از حد پدال گاز روی موتوری که کیفیت روغن یا آب آن پایین است، میتواند سیستم خنککننده را از کار بیندازد.
علائم هشداردهنده پیش از جوش آوردن کامل
اگر به داشبورد و ماشین خود توجه کنید، پیش از بالا آمدن آمپر تا خط قرمز، نشانههایی دریافت خواهید کرد:
- بالا رفتن غیرعادی آمپر آب (عبور از خط وسط).
- روشن شدن چراغ قرمز هشدار دما یا علامت استپ (STOP).
- کار کردن یکسره فن دور تند حتی پس از خاموش کردن خودرو.
- کم شدن قدرت موتور (اتومبیل اصطلاحاً گاز نمیخورد).
- بوی شیرین ضدیخ در داخل یا خارج کابین (نشانی از نشتی).
هنگام جوش آوردن تیوفایو چه کنیم؟ (اقدامات حیاتی)
- پاشنه آشیل را نچسبید! (ماشین را خاموش نکنید): این بزرگترین اشتباه است. اگر موتور داغ را بلافاصله خاموش کنید، آب از جریان میایستد و قطعات آلومینیومی موتور به دلیل عدم تبادل حرارت دچار «تاببرداشتن سرسیلندر» میشوند. موتور را درجا روشن نگه دارید (اگر رادیاتور سوراخ نشده و آب دارد).
- کاپوت را بالا بزنید: اجازه دهید هوای آزاد جریان پیدا کند. (اما درب رادیاتور یا منبع انبساط را به هیچ وجه باز نکنید؛ فشار آب جوش دست و صورت شما را بهشدت میسوزاند).
- بخاری را روشن کنید: بخاری خودرو در واقع یک رادیاتور کوچک است. روشن کردن فن بخاری روی دور تند کمک میکند مقداری از حرارت موتور دفع شود.
- روی رادیاتور آب بریزید: با احتیاط و به صورت پودری (نه یکباره)، روی بدنه رادیاتور آب بریزید تا خنک شود. هرگز آب سرد را مستقیماً روی بلوک موتور داغ نریزید.
- بررسی کنید: ببینید آیا فن کار میکند یا خیر؟ آیا آب در منبع وجود دارد؟ پس از اینکه دما پایین آمد، به تعمیرگاه مراجعه کنید.
راههای پیشگیری از جوش آوردن موتور TU5
- استفاده از ضدیخ مرغوب: ضدیخ نقطه جوش آب را بالا میبرد و از یخزدگی و زنگزدگی جلوگیری میکند. همیشه نسبت ۵۰-۵۰ (آب مقطر و ضدیخ) را رعایت کنید.
- بررسی دورهای سطح آب و روغن: هفتهای یکبار کاپوت را بالا بزنید و سطح مایع خنککننده را بررسی کنید.
- سرویس دورهای فن و رادیاتور: شستوشوی رادیاتور (پرتوهای بیرونی و داخل آن) سالی یکبار توصیه میشود.
- تعویض بهموقع ترموستات و واترپمپ: منتظر خرابی آنها نمانید؛ قطعات مصرفی عمر مشخصی دارند.