عیب‌یابی جامع، علت‌ها و روش‌های رفع تقه زدن یا گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک
تقه زدن، ضربه ناهنگام در زمان تعویض دنده، یا اصطلاحاً «گاز هرز خوردن» (بالا رفتن دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت خودرو) یکی از رایج‌ترین و نگران‌کننده‌ترین خرابی‌ها در خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک است. عدم توجه به این ایراد می‌تواند به خرابی کامل گیربکس و تحمیل هزینه‌های سنگین تعمیراتی منجر شود. در این مقاله به بررسی علت‌ها و روش‌های رفع این نقص فنی می‌پردازیم.
۱. نشانه‌ها و حالت‌های مختلف خرابی گیربکس اتوماتیک
-
تقه زدن شدید هنگام تعویض دنده (به‌خصوص از P به D یا از دنده ۱ به ۲): احساس ضربه یا تکان شدید در کابین خودرو هنگام تغییر وضعیت دسته دنده یا در حال حرکت.
-
گاز هرز خوردن در حین حرکت: وقتی پدال گاز را فشار می‌دهید، دور موتور بالا می‌رود اما خودرو شتاب نمی‌گیرد یا دنده به موقع سبک نمی‌شود.
-
تأخیر در درگیر شدن دنده: پس از قرار دادن دسته دنده روی حالت D یا R، خودرو با چند ثانیه تأخیر حرکت می‌کند.
-
قفل شدن در یک دنده (حالت اضطراری یا Limp Mode): گیربکس روی یک دنده (معمولاً دنده ۳) قفل می‌شود و دیگر دنده‌ها عوض نمی‌شوند.
۲. ریشه‌یابی و علت‌های اصلی خرابی گیربکس
الف) کمبود، کهنگی یا آلودگی روغن گیربکس (ATF)
روغن گیربکس وظیفه روانکاری، انتقال قدرت و خنک‌کاری را بر عهده دارد. کثیف شدن روغن یا افت سطح آن به دلیل نشتی، فشار هیدرولیکی را کاهش داده و باعث تقه زدن و لغزش صفحات کلاچ (گاز هرز) می‌شود.
ب) خرابی شیربرقی‌ها (Solenoids) یا ساعت گیربکس
ساعت گیربکس مغز هیدرولیکی آن است و شیربرقی‌ها وظیفه هدایت مسیر روغن را بر اساس فرمان کامپیوتر دارند. گرفتگی مجاری ساعت یا خرابی شیربرقی‌ها تعویض دنده‌ها را با اختلال و ضربه همراه می‌کند.
ج) خرابی سنسورهای سرعت یا دور موتور
اگر سنسورهای ورودی و خروجی گیربکس اطلاعات غلط به کامپیوتر خودرو ارسال کنند، زمان‌بندی تعویض دنده‌ها به هم ریخته و گیربکس دچار تقه یا شوک می‌شود.
د) فرسودگی صفحات کلاچ و نوارهای داخلی
در اثر کارکرد بالا، داغ شدن بیش از حد یا رانندگی پرفشار، اصطکاک صفحات کلاچ داخل گیربکس از بین رفته و اصطلاحاً صفحه می‌سوزاند که عامل اصلی گاز هرز خوردن است.
۳. مراحل دقیق عیب‌یابی و رفع مشکل
۴. نکات پیشگیرانه و نگهداری
-
روغن گیربکس اتوماتیک را هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر تعویض کنید (به تعویض به‌موقع آن بسیار اهمیت دهید).
-
هرگز پیش از توقف کامل خودرو، دنده را از حرکت رو به جلو (D) به دنده عقب (R) یا پارک (P) تغییر ندهید.
-
در ترافیک‌های سنگین یا سربالایی‌های طولانی، از حالت تیپ‌ترونیک (دستی) یا دنده سنگین استفاده کنید تا به گیربکس فشار نیاید.