معایب مایع موتور شوی و لجن گیر داخل موتور
استفاده از مایع موتور‌شوی داخلی (Engine Flush) یا مکمل‌های لجن‌گیر و رسوب‌زدای کارتل که پیش از تعویض روغن به روغن کهنه موتور اضافه می‌شوند، گاهی برای پاکسازی رسوبات و لجن‌های انباشته‌شده توصیه می‌شود. با این حال، استفاده از این مواد شیمیایی قوی در موتورهای خودرو – به‌ویژه خودروهای کارکرده یا با کارکرد بالا – با معایب و ریسک‌های جدی همراه است که کارشناسان فنی را نسبت به استفاده مکرر یا غیراصولی از آن‌ها نگران می‌کند:
۱. خطر مسدود شدن مجاری روغن و اویل‌پمپ (بزرگ‌ترین ریسک)
-
مایع موتور‌شوی با حلال‌های بسیار قوی فرموله شده است تا لجن‌ها، رسوبات چسبنده و دوده انباشته‌شده در کف کارتل و دیواره‌های موتور را به یکباره از جای خود بکند. اگر حجم این رسوبات زیاد باشد، تکه‌های جداشده به جای حل شدن کامل، به صورت ذرات معلق در آمده و در مسیر توری اویل‌پمپ (صافی روغن) تجمع می‌کنند. مسدود شدن این توری، جریان روغن‌رسانی به سرسیلندر و یاتاقان‌ها را قطع کرده و در کسری از ثانیه موجب سوزی یاتاقان، چسبیدن سوپاپ‌ها یا اصطلاحاً سوتاندن موتور می‌شود.
۲. از بین رفتن لایه محافظ روغنی و افزایش سایش قطعات
-
مواد شوینده داخل این مکمل‌ها خاصیت روان‌کنندگی ندارند؛ بلکه برعکس، تمام چربی‌ها و لایه‌های نازک روغنی که به طور طبیعی برای محافظت موقت روی قطعات فلزی قرار دارند را پاک می‌کنند. وقتی موتور با این مایع روشن است و درجا کار می‌کند، قطعات حیاتی مانند میل‌سوپاپ، بادامک‌ها و پیستون‌ها برای دقایقی با کمترین خاصیت روان‌کاری و تحت فشار شیمیایی کار می‌کنند که باعث سایش زودرس قطعات فلزی می‌شود.
۳. آسیب شدید به کاسه‌نمدها، واشرها و اورینگ‌های لاستیکی
-
حلال‌های تهاجمی موجود در موتور‌شوی‌ها تأثیر مخربی بر روی قطعات لاستیکی و پلاستیکی درون موتور (مانند کاسه‌نمد سر میل‌لنگ، کاسه‌نمد عقب موتور، اورینگ‌های اویل‌پمپ و واشر درب سوپاپ) دارند. این مواد باعث خشک شدن، ترک خوردن یا دفرمه شدن واشرها شده و موتور را پس از شستشو بلافاصله دچار نشتی روغن از نقاط مختلف می‌کنند.
۴. رقیق شدن بیش از حد روغن تازه در صورت تخلیه ناقص
-
پس از ریختن موتور‌شوی و کار کردن موتور (معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه درجا)، کل مایع باید کاملاً تخلیه شود. اگر مقداری از این مایع اسیدی و رقیق‌کننده در کف کارتل یا فیلتر روغن کهنه باقی بماند و با روغن تازه مخلوط شود، ویسکوزیته (گرانروی) روغن نو را به شدت پایین آورده و خاصیت روان‌کنندگی آن را در کیلومترهای اولیه خراب می‌کند.
۵. پنهان کردن مشکلات ساختاری موتورهای فرسوده
-
در موتورهای بسیار کارکرده، لجن‌ها و رسوبات کهنه گاهی مانند یک «درزگیر طبیعی» عمل کرده و مانع از نشتی روغن از واشرهای کهنه یا قطعات فرسوده می‌شوند. پاک کردن این لجن‌ها به زورِ مواد شیمیایی، مشکلات پنهان موتور را عیان کرده و خودرو را به خرج‌های سنگین تعمیرگاهی می‌اندازد.
💡 جمع‌بندی
استفاده از مایع موتور‌شوی یا لجن‌گیر برای موتورهای نو، کم‌کارکرد یا موتورهایی که روغن‌شان سر وقت تعویض شده، کاملاً غیرضروری است. در مورد موتورهای کارکرده و کثیف نیز، به جای استفاده از شوینده‌های تهاجمی سریع، بهترین و امن‌ترین روش برای رفع لجن، استفاده از روغن‌های باکیفیت و انجام تعویض‌های دوره‌ای کوتاه‌مدت (مثلاً هر ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر) است تا موتور به آرامی و به صورت طبیعی پاکسازی شود.