نحوه رفع بیرون زدن تسمه دینام پژو 405، پارس و سمند با موتور XU7
اگر مالک یکی از خودروهای خانواده پژو ۴۰۵، پژو پارس یا سمند با موتور محبوب و البته پردردسر XU7 باشید، احتمالا حداقل یک‌بار با صدای جیغ تسمه، شل شدن آن، یا فاجعه‌بارتر از آن، بیرون زدن یا بریدن تسمه دینام مواجه شده‌اید.
بیرون زدن تسمه دینام (یا تسمه جانبی) در موتور XU7 یکی از مشکلات شایع و کلافه‌کننده‌ای است که اگر ریشه‌یابی نشود، می‌تواند به قیمت بریدن تسمه تایم، داغ کردن موتور به دلیل از کار افتادن واترپمپ (در برخی مدل‌ها)، تخلیه باطری و حتی تصادف (سفت شدن ناگهانی فرمان هیدرولیک) تمام شود.
در این مقاله تخصصی و جامع از وبلاگ، قصد داریم به صورت موشکافانه علت‌های بیرون زدن تسمه دینام پژو ۴۰۵، پارس و سمند موتور XU7 را بررسی کنیم و گام‌به‌گام روش‌های اصولی برای رفع دائمی این مشکل را به شما آموزش دهیم. با ما همراه باشید.
چرا موتور XU7 با مشکل بیرون زدن تسمه دینام درگیر است؟
موتور XU7 (پژو ۴۰۵، پارس معمولی، سمند EF7 نیست بلکه سمند XU7) یک موتور ۸ سوپاپ قدیمی است که طراحی لوازم جانبی آن (دینام، پمپ هیدرولیک، کمپرسور کولر) سال‌هاست دست‌نخورده باقی مانده است. در این موتور، سیستم انتقال نیرو از میل‌لنگ به لوازم جانبی از طریق یک تسمه شیاردار (معمولاً ۶ شیار یا ۴ شیار بسته به سال تولید و وجود کولر) انجام می‌شود.
هنگامی که تسمه دینام از روی فولی‌ها (پولی‌ها) منحرف شده و اصطلاحاً «لبه می‌زند» یا کاملاً بیرون می‌زند، نشان‌دهنده برهم خوردن هم‌راستایی (Alignment) قطعات، لقی بیش از حد یاتاقان‌ها یا خرابی قطعات نگهدارنده تسمه است.
نشانه‌های اولیه بیرون زدن یا پریدن تسمه دینام
قبل از اینکه تسمه به طور کامل از جای خود خارج شود یا پاره شود، نشانه‌هایی بروز می‌کند که نباید آن‌ها را نادیده بگیرید:
- صدای جیرجیر یا سوت کشیدن مداوم (به‌ویژه در زمان استارت سرد یا روشن کردن کولر).
- پوسته پوسته شدن یا ریش‌ریش شدن لبه‌های تسمه (ساییدگی لبه تسمه).
- سنگین شدن فرمان هیدرولیک در سر پایینی‌ها یا هنگام پارک کردن.
- روشن شدن چراغ باتری روی داشبورد (نشان‌دهنده عدم شارژ دینام).
- بالا رفتن آمپر آب (به دلیل از کار افتادن پمپ هیدرولیک/سیستم کمکی یا افت دور موتور و تاثیر غیرمستقیم، البته در XU7 واترپمپ روی تسمه تایم است اما قطعات کمکی روی دینام تاثیر دارند).
۷ علت اصلی بیرون زدن تسمه دینام در موتور XU7 و روش رفع آن‌ها
برای رفع قطعی این مشکل، تعویض مکرر تسمه دینام راه حل نیست؛ بلکه باید «علت» را پیدا کنید. در ادامه ۷ متهم اصلی این مشکل را بررسی می‌کنیم:
۱. خرابی یا تاب داشتن فولی (پولی) میل‌لنگ سر لنگ
پولی سر میل‌لنگ (دمپر میل‌لنگ) در موتور XU7 از دو بخش فلزی و یک لایه لاستیکی میانی تشکیل شده است. با گذشت زمان و به دلیل گرما و لرزش موتور، بخش لاستیکی مستهلک شده و پولی اصطلاحاً «تاب» برمی‌دارد یا اصطلاح «لاغری پولی» رخ می‌دهد.
- چگونه تست کنیم؟ ماشین را روشن کنید و به پولی سر میل‌لنگ از روبه‌رو نگاه کنید. اگر پولی به صورت لنگی و اصطلاحاً «هشت و نه» بچرخد، مقصر اصلی پیدا شده است.
- راه حل: تعویض پولی سر میل‌لنگ با یک قطعه باکیفیت و شرکتی.
۲. شل بودن یا سفت بودن بیش از حد تسمه
در موتور XU7، تنظیم سفت‌کن تسمه دینام معمولاً به صورت دستی و توسط پیچ تنظیم دینام انجام می‌شود (البته در برخی مدل‌ها هرزگرد هم وجود دارد).
- اگر تسمه خیلی شل باشد، در اثر ضربات موتور و روشن شدن کمپرسور کولر از روی فولی‌ها می‌پرد.
- اگر تسمه خیلی سفت باشد، به بلبرینگ دینام و پمپ هیدرولیک آسیب رسانده و خود تسمه به بیرون متمایل می‌شود.
- راه حل: تنظیم دقیق میزان کشش تسمه (توسط مکانیک و با استفاده از ابزار استاندارد؛ تسمه باید با فشار انگشت حدود ۱ سانتی‌متر بازی داشته باشد).
۳. خرابی بلبرینگ دینام یا شفت آن
دینام پژو ۴۰۵ روی دو عدد بلبرینگ می‌چرخد. اگر بلبرینگ‌های دینام گشاد کنند یا شفت دینام دچار بازی (لقی عرضی) شود، با چرخش دینام، فولی آن از مسیر مستقیم خارج شده و تسمه را به بیرون هل می‌دهد.
- چگونه تست کنیم؟ تسمه را باز کنید و فولی دینام را با دست بالا و پایین یا چپ و راست کنید. نباید هیچ‌گونه لقی محسوسی وجود داشته باشد.
- راه حل: باز کردن دینام توسط باتری‌ساز یا برق‌کار خودرو و تعویض بلبرینگ‌ها و در صورت نیاز تراشکاری یا تعویض شفت.
۴. هم‌راستا نبودن (Misalignment) پمپ هیدرولیک فرمان
پمپ هیدرولیک در موتور XU7 روی پایه‌ای نصب شده که با چند پیچ محکم می‌شود. اگر پایه‌های پمپ هیدرولیک ترک بخورند، خم شوند، یا از واشرهای نامناسب در زمان بستن پیچ‌ها استفاده شود، فولی پمپ هیدرولیک در یک خط با فولی میل‌لنگ و دینام قرار نمی‌گیرد.
- راه حل: بررسی چشمی هم‌راستایی فولی‌ها با استفاده از یک خط‌کش بلند یا نگاه کردن در امتداد شیارهای فولی‌ها. در صورت کج بودن پایه، باید آن را تعویض یا تنظیم کنید.
۵. کیفیت پایین تسمه دینام (تسمه‌های متفرقه و تقلبی)
بازار لوازم یدکی پر از تسمه‌های تقلبی با برندهای معکوس یا چینی بی‌کیفیت است. این تسمه‌ها از متریال نامرغوب ساخته شده‌اند و پس از چند روز کارکرد، اصطلاحاً کش می‌آیند، گشاد می‌شوند یا لبه‌های آن‌ها ریش‌ریش شده و از فولی بیرون می‌زنند.
- راه حل: همیشه از تسمه‌های استاندارد و برندهای معتبر (مانند Hutchinson که برند ایساکویی است، Dayco، Gates یا Bosch اصل) استفاده کنید.
۶. خرابی هرزگرد تسمه دینام (در مدل‌های هرزگرددار)
برخی از مدل‌های پژو پارس و سمند XU7 دارای یک هرزگرد (پولی هرزگرد) در مسیر تسمه دینام هستند. اگر بلبرینگ این هرزگرد قفل کند، دچار خوردگی شود یا پیچ آن شل شود، تسمه از مسیر خود منحرف می‌گردد.
- راه حل: بررسی روانی چرخش هرزگرد و تعویض بلبرینگ یا کل مجموعه هرزگرد در صورت داشتن صدا یا لقی.
۷. وجود روغن‌ریزی روی تسمه
موتورهای XU7 به روغن‌ریزی از کاسه‌نمد سر میل‌لنگ، اورینگ اویل‌پمپ یا درب سوپاپ معروف هستند! اگر روغن موتور یا هیدرولیک روی تسمه دینام بریزد، تسمه لیز خورده، روی فولی‌ها بکسواد می‌کند و به راحتی از جای خود خارج می‌شود.
- راه حل: رفع فوری منشا روغن‌ریزی موتور و شست‌وشوی کامل فولی‌ها با اسپری انژکتورشور یا استارتر (نباید تینر یا بنزین را مستقطیم روی قطعات لاستیکی بریزید).
گام‌به‌گام: چگونه مشکل بیرون زدن تسمه دینام را عیب‌یابی و برطرف کنیم؟
اگر خسته شده‌اید که مدام تسمه دینام خودروی شما بیرون می‌زند، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- خودروی خود را خاموش کنید و اجازه دهید موتور خنک شود.
- وضعیت ظاهری تسمه را بررسی کنید: آیا لبه‌های تسمه ریش‌ریش شده است؟ آیا آثار روغن روی آن دیده می‌شود؟ (اگر پاسخ مثبت است، تسمه باید تعویض شود و منشا روغن‌ریزی رفع گردد).
- تست لقی فولی‌ها: تسمه را آزاد کنید. تک‌تک فولی‌ها (میل‌لنگ، دینام، پمپ هیدرولیک و هرزگردها) را با دست بچرخانید و لقی عرضی آن‌ها را چک کنید. هرگونه لقی غیرعادی به معنای خرابی قطعه است.
- بررسی هم‌راستایی (Alignment): با یک خط‌کش صاف، امتداد فولی دینام و فولی میل‌لنگ را چک کنید. آن‌ها دقیقاً باید در یک صفحه باشند.
- بررسی پایه‌ها: پایه‌های دینام و پمپ هیدرولیک را از نظر نداشتن ترک‌خوردگی یا شل بودن پیچ‌ها چک کنید.
- نصب تسمه استاندارد و تنظیم دقیق: تسمه اصلی را تهیه کرده، با دقت جا بزنید و میزان کشش آن را طبق استاندارد تنظیم کنید ( نه خیلی سفت که بلبرینگ‌ها بسوزند، نه خیلی شل که بپرد).
نکات طلایی برای پیشگیری از بیرون زدن مجدد تسمه
- کولر گرفتن در دور بالا: سعی کنید زمانی که دور موتور بالا است (مثلاً در سرعت‌های بالا یا شتاب‌گیری ناگهانی) کمپرسور کولر را روشن نکنید؛ شوک ناگهانی کمپرسور به تسمه دینام می‌تواند باعث بیرون زدن یا بریدن آن شود.
- بازرسی دور10 هزار کیلومتری: در هر سرویس دوره‌ای روغن، حتماً سلامت و لبه‌های تسمه دینام را چشمی بررسی کنید.
- استفاده از قطعات اصلی (OEM): قطعات متفرقه بازار شاید ارزان‌تر باشند، اما عدم تلورانس دقیق ابعادی آن‌ها باعث ایجاد مشکل هم‌راستایی و در نهایت بیرون زدن تسمه می‌شود.
نتیجه‌گیری
بیرون زدن تسمه دینام در پژو ۴۰۵، پارس و سمند با موتور XU7 مشکل کلافه‌کننده‌ای است، اما غیرقابل حل نیست. اگر با تعویض تسمه باز هم این مشکل تکرار می‌شود، به جای پاک کردن صورت مسئله، باید پولی سر میل‌لنگ، بلبرینگ دینام، پایه‌های پمپ هیدرولیک یا هم‌راستایی قطعات را به دقت بررسی کنید. با برطرف کردن علت ریشه‌ای، برای همیشه از شر صدای جیغ تسمه و بیرون زدن آن خلاص خواهید شد.
اگر شما هم تجربه مشابهی در مورد موتور XU7 دارید یا نکته‌ای از قلم افتاده است، حتماً در بخش نظرات با ما و دیگر دوستان به اشتراک بگذارید!