چگونه تسمه دینام خودروی وانت آریسان و پیکان و ROA را تعویض کنیم ؟
تسمه دینام (یا همان تسمه پروانه در خودروهای قدیمی‌تر) یکی از حیاتی‌ترین اجزای موتور خودرو است. وظیفه اصلی این قطعه کوچک اما مهم، انتقال قدرت چرخش میل‌لنگ به تجهیزات جانبی مانند دینام (شارژ باطری)، پمپ هیدرولیک فرمان، واترپمپ (گردش آب موتور) و کمپرسور کولر است.
اگر خودروی پیکان، وانت آریسان یا روا (ROA) دارید، به احتمال زیاد در طول دورهOwnership (مالکیت) خودروی خود، حداقل یک‌بار با پاره شدن یا شل شدن این تسمه مواجه شده‌اید. در این مقاله جامع از سری مقالات آموزشی تعمیر و نگهداری خودرو، قصد داریم به زبان ساده اما کاملاً تخصصی، نحوه تعویض تسمه دینام این خودروها را به شما آموزش دهیم.
چرا تعویض به‌موقع تسمه دینام اهمیت دارد؟
پیش از اینکه سراغ ابزارها و مراحل تعویض برویم، بیایید ببینیم چرا نباید نسبت به سلامت تسمه دینام بی‌توجه باشیم. موتورهای پیکان، آردی و آریسان (موتورهای OHV و OHVE) ساختار مکانیکی نسبتاً ساده‌ای دارند، اما پاره شدن تسمه دینام در آن‌ها می‌تواند مشکلات زیر را به همراه داشته باشد:
- خاموش شدن خودرو یا جوش آوردن: از آنجا که واترپمپ با این تسمه می‌چرخد، پاره شدن آن باعث توقف جریان آب و در نتیجه جوش آوردن سریع موتور می‌شود.
- خالی شدن باتری: دینام دیگر باتری را شارژ نمی‌کند و چراغ باتری در پشت آمپر روشن می‌شود.
- سفت شدن فرمان: در مدل‌هایی که مجهز به فرمان هیدرولیک هستند (مانند آریسان و برخی مدل‌های ROA)، پمپ هیدرولیک از کار افتاده و فرمان به شدت سفت می‌شود.
علائم خرابی تسمه دینام:
- شنیدن صدای جیغ یا سوت از سمت موتور (مخصوصاً هنگام استارت زدن یا روشن کردن کولر).
- ترک‌خوردگی، ریش‌ریش شدن یا پارگی لبه‌های تسمه.
- شل شدن بیش از حد تسمه.
ابزارهای مورد نیاز برای تعویض تسمه دینام
برای این کار به تجهیزات پیشرفته‌ای نیاز ندارید. ابزارهای زیر را آماده کنید:
- آچار تخت یا بکس (معمولاً سایز ۱۲، ۱۳ و ۱۴ برای پیچ‌های دینام و پایه آن).
- آچار تخت سایز ۱۰ (برای شل کردن پیچ‌های تنظیم در برخی مدل‌ها).
- یک عدد پیچ‌گوشتی دو سو (برای اهرم کردن و تنظیم کشش تسمه).
- دستکش کار و یک تکه پارچه تمیز.
- تسمه دینام جدید (مطابق با مدل خودرو).
نکته خرید: هنگام خرید تسمه جدید، حتماً به نام خودرو (پیکان، آردی یا آریسان) و داشتن یا نداشتن کولر و هیدرولیک توجه کنید؛ زیرا طول تسمه در خودروهای دارای کولر با مدل‌های بدون کولر متفاوت است.
مراحل گام‌به‌گام تعویض تسمه دینام در پیکان، آردی و آریسان
موتور هر سه این خودروها (به‌ویژه پیکان و آردی که بلوک موتور و متعلقات مشابهی دارند، و آریسان که نسخه ارتقاع‌یافته همان موتور یعنی OHVG است) از نظر جایگذاری دینام بسیار شبیه به هم هستند. مراحل کار به شرح زیر است:
گام اول: ایمنی اولویت است
خودرو را در یک سطح صاف و هموار پارک کنید، ترمز دستی را بکشید و دنده را در وضعیت سنگین (یا پارک برای مدل‌های دنده‌اتوماتیک اگر وجود داشته باشد) قرار دهید. برای ایمنی بیشتر، حتماً سر باطری منفی را جدا کنید تا از اتصال کوتاه ناخواسته جلوگیری شود. اجازه دهید موتور کاملاً خنک شود تا دست شما نسوزد.
گام دوم: باز کردن قاب محافظ (در صورت وجود)
در برخی مدل‌های آریسان یا آردی، ممکن است یک قاب پلاستیکی یا فلزی کوچک برای ایمنی روی تسمه‌ها قرار داشته باشد. با استفاده از ابزار مناسب این قاب را باز کنید تا به دینام و تسمه دسترسی کامل داشته باشید.
گام سوم: شل کردن پیچ‌های نگهدارنده دینام
برای اینکه بتوانید تسمه کهنه را خارج کرده and تسمه نو را جا بزنید، باید دینام را به سمت موتور متمایل کنید. برای این کار:
- پیچ محور (Pivot Bolt): پیچ پایینی دینام که دینام روی آن لولا شده است را کمی شل کنید (با آچار سایز ۱۳ یا ۱۴). نیازی به بیرون آوردن کامل این پیچ نیست، فقط باید به اندازه ای شل شود که دینام بتواند حرکت کند.
- پیچ تنظیم (Adjustment Bolt): پیچ بالایی که روی یک تسمه هلالی‌شکل (کشویی) قرار دارد را پیدا کنید و آن را شل کنید. این پیچ وظیفهfixed نگه داشتن دینام در وضعیت کشیده را دارد.
گام چهارم: خارج کردن تسمه کهنه
پس از شل کردن پیچ‌های بالا و پایین، با دست خود دینام را به سمت موتور فشار دهید. اکنون فاصله بین فولی‌ها (قرقره‌ها) بیشتر شده و تسمه شل می‌شود. به راحتی می‌توانید تسمه کهنه را از روی فولی میل‌لنگ، فولی واترپمپ/پروانه و فولی دینام خارج کنید.
نکته حرفه‌ای: وضعیت قرارگیری تسمه دور پولی‌ها را به خاطر بسپارید (یا با موبایل عکس بگیرید) تا هنگام نصب تسمه جدید دچار سردرگمی نشوید.
گام پنجم: نصب تسمه دینام جدید
- تسمه جدید را ابتدا دور فولی بزرگ پایینی (میل‌لنگ) بیندازید.
- سپس آن را از روی فولی پمپ آب (و پروانه) عبور دهید.
- در نهایت، با کمی خم کردن تسمه، آن را روی فولی دینام قرار دهید. (اگر تسمه خیلی سفت به نظر می‌رسد، مطمئن شوید که دینام کاملاً به سمت موتور هول داده شده است).
گام شروط ششم: تنظیم میزان کشش تسمه (بسیار مهم!)
تنظیم درست کشش تسمه دینام، هنر اصلی این کار است:
- اگر تسمه خیلی سفت باشد، به بلبرینگ‌های دینام و واترپمپ فشار آورده و باعث خرابی زودهنگام آن‌ها می‌شود.
- اگر تسمه خیلی شل باشد، لیز خورده، باتری را شارژ نمی‌کند و صدای جیغ تولید می‌کند.
روش تست استاندارد: با انگشت شست وسط طول آزاد تسمه را فشار دهید. تسمه باید بین ۱ تا ۱.۵ سانتی‌متر (به اندازه عرض یک انگشت) انعطاف داشته باشد و بازی کند.
برای تنظیم:
- با یک دست (یا کمک گرفتن از پیچ‌گوشتی به عنوان اهرم بین بدنه موتور و دینام)، دینام را به سمت بیرون بکشید تا تسمه کشیده شود.
- با دست دیگر، پیچ تنظیم بالایی را سفت کنید تا دینام در جای خود قفل شود.
- حالا پیچ پایینی (محور) را نیز محکم سفت کنید.
گام هفتم: تست نهایی
پس از سفت کردن تمام پیچ‌ها، یک‌بار دیگر مسیر حرکت تسمه و قرارگیری آن درون شیارهای پولی را بررسی کنید. کابل باطری را وصل کنید. خودرو را روشن کنید و اجازه دهید درجا کار کند. به صدای موتور گوش دهید؛ نباید هیچ‌گونه صدای جیغ، سوت یا لرزش غیرعربی از سمت تسمه شنیده شود. همچنین با روشن کردن چراغ‌ها و کولر، از کارکرد صحیح دینام مطمئن شوید.
نکات طلایی برای افزایش طول عمر تسمه دینام آریسان، پیکان و ROA
- همیشه یک تسمه زاپاس همراه داشته باشید: فضای صندوق عقب این خودروها جادار است و داشتن یک تسمه کهنه سالم یا یک تسمه نو در صندوق، می‌تواند شما را در جاده‌های دورافتاده نجات دهد.
- بررسی روغن‌ریزی: موتورهای پیکان و آردی مستعد نشری روغن از کاسه‌نمد سر میل‌لنگ یا قالپاق سوپاپ هستند. اگر روغن روی تسمه بریزد، عمر آن به شدت کاهش یافته و لیز می‌خورد. حتماً منشا روغن‌ریزی را برطرف کنید.
- بازرسی دوره‌ای: هر ۵ هزار کیلومتر (یا در هر بار تعویض روغن)، نگاهی به تسمه بیندازید تا ترک‌خورده نباشد.
نتیجه‌گیری
تعویض تسمه دینام در خودروهای وانت آریسان، پیکان و روا یک مهارت فنی ساده است که با داشتن چند ابزار معمولی در کمتر از ۳۰ دقیقه در پارکینگ خانه قابل انجام است. با انجام این کار علاوه بر صرفه‌جویی در هزینه‌های اجرت تعمیرکار، تسلط بیشتری بر سلامت فنی خودروی خود پیدا می‌کنید. اگر در حین کار با مشکلی مواجه شدید یا پیچ‌ها به دلیل زنگ‌زدگی سفت بودند، استفاده از اسپری روان‌کننده (مانند WD-40) می‌تواند به شما کمک زیادی کند.