۵ علامت خرابی فرمان برقی چیست ؟
در دهه‌های گذشته، سیستم فرمان هیدرولیک پادشاه بی‌چون‌وچرای بازار خودرو بود. اما امروزه، با پیشرفت تکنولوژی، سیستم فرمان برقی (EPS – Electronic Power Steering) جایگزین آن شده است. این سیستم با استفاده از یک موتور الکتریکی، کار رانندگی را بسیار نرم‌تر و لذت‌بخش‌تر کرده و همچنین در مصرف سوخت نیز صرفه‌جویی می‌کند.
اما مانند هر قطعه الکترونیکی و مکانیکی دیگری، سیستم فرمان برقی نیز ممکن است روزی دچار نقص فنی شود. شناخت به‌موقع نشانه‌های خرابی این سیستم می‌تواند از بروز تصادفات خطرناک و هزینه‌های سرسام‌آور تعمیرات جلوگیری کند.
در این مقاله تخصصی از وب‌سایت، قصد داریم به بررسی ۵ علامت اصلی خرابی فرمان برقی بپردازیم و ببینیم چه زمانی باید به یک تعمیرکار متخصص مراجعه کنید.
سیستم فرمان برقی (EPS) چگونه کار می‌کند؟
پیش از اینکه سراغ نشانه‌های خرابی برویم، بهتر است به صورت خیلی خلاصه بدانیم EPS چیست. در این سیستم، حسگرها (سنسورهای گشتاور و سرعت) میزان نیرویی را که شما به فرمان وارد می‌کنید و همچنین سرعت خودرو را اندازه می‌گیرند. سپس اطلاعات به یک کامپیوتر مرکزی (ECU) ارسال می‌شود و موتور الکتریکی به میزان لازم برای چرخاندن راحت‌تر چرخ‌ها به کمک شما می‌آید.
وقتی این هماهنگی به هم بخورد، خودرو سیگنال‌هایی را به شما ارسال می‌کند که نباید آن‌ها را نادیده بگیرید.
۱. سفت شدن ناگهانی فرمان (از کار افتادن سیستم کمکی)
بارزترین و ترسناک‌ترین نشانه خرابی فرمان برقی، سنگین و سفت شدن فرمان است. اگر سوار خودرویی با فرمان EPS باشید، می‌دانید که چرخاندن فرمان با یک انگشت هم امکان‌پذیر است.
- چرا این اتفاق می‌افتد؟ اگر احساس کردید فرمان ناگهان شبیه به خودروهای قدیمی بدون هیدرولیک (یا حتی سفت‌تر) شده است، یعنی موتور الکتریکی، یونیت کنترل (ECU) یا فیوز مربوط به سیستم EPS از کار افتاده است.
- اقدام فوری: خودرو را متاموش کرده و دوباره روشن کنید (Restart). گاهی اوقات یک ایراد نرم‌افزاری موقت با این کار برطرف می‌شود. اگر مشکل پا برجا بود، حتماً به یک برق‌کار یا مکانیک متخصص مراجعه کنید.
۲. کشیدن فرمان به یک سمت
آیا احساس می‌کنید برای اینکه خودرو در مسیر مستقیم حرکت کند، باید زور بیشتری به فرمان بیاورید و فرمان تمایل دارد به سمت چپ یا راست بکشد؟
- چرا این اتفاق می‌افتد؟ اگرچه کشیدن فرمان اغلب به مشکلات جلوبندی، تنظیم نبودن باد لاستیک‌ها یا زاویه چرخ‌ها (تیر و توئی) مربوط می‌شود، اما گاهی اوقات کالیبره نبودن سنسور گشتاور فرمان برقی عامل اصلی است. این سنسور دیگر نمی‌تواند مرکز فرمان را به درست تشخیص دهد و به اشتباه به موتور الکتریکی فرمان می‌دهد که نیرو را به یک سمت بیشتر اعمال کند.
۳. صداهای غیرعسمول (تق‌تق، زوزه یا جیغ) هنگام چرخش فرمان
سیستم فرمان برقی برخلاف سیستم‌های هیدرولیک قدیمی نیازی به روغن ندارد، بنابراین صدای زوزه پمپ هیدرولیک در آن وجود ندارد. با این حال، بروز هرگونه صدای غیرعادی هنگام چرخاندن فرمان هشداردهنده است.
- صدای زوزه یا وزوز خفیف: گاهی اوقات خرابی بلبرینگ‌ها یا خود موتور الکتریکی باعث ایجاد صدای وزوز مداوم می‌شود.
- صدای تق‌تق یا کلیک: این صدا معمولاً ناشی از خرابی اتصالات مکانیکی، جعبه فرمان، شفت‌ها یا لق شدن چرخ‌دنده‌های داخل سیستم EPS است.
- اقدام فوری: صداهای مکانیکی به مرور زمان بدتر می‌شوند. پیش از اینکه سیستم قفل کند، آن را بررسی کنید.
۴. روشن شدن چراغ هشدار EPS در پشت آمپر
خودروهای مجهز به سیستم فرمان برقی، یک چراغ هشدار اختصاصی در صفحه کیلومتر (پشت آمپر) دارند که معمولاً با علامت یک فرمان و یک حرف EPS یا علامت فرمان و علامت تعجب (!) نشان داده می‌شود.
- چرا این اتفاق می‌افتد؟ یونیت کنترل الکترونیکی (ECU) خودرو بسیار هوشمند است. هر زمان که خطایی در سنسورها، ولتاژ باتری، موتور الکتریکی یا اتصال کوتاه رخ دهد، این چراغ روشن می‌شود.
- نکته مهم: گاهی با روشن شدن این چراغ، سیستم کمکی برقی کاملاً قطع می‌شود و فرمان سفت می‌شود. هرگز با روشن بودن این چراغ بی‌خیال رانندگی نشوید.
۵. لرزش فرمان در سرعت‌های بالا یا هنگام چرخش
لرزش فرمان می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد، اما اگر این لرزش با عملکرد سیستم برقی گره خورده باشد، معمولاً به دلیل خرابی سنسورها یا اتصالات شل شده است.
- چرا این اتفاق می‌افتد؟ اگر سنسور گشتاور فرمان نتواند سیگنال‌ها را به درستی پردازش کند، ممکن است موتور الکتریکی مرتباً روشن و خاموش شود یا نیروی متناوبی به فرمان وارد کند که نتیجه آن، ایجاد لرزش یا اصطلاحاً «پس زدن» فرمان در دست راننده است.
مهم‌ترین دلایل خرابی فرمان برقی چیست؟
حالا که با علائم آشنا شدید، بد نیست بدانید چه عواملی باعث بروز این مشکلات می‌شوند:
- ضعف باتری و سیستم شارژ (آلترناتور): سیستم EPS برق زیادی مصرف می‌کند. اگر باتری ضعیف باشد یا دینام به خوبی شارژ نکند، اولین سیستمی که از کار می‌افتد یا دچار اختلال می‌شود، فرمان برقی است.
- نفوذ آب و رطوبت: شستشوی موتور با آب با فشار زیاد یا عبور از سیلاب می‌تواند به یونیت کنترل یا موتور الکتریکی آسیب برساند.
- تصادفات و ضربات شدید: ضربه خوردن به چرخ‌ها در اثر برخورد با جدول یا چاله عمیق می‌تواند به سنسورها و قطعات مکانیکی جعبه فرمان آسیب بزند.
- استهلاک طبیعی: فرسودگی قطعات داخلی موتور الکتریکی پس از کارکرد طولانی‌مدت.
سخن پایانی؛ پیشگیری بهتر از درمان است
سیستم فرمان برقی یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های ایمنی خودروی شماست. اگر هر یک از ۵ علامت خرابی فرمان برقی را که در بالا ذکر شد (به‌ویژه سفت شدن فرمان یا روشن شدن چراغ EPS) مشاهده کردید، موضوع را جدی بگیرید.
توصیه نهایی این است که از دستکاری خودسرانه بخش‌های الکترونیکی و یونیت EPS خودداری کنید، زیرا این کار ممکن است خطرات جانی به همراه داشته باشد. در صورت بروز مشکل، به یک تعمیرگاه مجهز به دستگاه دیاگ تخصصی مراجعه کنید تا مشکل ریشه‌یابی و برطرف شود.
سوال شما: آیا تا به حال تجربه خرابی فرمان برقی در خودروی خود داشته‌اید؟ تجربیات خود را در بخش نظرات با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید!